Kinh nghiệm tái cơ cấu ngân hàng và xử lý nợ xấu nhìn từ Hàn Quốc

Để vực dâ%3ḅy nền kinh tế và hê%3ḅ thống tài chính, ngân hàng sau các cuô%3ḅc khủng hoảng, từ năm 1996 đến nay, Hàn Quốc đã buô%3ḅc phải tiến hành nhiều đợt tái cơ cấu hê%3ḅ thống tài chính nói chung và tái cơ cấu, xử lý nợ xấu hê%3ḅ thống ngân hàng nói riêng bằng mô%3ḅt hê%3ḅ thống các giải pháp đô%3ḅt phá, mạnh mẽ và kịp thời với sự đồng thuâ%3ḅn và quyết tâm cao trong nhâ%3ḅn thức cũng như trong hành đô%3ḅng từ Quốc hô%3ḅi, Chính phủ đến các chủ thể trong hê%3ḅ thống tài chính, ngân hàng và doanh nghiê%3ḅp, người dân về sự cần thiết, quan điểm và cách thức tái cơ cấu, xử lý nợ xấu. Nhờ đó, các đợt tái cơ cấu hệ thống ngân hàng và xử lý nợ xấu của Hàn Quốc sau khủng hoảng đều đạt hiê%3ḅu quả cao với mức chi phí tối thiểu.

Ủy ban Dịch vụ tài chính Hàn Quốc (FSC), Bảo hiểm Tiền gửi Hàn Quốc (KDIC), Cơ quan Dịch vụ tài chính Hàn Quốc (FSS), Công ty Quản lý tài sản Hàn Quốc (KAMCO) và mô%3ḅt số ngân hàng Hàn Quốc (Woori Bank…) đã chia sẻ kinh nghiê%3ḅm thực thi quá trình tái cơ cấu và xử lý nợ xấu như sau:

1. Về hành lang pháp lý

Thiết lâ%3ḅp hành lang pháp lý đầy đủ, kịp thời được xem là điều kiê%3ḅn tiên quyết bảo đảm cho các biê%3ḅn pháp tái cơ cấu và xử lý nợ xấu được thực thi nghiêm túc, nhanh chóng và công khai, minh bạch, hiê%3ḅu quả, giảm tối đa các tranh chấp, xung đô%3ḅt lợi ích và những tác đô%3ḅng bất lợi từ khủng hoảng.

Thực tế, để hỗ trợ tốt nhất cho viê%3ḅc vâ%3ḅn hành và giám sát hê%3ḅ thống tài chính cũng như quá trình tái cơ cấu và xử lý nợ xấu khi hê%3ḅ thống tài chính, ngân hàng gặp sự cố, Hàn Quốc đã ban hành đầy đủ, kịp thời hành lang pháp lý quy định cụ thể, rõ ràng các quan điểm, chủ trương, cách thức vâ%3ḅn hành thị trường tài chính và quá trình tái cơ cấu, xử lý nợ xấu. Riêng trong lĩnh vực ngân hàng đã có không dưới 6 bô%3ḅ Luâ%3ḅt, quy định điều chỉnh cụ thể các nô%3ḅi dung hoạt đô%3ḅng, trong đó có nhiều bô%3ḅ Luâ%3ḅt, quy định chuyên biê%3ḅt, như: Luâ%3ḅt về tăng cường tái cấu trúc trong lĩnh vực tài chính; Luật về cải tổ chức năng và nhiệm vụ của Công ty quản lý tài sản Hàn Quốc (KAMCO); Luâ%3ḅt Bảo hiểm tiền gửi; Luâ%3ḅt Bảo vê%3ḅ quyền lợi người gửi tiền; Quy định riêng về “Hành động chấn chỉnh kịp thời” đối với hoạt động của các ngân hàng, ngân hàng tiết kiệm tương hỗ.

