Theo số liệu của Hiệp hội thuốc lá Việt Nam, mỗi năm có khoảng một tỷ bao thuốc lá lậu được vận chuyển qua biên giới, làm thất thu ngân sách Nhà nước khoảng 10.000 tỷ đồng. Thuốc lá lậu còn làm cho hơn một triệu nông dân trồng cây thuốc lá và công nhân sản xuất trong ngành thuốc lá bị ảnh hưởng. Các kiểm nghiệm tại Viện Khoa học Hình sự Bộ Công an và Viện Thuốc lá đã cho thấy tỷ lệ các thành phần độc hại (ví dụ như coumarin) và tỷ lệ các thành phần khác như cao thuốc lá và nicotin trong các mẫu thuốc lá nhập lậu vượt quá mức cho phép của Bộ Y tế. Các phương tiện thông tin đại chúng cũng nhiều lần đưa tin về việc phát hiện các chất độc hại như coumarin, cadmium vượt quá mức cho phép trong thuốc lá nhập lậu, gây ảnh hưởng lớn tới sức khoẻ người tiêu dùng.

leftcenterrightdel
Thuốc lá lậu được “cải trang” trong bao tải, bị các lực lượng chức năng tịch thu. Ảnh: Cổng thông tin Bộ Công Thương. 

Trước ảnh hưởng nghiêm trọng của thuốc lá lậu đối với kinh tế-xã hội, Quốc hội, Chính phủ đã có những quyết sách kịp thời để ngăn chặn các hoạt động buôn lậu, buôn bán trái phép thuốc lá như ban hành Chỉ thị 30/CT-TTg ngày 30-9-2014 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường công tác đấu tranh chống buôn lậu thuốc lá; Nghị định 124/2015/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động thương mại, sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng cấm và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng… Theo ông Vũ Văn Cường, Chủ tịch Hiệp hội thuốc lá Việt Nam, năm 2015, lượng thuốc lá nhập lậu giảm 30%, ngân sách Nhà nước thu tăng hơn 1.000 tỷ đồng. Tuy nhiên, sang đầu năm 2016 tình hình buôn lậu thuốc lá có chiều hướng gia tăng, diễn biến phức tạp và manh động. Nguyên nhân chủ yếu là do luật pháp còn nhiều kẽ hở; chế tài xử phạt các đối tượng buôn lậu có xu hướng nhẹ đi. Trong khi Chính phủ đang tăng hình phạt thì các bộ luật mới như Bộ luật Hình sự 2015, tại Điều 190, 191 lại bỏ quy định về số lượng các mặt hàng phạm pháp theo tiêu chí lớn, rất lớn và đặc biệt lớn khi xác định tội danh và khung hình phạt như đã quy định trước đây tại Bộ luật Hình sự năm 1999. “Theo quy định tại bộ luật mới, mức quy định vi phạm tối thiểu là 100 triệu đồng mới xử lý hình sự thay vì trước đây buôn lậu thuốc lá 500 bao là đã bị xử lý hình sự. Như vậy, mức xử phạt nhẹ đi khoảng 4,5 lần và việc xử lý rất khó vì phải thêm một bước xác định giá trị, phải có một hội đồng thẩm định giá gồm rất nhiều thành phần tham gia nên rất phức tạp và chậm có kết quả. Trước khi những vấn đề về luật chưa được thống nhất, để kịp thời ngăn chặn việc buôn bán thuốc lá lậu, vừa qua Hiệp hội thuốc lá Việt Nam đã nâng mức hỗ trợ từ 1.100 đồng/bao thuốc lên 3.500 đồng/bao thuốc cho việc bắt giữ và tiêu hủy. Và từ ngày 1-1-2017, sẽ nâng mức hỗ trợ lên 4.500 đồng/bao thuốc cho việc bắt giữ và tiêu hủy một bao thuốc lá lậu”-Chủ tịch Hiệp hội thuốc lá Việt Nam cho biết.

Liên quan đến tình trạng chưa chấm dứt được việc buôn lậu thuốc lá điếu ngoại, ông Nguyễn Trọng Tín, Phó cục trưởng Cục Quản lý thị trường (Bộ Công Thương) đánh giá, nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng buôn lậu diễn biến phức tạp thời gian qua là do lợi nhuận rất lớn từ buôn lậu thuốc lá mang lại. Hiện nay, mức chênh lệch giá giữa thuốc lá ngoại và thuốc lá sản xuất trong nước cao nên các đối tượng buôn lậu bằng nhiều phương thức, thủ đoạn rất tinh vi để vận chuyển thuốc lá điếu nhập lậu. Mặt khác đời sống nhân dân vùng biên giới, vùng sâu, vùng xa còn nhiều khó khăn, không có công ăn việc làm ổn định, nhận thức pháp luật hạn chế nên bị các đối tượng móc nối, mua chuộc tham gia vận chuyển thuốc lá lậu.

Nhằm tăng cường hiệu quả trong công tác đấu tranh phòng, chống buôn lậu thuốc lá, Hiệp hội thuốc lá Việt Nam đã đề xuất, kiến nghị với Chính phủ và các bộ, ban ngành liên quan thực hiện nhiều giải pháp mạnh mẽ hơn. Đề nghị Ban Chỉ đạo 389 quốc gia cùng với Ban Chỉ đạo 389 các địa phương phối hợp với các lực lượng chức năng Trung ương, địa phương và Hiệp hội tiếp tục triển khai quyết liệt Chỉ thị 30/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ, kiên quyết đấu tranh, xử lý nghiêm hành vi buôn lậu, vận chuyển, tàng trữ thuốc lá lậu, thực hiện “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam”.

HẢI YÊN