Những tổn thương sau màn hình điện thoại

Công nghệ là thế giới ảo, nhưng tổn thương trẻ em phải chịu là có thật. Theo nghiên cứu tại dự án "Ngăn chặn hành vi gây tổn hại của ECPAT" (Tổ chức chấm dứt mại dâm, khiêu dâm và buôn bán trẻ em nhằm bóc lột tình dục), INTERPOL (Tổ chức cảnh sát hình sự quốc tế) và UNICEF (Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc) thực hiện năm 2022, ở Việt Nam, cứ 100 trẻ em sử dụng internet thì 87 em vào mạng hằng ngày, nhưng chỉ có 36 em cho biết đã nhận được thông tin về cách bảo đảm an toàn trên mạng. Báo cáo “Qua lăng kính của trẻ em: Công nghệ số tạo điều kiện cho xâm hại tình dục trẻ em như thế nào” được UNICEF công bố tháng 9-2026 tiếp tục thông tin, tại Việt Nam, hơn 56% số vụ việc xâm hại tình dục trẻ em có yếu tố công nghệ ghi nhận liên quan đến các nền tảng mạng xã hội; đáng chú ý, khoảng 58% trường hợp không được tiết lộ với bất kỳ ai.

Những con số này phản ánh hai vấn đề song hành: Nguy cơ xâm hại hiện hữu trên các nền tảng mạng xã hội trẻ em sử dụng hằng ngày và sự im lặng của nhiều nạn nhân. Khi một đứa trẻ không kể lại sự việc, người lớn có thể không biết em đang gặp nguy hiểm. Khi em không biết tìm đến ai hoặc lo sợ bị trách móc, hành vi xâm hại có thể tiếp diễn mà không được phát hiện kịp thời.

Học sinh lớp 9 Trường THCS và THPT Nguyễn Siêu (TP Hà Nội) tìm hiểu hoạt động bảo vệ bản thân trên mạng xã hội. Ảnh: MINH NHUỆ 

Trực tiếp trải qua lứa tuổi học trò với những trăn trở trong tâm lý, Nguyễn Phạm Hiền Minh, học sinh lớp 11, Trường Phổ thông liên cấp Song ngữ quốc tế Wellspring kể, em đã chứng kiến ánh mắt lặng lẽ, gục mặt xuống bàn ngay giữa giờ ra chơi, những bất ổn tâm lý sau lời nói dối "Tớ vẫn ổn mà"... Từ góc nhìn của một người trong cuộc, em Hiền Minh chia sẻ: “Đằng sau những bài đăng, những cuộc trò chuyện tưởng như bình thường có thể là những nỗi niềm khó nói, những mặc cảm và tổn thương mà người ngoài không dễ nhận ra. Những trăn trở của tuổi học trò không chỉ đến từ những bài kiểm tra điểm kém hay áp lực thi cử mà chính từ cảm giác cô đơn, cô độc và nghĩ rằng không có ai thực sự thấu hiểu mình”.

Đáng lo ngại hơn, không phải nguy cơ nào cũng xuất hiện dưới hình thức đe dọa rõ ràng. Tại Trường THCS và THPT Nguyễn Siêu, bà Nguyễn Thị Thanh Nhàn, Phó hiệu trưởng nhà trường cho biết, những lời nhận xét thiếu kiểm chứng của học sinh trên mạng cũng có thể khiến người bị nhắc đến cảm thấy tổn thương, dù người viết có thể chỉ đang đánh giá sự việc theo suy nghĩ chủ quan. Trong một trường hợp, nhà trường đã gặp riêng từng học sinh, cả người nói lẫn người nghe, để lắng nghe, tìm hiểu nguyên nhân, sau đó tổ chức trao đổi giữa hai em. Cách tiếp cận này giúp các em có cơ hội giải thích, hiểu cảm xúc của nhau và tháo gỡ khúc mắc thay vì chỉ dừng lại ở việc xác định ai đúng, ai sai.

Gần đây, hội nhóm “Con ghét cha mẹ” trên mạng xã hội với hàng trăm nghìn thành viên thu hút sự chú ý của dư luận xã hội bởi những tổn thương, mâu thuẫn và khó khăn trong mối quan hệ với cha mẹ, người thân. Chuyên gia nhìn nhận rằng, đằng sau những lời phản kháng chưa chắc là sự vô ơn hay nổi loạn mà là cảm giác tủi thân, bất lực khi không được thấu hiểu.