Với mô%3ḅt hê%3ḅ thống pháp lý đầy đủ, cụ thể, rõ ràng, khuyến khích các tổ chức và cá nhân cùng tham gia và chú trọng tạo sự chủ động, linh hoạt cho các cơ quan chức năng như FSC, FSS, KDIC, KAMCO… trong việc can thiệp và áp dụng các công cụ chính sách, quá trình tái cơ cấu và xử lý nợ xấu hê%3ḅ thống ngân hàng tại Hàn Quốc đã được tiến hành nhanh chóng, kịp thời, minh bạch và đạt hiê%3ḅu quả cao. Trong đó, viê%3ḅc ban hành 2 bô%3ḅ Luâ%3ḅt về tăng cường tái cấu trúc trong lĩnh vực tài chính, Luật về cải tổ chức năng và nhiệm vụ của KAMCO đã tạo cơ sở pháp lý rõ ràng về cơ chế phối hợp, sử dụng nguồn lực và quyền hạn của các cơ quan chức năng và tổ chức tài chính, nhất là các ngân hàng yếu kém trong viê%3ḅc lựa chọn và thực thi các biê%3ḅn pháp cơ cấu lại và xử lý nợ xấu phù hợp nhằm đạt được mục tiêu đặt ra là nhanh chóng xử lý dứt điểm những vấn đề yếu kém, không gây ảnh hưởng xấu lan truyền trong hê%3ḅ thống, cải thiê%3ḅn và phục hồi hoạt đô%3ḅng của hê%3ḅ thống tài chính, ngân hàng với chi phí thấp nhất.

2. Về các biê%3ḅn pháp tái cơ cấu ngân hàng

Tác đô%3ḅng tiêu cực của khủng hoảng tài chính châu Á năm 1996-1997 và khủng hoảng kinh tế năm 2008 khiến nợ xấu của các tổ chức tài chính Hàn Quốc tăng cao, ảnh hưởng nghiêm trọng đến an toàn hoạt đô%3ḅng của hê%3ḅ thống tài chính, nhiều ngân hàng có hê%3ḅ số an toàn vốn dưới chuẩn buô%3ḅc phải xử lý cơ cấu lại. Các biê%3ḅn pháp cơ cấu lại được Hàn Quốc áp dụng gồm: Tự chấn chỉnh, củng cố; sáp nhâ%3ḅp, hợp nhất tự nguyê%3ḅn; sáp nhâ%3ḅp, hợp nhất, chuyển giao bắt buô%3ḅc ngân hàng yếu kém; phá sản đối với các tổ chức tài chính quy mô nhỏ, không có khả năng gây tác đô%3ḅng tiêu cực đối với nền kinh tế và thị trường tài chính.

Như vâ%3ḅy, có thể thấy, mặc dù là mô%3ḅt nước phát triển nhưng Hàn Quốc không áp dụng biê%3ḅn pháp phá sản ngân hàng yếu kém do lo ngại sẽ gây ảnh hưởng nặng nề đến hê%3ḅ thống tài chính và tình hình kinh tế, xã hô%3ḅi của đất nước. Thực tế, Hàn Quốc chưa thực hiê%3ḅn phá sản mô%3ḅt ngân hàng nào mà chỉ áp dụng biê%3ḅn pháp phá sản đối với các tổ chức tài chính phi ngân hàng có quy mô nhỏ. Các biê%3ḅn pháp cơ cấu lại nêu trên cũng đang được Viê%3ḅt Nam áp dụng trong giai đoạn tái cơ cấu giai đoạn 2011-2016 và tiếp tục áp dụng trong giai đoạn 2016-2020.

Tương tự như Viê%3ḅt Nam, bước đầu tiên của quá trình tái cơ cấu ở Hàn Quốc là áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế để đánh giá tình hình tài chính, các khoản nợ xấu và tiến hành phân loại, nhận diện các ngân hàng. Các ngân hàng được nhâ%3ḅn diê%3ḅn thuô%3ḅc loại yếu kém sẽ phải thực hiê%3ḅn tự chấn chỉnh, củng cố bắt buô%3ḅc trong mô%3ḅt thời gian nhất định theo yêu cầu của FSC và chịu sự giám sát, kiểm soát chặt chẽ của FSS. Sau thời gian tự chấn chỉnh, củng cố bắt buô%3ḅc đó, nếu ngân hàng yếu kém không có khả năng phục hồi thì sẽ buô%3ḅc phải sáp nhâ%3ḅp, hợp nhất hoặc bán cho các nhà đầu tư khác.

