Những áp lực phía sau mỗi giờ học

Khác với những lớp học thông thường, giáo viên giáo dục đặc biệt phải tiếp cận học sinh có sự khác biệt về khả năng nhận thức, giao tiếp, hành vi. Vì vậy, bên cạnh việc tổ chức các hoạt động học tập, giáo viên còn phải thường xuyên quan sát, nhận diện nhu cầu và xử lý những tình huống phát sinh để bảo đảm an toàn cho học sinh.

Phan Thị Thảo Vân, sinh viên năm thứ ba Khoa Giáo dục đặc biệt, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội chia sẻ: “Trên giảng đường, chúng tôi được trang bị kiến thức nền tảng quan trọng về tâm lý học và y học cơ sở, tuy nhiên, thực tế giảng dạy, giáo viên phải đối mặt với nhiều tình huống không thể lường trước được. Có trẻ bất ngờ la hét, nằm xuống sàn khi không kiểm soát được cảm xúc; có trẻ xuất hiện hành vi tự gây tổn thương hoặc có những phản ứng tác động đến giáo viên. Những tình huống như vậy đòi hỏi người dạy phải bình tĩnh để lựa chọn cách xử lý phù hợp”.

Cô và trò tại Trung tâm Nghiên cứu ứng dụng tâm lý giáo dục Nhà Bình An trong một giờ học phát triển kỹ năng cho trẻ. Ảnh: QUỲNH ANH

Không chỉ đối mặt với những tình huống khó trong lớp học, giáo viên giáo dục đặc biệt còn phải dành nhiều thời gian xây dựng và điều chỉnh phương pháp giảng dạy đối với từng học sinh. Bởi lẽ, ngay cả khi mang cùng một chẩn đoán như tự kỷ hay khuyết tật trí tuệ, mỗi trẻ vẫn có đặc điểm phát triển, khả năng tiếp thu và mức độ cần hỗ trợ khác nhau. Để đáp ứng yêu cầu đó, giáo viên phải xây dựng kế hoạch giáo dục cá nhân trên cơ sở đánh giá năng lực, xác định mục tiêu và lựa chọn phương pháp hỗ trợ phù hợp với từng trẻ. Bên cạnh chuyên môn sư phạm, giáo viên còn cần kiến thức về tâm lý, kỹ năng quản lý hành vi, sử dụng các phương tiện giao tiếp tăng cường và thay thế (AAC), đồng thời phát huy vai trò là cầu nối giữa chuyên gia y tế, tâm lý và gia đình.

Thạc sĩ Hoàng Thị Lệ Quyên, giảng viên Khoa Giáo dục đặc biệt, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội cho biết: “Sự xuất sắc của một giáo viên giáo dục đặc biệt không nằm ở việc họ có khả năng thay đổi khiếm khuyết của trẻ mà nằm ở sự kiên nhẫn khơi dậy những năng lực tiềm ẩn bên trong mỗi cá thể ấy. Để không bị kiệt sức hay nản lòng, giáo viên phải biết cách tự điều chỉnh cảm xúc cá nhân, kiểm soát sự thất vọng và duy trì tình yêu thương vô điều kiện với học sinh”.

Cần sự đồng hành từ nhiều phía

Thực tế, “giai đoạn vàng” để can thiệp cho trẻ đặc biệt thường bị bỏ lỡ vì sự thiếu kết nối giữa những người đồng hành. Không ít gia đình kỳ vọng, mong muốn con có sự tiến bộ nhanh chóng, trong khi khả năng phát triển của mỗi trẻ cần được đánh giá và theo dõi trong thời gian dài. Do đó, nếu thiếu sự trao đổi, thống nhất về mục tiêu và phương pháp hỗ trợ có thể khiến quá trình giáo dục gặp khó khăn.

Thạc sĩ Nguyễn Trọng Dần, cán bộ Trung tâm Giáo dục đặc biệt Quốc gia, Viện Khoa học giáo dục Việt Nam, Giám đốc chuyên môn Trung tâm Nghiên cứu ứng dụng tâm lý giáo dục Nhà Bình An chia sẻ: “Bên cạnh sự thiếu hụt đội ngũ giáo viên và trị liệu viên đúng chuyên ngành, hiện nay, xã hội vẫn còn những nhìn nhận chưa đầy đủ về trẻ có nhu cầu giáo dục đặc biệt. Mục tiêu lâu dài của quá trình giáo dục là giúp trẻ phát triển khả năng tự lập, giao tiếp và hòa nhập xã hội. Để đạt được điều đó cần có sự đồng hành chặt chẽ giữa xã hội, gia đình và giáo viên”.

Các chuyên gia cho rằng cần chuyển từ việc làm thay sang hướng dẫn kỹ năng can thiệp trực tiếp cho cha mẹ tại nhà, đồng thời chuẩn bị kỹ lưỡng các kế hoạch chuyển tiếp để trẻ không bị sốc tâm lý khi chuyển cấp, thay đổi môi trường học tập. Đặc biệt, việc phát triển đội ngũ nhân viên hỗ trợ giáo dục có kiến thức về tâm lý, công tác xã hội và giáo dục đặc biệt cần được quan tâm. Sự hiện diện của đội ngũ nhân viên hỗ trợ giáo dục với nền tảng công tác xã hội được xem là mắt xích then chốt, trợ lực cho giáo viên đứng lớp xử lý hành vi khó và làm cầu nối giải tỏa những áp lực tinh thần đè nặng lên vai các bậc phụ huynh. Tương lai của giáo dục đặc biệt không nằm ở việc xây thêm những ngôi trường biệt lập để gom nhóm sự khác biệt. Đích đến cuối cùng là trao cho các em “tấm vé” để có thể vững bước vào cuộc đời.