Lỗ hổng không nằm ở quy định mà ở sự buông lỏng trách nhiệm

Ngày 29-3, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP Hà Nội đã ra quyết định khởi tố vụ án, khởi tố 8 bị can trong đường dây giết mổ, tiêu thụ lợn bệnh. Theo thông tin ban đầu, từ đầu năm 2026 đến nay, các đối tượng đã tiêu thụ khoảng 3.600 con lợn mắc dịch bệnh, tương đương gần 300 tấn thịt. Số thực phẩm này được đưa vào các chợ đầu mối, chợ dân sinh và bán cho Công ty TNHH thực phẩm Cường Phát, đơn vị đã cung cấp thực phẩm cho một số trường học trên địa bàn thành phố Hà Nội.

Vụ việc khiến hàng nghìn phụ huynh lo lắng, bức xúc, bởi điều đáng sợ nhất không chỉ là số lượng thịt bẩn đã bị tuồn ra thị trường, mà là nguy cơ thực phẩm nhiễm bệnh lọt vào bếp ăn học đường, nơi lẽ ra phải được kiểm soát chặt chẽ nhất. Khi bữa ăn của học sinh bị đe dọa, câu chuyện không còn đơn thuần là vi phạm trong lưu thông hàng hóa, mà là vấn đề liên quan trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng, đến niềm tin của gia đình đối với nhà trường và trách nhiệm của các cơ quan quản lý.

Trao đổi với chúng tôi, bà Trần Thị Dung, Phó chủ tịch Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam cho rằng, đây là vụ việc rất nghiêm trọng, phản ánh những bất cập trong cả hệ thống quản lý an toàn thực phẩm và thú y. Theo bà Dung, lợn mắc bệnh theo quy định phải bị tiêu hủy để tránh lây lan dịch bệnh. Tuy nhiên, thực tế cho thấy công tác quản lý dịch bệnh chưa chặt chẽ, việc kiểm soát từ khâu chăn nuôi đến giết mổ còn nhiều lỗ hổng. Một số thương nhân vì lợi nhuận đã thu mua lợn bệnh với giá rẻ, rồi đưa vào chuỗi cung ứng thực phẩm. Điều đáng lo ngại là trường học, nơi cần được kiểm soát nghiêm ngặt nhất, lại có lúc tin vào dấu kiểm dịch và đơn vị cung ứng trung gian, dẫn đến thực phẩm không bảo đảm vẫn lọt vào bếp ăn học đường.

Ban Giám hiệu, đại diện giáo viên và phụ huynh một trường tiểu học trên địa bàn Hà Nội tham quan các đơn vị sản xuất, chế biến thực phẩm bán trú cho học sinh.

Phân tích rõ hơn, bà Trần Thị Dung nhấn mạnh: "Chúng ta có hệ thống quản lý, nhưng chưa đủ chặt chẽ và đồng bộ; lực lượng quản lý thú y cơ sở còn mỏng, trong khi hệ thống chăn nuôi nhỏ lẻ, phân tán, khó kiểm soát. Cùng với đó, đạo đức nghề nghiệp của một bộ phận người tham gia chuỗi cung ứng thực phẩm là vấn đề rất đáng lo ngại. Thực tế cho thấy, thực phẩm bệnh không chỉ dừng ở chợ mà có thể đi thẳng vào bếp ăn tập thể, vào trường học. Vì vậy, cần rà soát lại toàn bộ hệ thống từ khâu kiểm dịch, giết mổ đến phân phối, đồng thời loại bỏ những mắt xích yếu kém ra khỏi chuỗi cung ứng".

Không chỉ chuyên gia, nhiều phụ huynh cũng bày tỏ nỗi lo rất cụ thể. Chị Nguyễn Thu Hà, phụ huynh có con học tiểu học tại Hà Nội, chia sẻ: “Điều chúng tôi cần nhất lúc này là sự minh bạch. Phụ huynh không chỉ muốn nghe thông báo trấn an mà mong nhà trường công khai rõ đơn vị cung cấp thực phẩm, nguồn gốc nguyên liệu, quy trình kiểm soát và kết quả rà soát để yên tâm gửi con ăn bán trú”.

Phải siết chặt từ gốc để giữ an toàn bữa ăn học đường

Trước vụ việc gây bức xúc dư luận, ngày 31-3, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội đã yêu cầu các trường học trực thuộc, UBND xã, phường tăng cường công tác quản lý, bảo đảm an toàn thực phẩm bữa ăn bán trú của học sinh. Ngành giáo dục Hà Nội đồng thời yêu cầu hơn 2.900 trường học rà soát toàn bộ nguồn thực phẩm, chỉ tiếp tục ký kết, sử dụng dịch vụ nếu nhà cung cấp đáp ứng đầy đủ quy định. Một số trường học trên địa bàn cũng chủ động thông báo tới phụ huynh việc nhà trường không liên quan đến đơn vị cung cấp đang bị điều tra, đồng thời công khai tên và địa chỉ đơn vị đang cung cấp thực phẩm để phụ huynh cùng giám sát.

 Lực lượng chức năng kiểm tra quy trình giết mổ tại lò mổ Vạn Phúc (xã Nam Phù, TP Hà Nội). Ảnh: THU THỦY

Tuy nhiên, chấn chỉnh sau sự việc là cần thiết nhưng chưa đủ. Điều quan trọng hơn là phải xây dựng được một cơ chế kiểm soát thực chất, xuyên suốt, không để việc quản lý bữa ăn học đường bị “khoán gọn” cho đơn vị cung cấp. Theo quy định, nhà trường là đơn vị tổ chức bữa ăn, có trách nhiệm kiểm soát nhà cung cấp, kiểm thực các bước, lưu mẫu thức ăn. Nếu khâu này chỉ làm hình thức, nguy cơ mất an toàn vẫn luôn thường trực. Với một địa bàn có hơn 2.900 trường học, chỉ cần một mắt xích lỏng lẻo, hậu quả có thể lan rộng, để lại hệ lụy khó lường.

Từ vụ việc này, yêu cầu đặt ra là phải siết chặt việc truy xuất nguồn gốc thực phẩm, tăng cường kiểm tra đột xuất, kiểm nghiệm độc lập định kỳ, công khai quy trình nhập, chế biến, lưu mẫu thực phẩm, đồng thời phát huy vai trò giám sát của phụ huynh và các bên liên quan. Nhà cung cấp gian dối phải bị xử lý nghiêm, loại khỏi chuỗi cung ứng; cán bộ tiếp tay cho sai phạm phải bị xử lý đến nơi đến chốn; nhà trường phải nâng cao trách nhiệm kiểm soát đầu vào, không thể chỉ yên tâm bằng hồ sơ trên giấy.