Đối với ngân hàng có tài sản nợ lớn hơn hoặc bằng tài sản có thì cổ phiếu của ngân hàng được xác định và tuyên bố công khai là không còn giá trị. Khi đó cổ đông sẽ mất toàn bô%3ḅ quyền lợi tại ngân hàng, FSS sẽ tiếp quản và có toàn quyền xử lý ngân hàng này. Đôi khi viê%3ḅc tiếp quản của FSS vấp phải sự phản đối của các cổ đông nhưng vì luâ%3ḅt pháp Hàn Quốc quy định rất rõ ràng, cụ thể và trao quyền xử lý đủ mạnh cho FSS nên sự phản đối của các cổ đông được FSS xử lý ổn thỏa, không gây tác đô%3ḅng tiêu cực đến quá trình tái cơ cấu hê%3ḅ thống ngân hàng. Đây là điểm Viê%3ḅt Nam cần học tâ%3ḅp để hoàn thiê%3ḅn hành lang pháp lý, trao quyền đủ mạnh cho NHNN và cơ quan Thanh tra giám sát ngân hàng trong quá trình xử lý các ngân hàng có giá trị âm, đồng thời cũng có cơ chế giám sát quá trình thực thi nhiê%3ḅm vụ của NHNN để bảo đảm quá trình triển khai diễn ra đúng quy định, công khai, minh bạch.

Như vâ%3ḅy, đối với các ngân hàng có giá trị âm, Hàn Quốc có cách thức xử lý tương tự như cách xử lý mua 3 ngân hàng với giá “0 đồng” mà Viê%3ḅt Nam đã áp dụng trong giai đoạn 2011-2016. Tại phiên thảo luâ%3ḅn tại hô%3ḅi trường ngày 26-10 vừa qua của Kỳ họp thứ tư, Quốc hô%3ḅi khóa XIV về dự thảo Luâ%3ḅt sửa đổi, bổ sung mô%3ḅt số điều của Luâ%3ḅt Các Tổ chức tín dụng, nhiều đại biểu Quốc hô%3ḅi của Viê%3ḅt Nam đã đề nghị quy định rõ giá mua 0 đồng đối với các ngân hàng có giá trị âm, đồng thời bổ sung biê%3ḅn pháp NHNN là người mua bắt buô%3ḅc cuối cùng trong mô%3ḅt thời gian nhất định đối với ngân hàng yếu kém không thể thực hiê%3ḅn được phương án sáp nhâ%3ḅp, hợp nhất, chuyển giao bắt buô%3ḅc hoặc phá sản, không để các ngân hàng này ảnh hưởng đến sự ổn định và an toàn của toàn hê%3ḅ thống.

Thực tế, tháng 7-1998, Hàn Quốc đã yêu cầu đóng cửa 05 ngân hàng yếu kém có tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu dưới 8% thông qua biê%3ḅn pháp hợp nhất, sáp nhập hoặc bán lại cho các nhà đầu tư khác; yêu cầu 7 ngân hàng yếu kém khác phải thực hiện tái cơ cấu dưới sự giám sát của ngân hàng trung ương và FSC thông qua các biê%3ḅn pháp tăng mức vốn tối thiểu, thay đổi ban điều hành ngân hàng, giảm bớt quy mô và phạm vi hoạt động.

Cũng giống như Viê%3ḅt Nam, các ngân hàng buô%3ḅc phải chấn chỉnh, củng cố sẽ phải xây dựng, đê%3ḅ trình FSC phương án xử lý và được FSS thẩm định, thông qua. Tuy nhiên, Hàn Quốc cho phép FSS được thuê nhóm chuyên gia đô%3ḅc lâ%3ḅp thẩm định phương án xử lý này làm cơ sở cho FSS xem xét, quyết định phê duyê%3ḅt. Cơ chế này giúp đẩy nhanh quá trình thẩm định phương án xử lý các ngân hàng yếu kém và giảm tải công viê%3ḅc cho FSS.