Cần một mạng lưới bảo vệ thực chất

Không gian mạng đang trở thành một phần tự nhiên trong đời sống của trẻ em và thanh thiếu niên. Trẻ em có quyền được bảo vệ, nhưng cũng có quyền học tập, tiếp cận thông tin, thể hiện bản thân và phát triển trong thế giới số. Mục tiêu không phải khiến các em sợ hãi hay rời bỏ không gian mạng mà là giúp các em kết nối an toàn, biết nhận diện nguy cơ và tin tưởng rằng khi cần, sẽ có người sẵn sàng giúp đỡ.

Bản thân các nhà trường cũng đang dần thay đổi nhận thức và cách làm. Tại Trường THCS và THPT Nguyễn Siêu, nhà trường đã tổ chức các buổi tương tác về an toàn trên không gian mạng dành cho thanh thiếu niên, thi vẽ tranh để học sinh thể hiện nhận thức và cách tự bảo vệ mình trên môi trường số. Đặc biệt, trường thành lập bộ phận chuyên trách về bảo vệ học sinh, bên cạnh hoạt động tư vấn tâm lý học đường đã có trước đó. Điểm mới là bộ phận này bảo vệ học sinh mọi lúc, mọi nơi, cả ngoài đời thực và trên không gian mạng. Bộ phận này tiếp nhận thông tin từ cả học sinh, giáo viên, nhân viên hay bất cứ nguồn tin nào; tìm hiểu nguyên nhân, phối hợp với các bên liên quan và theo dõi quá trình hỗ trợ học sinh. “Nhà trường muốn gửi tới học sinh thông điệp rằng: Khi gặp khó khăn, các em có thể tìm đến thầy cô và sẽ có người lắng nghe, đồng hành”, bà Nguyễn Thị Thanh Nhàn chia sẻ.

Học sinh với tranh vẽ của bạn bè về bảo đảm an toàn trên môi trường số. 

Theo các chuyên gia, để hình thành một mạng lưới bảo vệ thực chất, không thể chỉ trông chờ vào nhà trường. Đại tá, TS Nguyễn Hồng Quân, Phó cục trưởng Cục An ninh mạng (Bộ Công an) cho rằng: “Bảo vệ trẻ em trên không gian mạng là trách nhiệm của nhiều lực lượng, nhưng trước hết phải được đặt trên nền tảng của sự phối hợp và chia sẻ trách nhiệm. Cơ quan quản lý cần tiếp tục hoàn thiện chính sách, nâng cao năng lực phòng ngừa, phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm. Hệ thống giáo dục, nhà trường cần trở thành không gian giúp học sinh hình thành năng lực sử dụng công nghệ an toàn và có trách nhiệm. Gia đình cần có thêm thời gian, kỹ năng và sự thấu hiểu để đồng hành với con, cha mẹ đừng để con cô đơn, lạc bước khi ở ngay trong chính ngôi nhà của mình. Các nền tảng, doanh nghiệp công nghệ, tổ chức xã hội, người sáng tạo nội dung và cộng đồng hãy tích cực hơn nữa tham gia xây dựng một môi trường số an toàn hơn”.

Vì lý do đó, Liên minh Niềm tin số (DTA) khởi xướng, dưới sự bảo trợ của Bộ Công an, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Y tế, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, các tổ chức quốc tế UNICEF, UNODC (Cơ quan phòng, chống ma túy và tội phạm của Liên hợp quốc), phối hợp tổ chức cùng Cục An ninh mạng, Hiệp hội An ninh mạng quốc gia... tổ chức Chiến dịch “Không một mình”. Năm 2025, trên các nền tảng mạng xã hội, chiến dịch đạt hơn 1,5 tỷ lượt xem, tiếp cận hơn 40 triệu người dân; các hoạt động tiếp cận hơn 8 triệu học sinh, sinh viên, cha mẹ các em và giáo viên trên khắp cả nước. Năm 2026, chiến dịch tiếp tục được phát động với những hành động cụ thể hơn. Một điểm nhấn của chiến dịch là Chương trình Đại sứ an toàn số học đường, khuyến khích học sinh chủ động hỗ trợ bạn bè, lên tiếng khi chứng kiến hành vi bắt nạt và hướng bạn tìm đến người lớn đáng tin cậy.