Khi thực hiê%3ḅn các biê%3ḅn pháp sáp nhâ%3ḅp, hợp nhất hoặc bán các ngân hàng yếu kém cho các nhà đầu tư khác, Hàn Quốc chấp nhâ%3ḅn chuyển giao các tài sản “xấu” của ngân hàng cho KAMCO xử lý nhằm tạo điều kiê%3ḅn cho ngân hàng thực hiê%3ḅn sáp nhâ%3ḅp, hợp nhất, mua lại ngân hàng yếu kém tiếp nhâ%3ḅn các tài sản “tốt” để nhanh chóng ổn định và cải thiê%3ḅn hoạt đô%3ḅng sau sáp nhâ%3ḅp, hợp nhất, mua lại. Đồng thời, Hàn Quốc áp dụng nhiều cơ chế khuyến khích các nhà đầu tư nước ngoài tham gia vào quá trình củng cố, sáp nhâ%3ḅp, hợp nhất và mua lại các ngân hàng yếu kém. Nhờ đó, viê%3ḅc xử lý 12 ngân hàng yếu kém nêu trên đã được tiến hành nhanh chóng, hiê%3ḅu quả với mức chi phí tối thiểu và thu hút được sự tham gia của nhiều nhà đầu tư nước ngoài, không gây ảnh hưởng xấu lan truyền đến hê%3ḅ thống ngân hàng cũng như tình hình kinh tế, xã hô%3ḅi.

Quá trình tái cơ cấu ở Hàn Quốc không chỉ diễn ra đối với các ngân hàng yếu kém mà được tiến hành ở tất cả các tổ chức tài chính, ngân hàng với mục tiêu: (i) Tạo ra các ngân hàng lớn sau khi hợp nhất và sáp nhập có đủ năng lực tài chính để nâng cao hiệu quả kinh doanh và có khả năng cạnh tranh hiệu quả với các ngân hàng nước ngoài; (ii) Thu hẹp phạm vi hoạt động của các ngân hàng có quy mô vừa để tập trung phát triển các hoạt động kinh doanh chính; (iii) Duy trì các ngân hàng hoạt động an toàn và hiệu quả. Các mục tiêu này khá tương đồng với mục tiêu tái cơ cấu mà Viê%3ḅt Nam đã đặt ra trong giai đoạn 2011-2016 và giai đoạn 2016-2020.

Với mục tiêu đó, Hàn Quốc khuyến khích các NHTM lớn sáp nhập và hợp nhất với nhau để trở thành các ngân hàng hàng đầu có khả năng cạnh tranh hiệu quả với các ngân hàng nước ngoài. Tháng 11-2001, 02 ngân hàng lớn của Hàn Quốc là Kookmin Bank và Housing & Commercial Bank đã tự nguyện sáp nhập để trở thành ngân hàng lớn nhất Hàn Quốc.

Khác với Viê%3ḅt Nam, KDIC có vai trò rất quan trọng trong quá trình tái cơ cấu hê%3ḅ thống ngân hàng thông qua viê%3ḅc hỗ trợ tài chính cho các ngân hàng yếu kém để bảo đảm thanh khoản.

3. Các biê%3ḅn pháp xử lý nợ xấu

Cũng giống như Viê%3ḅt Nam, Hàn Quốc khuyến khích các ngân hàng xử lý nợ xấu bằng các biê%3ḅn pháp tự thân, mua bán trên thị trường mua bán nợ và bán nợ xấu cho KAMCO (tương tự như VAMC của Viê%3ḅt Nam). Để tạo điều kiê%3ḅn thuâ%3ḅn lợi tối đa cho các ngân hàng trong xử lý nợ xấu, Chính phủ Hàn Quốc thực thi nhiều biê%3ḅn pháp khuyến khích, hỗ trợ thị trường mua bán nợ phát triển và được cụ thể hóa bằng mô%3ḅt hê%3ḅ thống luâ%3ḅt pháp đầy đủ, rõ ràng, minh bạch, tạo sự chủ đô%3ḅng, linh hoạt cho các chủ thể tham gia quá trình xử lý nợ xấu, đặc biê%3ḅt là các quy định liên quan đến xử lý tài sản bảo đảm. Trong đó, Chính phủ Hàn Quốc trao quyền rất lớn cho KAMCO trong viê%3ḅc xử lý nợ xấu thông qua mô%3ḅt bô%3ḅ Luật riêng biê%3ḅt về cải tổ chức năng và nhiệm vụ của KAMCO, nhờ đó nợ xấu của hê%3ḅ thống ngân hàng đã được xử lý rất nhanh, dứt điểm, hạn chế tối đa tác đô%3ḅng lan truyền trong hê%3ḅ thống.

Viê%3ḅc Quốc hô%3ḅi Viê%3ḅt Nam ban hành Nghị quyết thí điểm về xử lý nợ xấu tại Kỳ họp thứ ba vừa qua được xem là mô%3ḅt bước đi đô%3ḅt phá nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong xử lý nợ xấu. Tuy nhiên, nếu so sánh với Hàn Quốc thì Viê%3ḅt Nam còn quá nhiều viê%3ḅc phải làm khi thị trường mua bán nợ còn rất sơ khai, chưa phát triển và quyền năng của VAMC rất hạn chế. Đây là điểm rất quan trọng Viê%3ḅt Nam cần phải nghiên cứu học tâ%3ḅp để quá trình xử lý nợ xấu trong tương lai được xử lý nhanh, dứt điểm và hiê%3ḅu quả hơn.

Với quyền năng được Chính phủ Hàn Quốc trao cho, KAMCO ưu tiên mua lại các khoản nợ xấu có khả năng phát mãi, các khoản được coi là điều kiện sống còn để phục hồi tổ chức tài chính và các khoản nợ xấu có nhiều chủ nợ. Nguyên tắc xử lý nợ xấu của KAMCO là “minh bạch, công bằng” và “nhanh chóng, hiệu quả, tối đa hóa thu hồi” để giảm nhẹ gánh nặng chi phí đối với ngân sách nhà nước. KAMCO áp dụng nhiều biện pháp xử lý nợ xấu đã mua, trong đó có hai biê%3ḅn pháp rất hiê%3ḅu quả là đấu thầu quốc tế và chứng khoán hóa các khoản nợ đã mua có bảo đảm bằng tài sản (ABS).

KAMCO thực hiê%3ḅn đấu thầu quốc tế các khoản nợ xấu theo lô lớn (bao gồm nhiều khoản nợ có giá trị lớn) và thu hút được sự quan tâm của nhiều nhà đầu tư lớn trên thế giới. Mặc dù vấp phải sự phản đối gay gắt của người dân nhưng Chính phủ Hàn Quốc vẫn quyết tâm thực hiê%3ḅn vì các nhà đầu tư trong nước không có đủ nguồn lực để mua lại các khoản nợ cần phát mại, nhờ đó mô%3ḅt khối lượng lớn nợ xấu đã được xử lý nhanh chóng thông qua biê%3ḅn pháp này. Nhiều ngân hàng sau đó đã tiếp nối kinh nghiệm của KAMCO trực tiếp bán nợ xấu cho các nhà đầu tư nước ngoài.

Biê%3ḅn pháp chứng khoán hóa nợ xấu thông qua phát hành chứng khoán có bảo đảm bằng tài sản cũng được triển khai rất thành công, từ đó thúc đẩy thị trường vốn phát triển mạnh mẽ và đa dạng hơn, không chỉ dừng lại ở chứng khoán được bảo đảm bằng tài sản có vấn đề, mà còn có cả các tài sản lành mạnh.

Các biê%3ḅn pháp xử lý nợ xấu khác như bán tài sản bảo đảm thu hồi nợ, chuyển nợ thành vốn góp… tương tự như Viê%3ḅt Nam đang làm cũng được KAMCO áp dụng thành công do hê%3ḅ thống pháp luâ%3ḅt điều chỉnh lĩnh vực này ở Hàn Quốc khá hoàn chỉnh và ưu tiên bảo vê%3ḅ quyền chủ nợ, ý thức chấp hành pháp luâ%3ḅt tại Hàn Quốc cũng rất cao. Tuy nhiên, các biê%3ḅn pháp này mất nhiều thời gian hơn 2 biê%3ḅn pháp nêu trên.

4. Nguồn lực tái cơ cấu và xử lý nợ xấu

Sở dĩ quá trình tái cơ cấu và xử lý nợ xấu ở Hàn Quốc được tiến hành rất thành công, bên cạnh yếu tố cơ sở pháp lý hoàn chỉnh và các giải pháp đô%3ḅt phá, còn có mô%3ḅt yếu tố mang tính quyết định là nguồn lực tài chính.

Để có nguồn lực đủ mạnh nhằm thực hiê%3ḅn nhanh quá trình tái cơ cấu và xử lý nợ xấu trong bối cảnh ngân sách nhà nước gặp khó khăn, không đủ để hỗ trợ trực tiếp cho các tổ chức tài chính cải thiê%3ḅn tình hình hoạt đô%3ḅng, Chính phủ Hàn Quốc đã giao cho KDIC và KAMCO thành lâ%3ḅp quỹ hỗ trợ tái cơ cấu và xử lý nợ xấu. Các quỹ này đã phát hành trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh để bơm vốn hỗ trợ các tổ chức tài chính, các ngân hàng, đặc biê%3ḅt là các ngân hàng yếu kém cải thiê%3ḅn thanh khoản và phục hồi hoạt đô%3ḅng thông qua viê%3ḅc mua cổ phần, mua các khoản nợ xấu… Sau đó, KDIC và KAMCO sẽ bán lại cổ phần của các ngân hàng đã mua và bán các khoản nợ xấu hoặc tài sản thế chấp của khoản nợ xấu để thu hồi lại tiền đã hỗ trợ các ngân hàng.

Viê%3ḅc phát hành trái phiếu có bảo lãnh của Chính phủ đã giúp KDIC và KAMCO nhanh chóng huy đô%3ḅng được nguồn lực đủ lớn để tham gia mạnh mẽ vào quá trình tái cơ cấu và xử lý nợ xấu. Với nguồn lực đủ lớn và năng lực đủ mạnh mà pháp luâ%3ḅt đã trao cho, KDIC và KAMCO đã thực hiê%3ḅn rất tốt vai trò hỗ trợ tái cơ cấu và xử lý nợ xấu.

Mặc dù số tiền thu hồi được của KDIC và KAMCO sau khi bơm vốn hỗ trợ các tổ chức tài chính chỉ đạt hơn 50% số tiền đã chi ra nhưng đã giúp đẩy nhanh quá trình tái cơ cấu, xử lý nợ xấu các ngân hàng yếu kém và hạn chế tối đa tác đô%3ḅng tiêu cực đối với hê%3ḅ thống tài chính, ngân hàng và tình hình kinh tế-xã hô%3ḅi. Hơn 40% số tiền không thể thu hồi đã được xử lý theo hướng: 70% tổng số tiền không thu được chuyển thành nghĩa vụ nợ của Chính phủ (làm tăng nợ công của Hàn Quốc thêm 8% GDP) và được Chính phủ trả dần trong 25 năm; 30% còn lại được bù đắp bằng phụ phí 0,1% tăng thêm trong phí bảo hiểm tiền gửi của các tổ chức tài chính kéo dài trong thời hạn 25 năm.

Về vấn đề này, tại Việt Nam, ở phiên thảo luâ%3ḅn tại hô%3ḅi trường ngày 26-10 vừa qua của Quốc hô%3ḅi khóa XIV về dự thảo Luâ%3ḅt sửa đổi, bổ sung mô%3ḅt số điều của Luâ%3ḅt Các Tổ chức tín dụng, có đại biểu Quốc hô%3ḅi cho rằng không nên né tránh vấn đề sử dụng ngân sách Nhà nước hỗ trợ quá trình tái cơ cấu và xử lý nợ xấu vì đây là nguồn lực quan trọng, cần thiết giúp quá trình này được triển khai nhanh và hiê%3ḅu quả hơn. Vấn đề quan trọng cần quan tâm là phải xây dựng hành lang pháp lý để bảo đảm quá trình sử dụng nguồn lực này đạt hiê%3ḅu quả cao và bảo đảm công khai, minh bạch. Nếu làm được điều này thì người dân cũng sẽ đồng tình cao với chủ trương này. Đồng quan điểm này, có đại biểu cũng cho rằng nên bổ sung quy định xử lý trường hợp số tiền thu lại từ bán lại các ngân hàng yếu kém thấp hơn số tiền bỏ ra khi nhâ%3ḅn tái cơ cấu ngân hàng yếu kém. Với vấn đề mà các đại biểu Viê%3ḅt Nam đặt ra, kinh nghiê%3ḅm Hàn Quốc đã có mô%3ḅt cách thức xử lý rất hiê%3ḅu quả.

Bên cạnh viê%3ḅc hỗ trợ về nguồn lực tài chính, Chính phủ Hàn Quốc cũng áp dụng thêm nhiều biê%3ḅn pháp hỗ trợ khác, như: Thành lập các cơ quan hỗ trợ tái cơ cấu doanh nghiệp; thực thi các chính sách hỗ trợ về thuế cho các tổ chức, cá nhân liên quan tham gia thị trường mua bán nợ xấu, thị trường chứng khoán... Các quy định về an toàn hoạt động ngân hàng cũng được sửa đổi, bổ sung phù hợp với thông lê%3ḅ chuẩn mực quốc tế nhằm nâng cao khả năng chịu đựng rủi ro của các ngân hàng. Tăng cường vai trò của FSS trong viê%3ḅc thanh tra, kiểm tra, giám sát, cảnh báo và yêu cầu chấn chỉnh hoạt đô%3ḅng đối với các tổ chức tài chính nói chung và các ngân hàng nói riêng. Đây là những biê%3ḅn pháp hỗ trợ rất cần thiết giúp cho quá trình tái cơ cấu và xử lý nợ xấu được thực thi đồng bô%3ḅ và hiê%3ḅu quả hơn.

Nhâ%3ḅn thức rõ vai trò quan trọng của chính sách thuế đối với viê%3ḅc thu hút các nhà đầu tư mới tham gia vào quá trình cơ cấu lại của tổ chức tín dụng và xử lý nợ xấu nên khi xây dựng dự thảo Luâ%3ḅt sửa đổi, bổ sung mô%3ḅt số điều của Luâ%3ḅt Các tổ chức tín dụng, cơ quan soạn thảo của Viê%3ḅt Nam cũng rất muốn quy định các biê%3ḅn pháp hỗ trợ về thuế ngay tại dự thảo Luật nhằm bảo đảm tính kịp thời toàn diện của khuôn khổ pháp lý, nhưng đáng tiếc quan điểm này không được cơ quan lâ%3ḅp pháp ủng hô%3ḅ khi cho rằng sẽ xem xét vấn đề này khi sửa các văn bản quy phạm pháp luật chuyên ngành về thuế. Viê%3ḅc phải chờ đến khi có chương trình sửa đổi, bổ sung các chính sách thuế mới được xem xét, thông qua sẽ làm giảm tính hấp dẫn của các chính sách khác khi kêu gọi nhà đầu tư tham gia tái cơ cấu và xử lý nợ xấu các tổ chức tín dụng yếu kém của Viê%3ḅt Nam.

5. Về bảo vê%3ḅ quyền lợi của người gửi tiền

Cũng giống như Viê%3ḅt Nam, Hàn Quốc quy định mức chi trả bảo hiểm tiền gửi cụ thể (50 triệu won/người gửi tiền), tuy nhiên khi cần thiết (ví dụ giai đoạn khủng hoảng 1997-1998), Hàn Quốc tuyên bố Chính phủ bảođảm chi trả đủ 100% tiền gửi cho người gửi tiền tại các ngân hàng. Đây là giải pháp tình thế cần thiết để trấn an người dân và bảo đảm sự ổn định của hê%3ḅ thống tài chính, kinh tế, xã hô%3ḅi. Thực tế Chính phủ Hàn Quốc chưa phải thực hiê%3ḅn cam kết này do chưa để ngân hàng nào phải áp dụng biê%3ḅn pháp phá sản.

Trong quá trình xây dựng dự thảo Luâ%3ḅt sửa đổi, bổ sung mô%3ḅt số điều của Luâ%3ḅt các Tổ chức tín dụng đang trình Quốc hô%3ḅi Viê%3ḅt Nam tại Kỳ họp thứ tư, vấn đề chi trả tiền gửi vượt mức bảo hiểm tiền gửi chi trả theo quy định của pháp luâ%3ḅt Viê%3ḅt Nam (hiê%3ḅn nay là 75 triê%3ḅu đồng) trong trường hợp áp dụng biê%3ḅn pháp phá sản ngân hàng cũng được đề câ%3ḅp. Tuy nhiên, đến thời điểm này vẫn còn có ý kiến khác nhau giữa cơ quan soạn thảo và Cơ quan lâ%3ḅp pháp mặc dù nhiều đại biểu Quốc hô%3ḅi đồng quan điểm với cơ quan soạn thảo khi cho rằng, ngoài hạn mức chi trả của Bảo hiểm tiền gửi, phần còn lại Nhà nước có thể xem xét hỗ trợ khi cần thiết bằng các nguồn lực hợp lý để không gây mất an toàn hệ thống các tổ chức tín dụng, không làm ảnh hưởng đến an ninh tiền tệ quốc gia, trật tự an toàn xã hội và bảo đảm quyền lợi của người gửi tiền.

Tóm lại, quá trình tái cơ cấu và xử lý nợ xấu của Hàn Quốc đã được thực hiê%3ḅn nhanh chóng, kịp thời, hiê%3ḅu quả, giúp Hàn Quốc vượt qua các cuô%3ḅc khủng hoảng tài chính trong và ngoài nước với chi phí thấp nhất và thời gian nhanh nhất. Có được kết quả này là nhờ các giải pháp quan trọng, như:

(i) Ban hành hê%3ḅ thống pháp lý đầy đủ, rõ ràng, minh bạch, trao quyền đủ mạnh cho các cơ quan chức năng thực thi có hiê%3ḅu quả các giải pháp có tính đô%3ḅt phá và khuyến khích các tổ chức, cá nhân cùng tham gia.

(ii) Mặc dù không trực tiếp nguồn lực từ ngân sách nhà nước, nhưng Chính phủ đã gián tiếp hỗ trợ mô%3ḅt nguồn lực tài chính đủ mạnh thông qua bảo lãnh phát hành trái phiếu của các tổ chức chuyên biê%3ḅt thực hiê%3ḅn trách nhiê%3ḅm thay mặt Chính phủ thực hiê%3ḅn tái cơ cấu và xử lý nợ xấu.

(iii) Chấp nhâ%3ḅn dùng ngân sách nhà nước bù đắp phần lớn tổn thất tài chính trong quá trình tái cơ cấu và xử lý nợ xấu, đồng thời yêu cầu các tổ chức tài chính có trách nhiê%3ḅm cùng gánh vác mô%3ḅt phần tổn thất còn lại thông qua viê%3ḅc thu thêm phụ phí bảo hiểm tiền gửi trong thời gian đủ dài để giảm áp lực tài chính chi các tổ chức tài chính.

(iv) Sử dụng KAMCO như mô%3ḅt công cụ đặc biê%3ḅt để xử lý nhanh và kịp thời các khoản nợ xấu (lên đến 27% GDP trong giai đoạn khủng hoảng 1996-1997) thông qua viê%3ḅc tạo cơ chế xử lý rõ ràng, minh bạch và trao quyền đủ mạnh cả về thẩm quyền và nguồn lực tài chính.

Có thể khẳng định những bài học kinh nghiê%3ḅm và kết quả tái cơ cấu và xử lý nợ xấu của Hàn Quốc có ý nghĩa nghiên cứu và thực tiễn rất sâu sắc đối với những nước đang phát triển như Viê%3ḅt Nam, đặc biê%3ḅt là đối với 3 khuyến nghị mấu chốt mà KAMCO dành cho Viê%3ḅt Nam khi xử lý nợ xấu và tái cơ cấu hệ thống ngân hàng, gồm: (i) Sự đồng thuận của toàn dân và quyết tâm cao của Chính phủ, NHNN; (ii) pháp luâ%3ḅt trao quyền đủ mạnh cho các cơ quan, đơn vị thực thi; (iii) hành động nhanh chóng và kịp thời.

TS ĐÀO MINH TÚ (Phó thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam)