Siết quản lý thực phẩm bổ sung, ngăn chặn quảng cáo sai sự thật
Thời gian qua, nhiều vụ việc liên quan đến thực phẩm giả, quảng cáo thổi phồng tính năng, công dụng, gây hiểu nhầm cho người tiêu dùng đã được cơ quan chức năng phát hiện, xử lý. Đáng chú ý, các vi phạm tập trung ở nhóm sản phẩm thực phẩm bổ sung. Một số sản phẩm tự công bố, tự quảng cáo nhưng thông tin về công dụng không đúng thực tế.
 |
| Bán thực phẩm tươi sống tại chợ truyền thống. |
Trước thực trạng này, dự thảo Luật đưa ra hai cơ chế quản lý đối với thực phẩm bổ sung để doanh nghiệp lựa chọn. Theo đó, thực phẩm bổ sung thông thường, chưa được nghiên cứu bài bản về sản phẩm, công dụng và tiêu chuẩn, không được công bố khuyến cáo sức khỏe và áp dụng hình thức công bố tiêu chuẩn sản phẩm. Đối với thực phẩm bổ sung có công bố khuyến cáo sức khỏe, doanh nghiệp phải thực hiện đăng ký công bố sản phẩm, kèm theo nghiên cứu, hồ sơ kỹ thuật chứng minh công dụng, tiêu chuẩn sản phẩm và độ ổn định để đánh giá hạn sử dụng.
Quy định này phù hợp với nguyên tắc của Codex. Theo đó, công bố hàm lượng vitamin, khoáng chất phải có căn cứ định lượng; công bố về sức khỏe phải dựa trên bằng chứng khoa học phù hợp, không gây hiểu nhầm và đáp ứng các điều kiện áp dụng. Codex không mặc nhiên cho phép mọi thực phẩm có bổ sung vitamin, khoáng chất được công bố tác dụng sức khỏe, cũng không chủ trương bổ sung tùy tiện. Việc bổ sung phải có mục đích dinh dưỡng phù hợp, cơ sở khoa học. Như vậy, người dân có cơ sở lựa chọn sản phẩm phù hợp với nhu cầu dinh dưỡng, mục đích bảo vệ, chăm sóc, nâng cao sức khỏe và giá trị thực tế tương xứng với số tiền bỏ ra.
Tiến sĩ Chu Quốc Thịnh, Cục trưởng Cục ATTP (Bộ Y tế), cho biết ngay trong nội bộ doanh nghiệp cũng có những quan điểm khác nhau. Hầu hết doanh nghiệp uy tín, kinh doanh chân chính đề nghị không đánh đồng sản phẩm bổ sung thực sự có công dụng đúng như công bố với những sản phẩm chỉ bổ sung một lượng không đáng kể vitamin, khoáng chất nhưng không có công dụng tương ứng. Do đó, cơ quan quản lý cần áp dụng cơ chế đăng ký công bố sản phẩm, xem xét tài liệu nghiên cứu khoa học để chứng minh công dụng đối với thực phẩm bổ sung có khuyến cáo sức khỏe. Đây là giải pháp bảo đảm minh bạch thông tin, công bằng trong kinh doanh và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp cũng như người tiêu dùng.
Minh bạch thông tin, tăng trách nhiệm của doanh nghiệp
Theo Tiến sĩ Chu Quốc Thịnh, Cục trưởng Cục ATTP, một điểm mới trong dự thảo Luật là quy định giấy đăng ký bản công bố sản phẩm có hiệu lực 5 năm. Thủ tục gia hạn được thiết kế theo hướng đơn giản, doanh nghiệp chỉ cần khai báo thông tin về tình hình lưu hành sản phẩm; vi phạm, thu hồi và sự cố không bảo đảm ATTP trong nước, nước ngoài; đồng thời cập nhật thông tin duy trì điều kiện bảo đảm ATTP của cơ sở sản xuất.
Ngay sau khi hoàn thành khai báo trên cơ sở dữ liệu hoặc nộp thông báo gia hạn trong trường hợp cơ sở dữ liệu chưa hoàn thiện, doanh nghiệp vẫn giữ số đăng ký bản công bố sản phẩm cũ và được tiếp tục sản xuất, kinh doanh mà không phải chờ xét duyệt. Cơ chế gia hạn tự động này nhằm tránh ách tắc, không phát sinh giấy phép con, không làm tăng chi phí và thời gian của doanh nghiệp.
Mặt khác, quy định gia hạn còn giúp cơ quan quản lý làm sạch dữ liệu, loại bỏ những sản phẩm không còn tồn tại trên thực tế; công khai thông tin để người tiêu dùng lựa chọn sản phẩm bảo đảm ATTP; phục vụ hậu kiểm và đánh giá nguy cơ. Qua đó, trách nhiệm tuân thủ pháp luật của các cơ sở lưu hành sản phẩm được nâng cao.
Dự thảo Luật cũng yêu cầu nhãn bao bì sản phẩm phải thể hiện “Số giấy đăng ký bản công bố sản phẩm” và “Số tiếp nhận công bố tiêu chuẩn sản phẩm”. Đây là căn cứ giúp cơ quan quản lý, lực lượng chức năng nhanh chóng kiểm tra tính hợp pháp của sản phẩm trên thị trường; đồng thời giúp người tiêu dùng nhận diện sản phẩm đã hoàn thành thủ tục pháp lý trước khi lưu thông. Thông qua các mã số này, người tiêu dùng có thể tra cứu thông tin công khai của sản phẩm trên hệ thống thông tin về ATTP. Quy định cũng gắn nghĩa vụ công khai thông tin với trách nhiệm trực tiếp của tổ chức, cá nhân đứng tên công bố hồ sơ.
Đối với doanh nghiệp, đây còn là bước cải cách hành chính. Khi đã công khai số giấy đăng ký bản công bố sản phẩm và số tiếp nhận công bố tiêu chuẩn sản phẩm trên nhãn hàng hóa, doanh nghiệp không phải thực hiện việc công bố tiêu chuẩn áp dụng và ghi trên nhãn hàng hóa theo quy định tại Điều 23 Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa.
Bảo đảm hài hòa lợi ích, hướng tới sức khỏe cộng đồng
Để tránh gây xáo trộn hoạt động sản xuất, kinh doanh, dự thảo Luật quy định thời gian chuyển tiếp từ 24-36 tháng. Đây là khoảng thời gian để doanh nghiệp chuẩn bị thực hiện các quy định mới như cập nhật số đăng ký bản công bố sản phẩm, số tiếp nhận công bố tiêu chuẩn sản phẩm; cập nhật hồ sơ lên hệ thống thông tin về ATTP và xử lý lượng bao bì cũ đã in ấn. Đáng chú ý, các sản phẩm đang lưu thông trên thị trường được phép sử dụng đến hết hạn sử dụng.
Có thể thấy, Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) không đơn thuần là việc hoàn thiện một văn bản quy phạm pháp luật mà còn thể hiện bước đổi mới trong tư duy quản lý nhà nước: Lấy người dân làm trung tâm phục vụ, lấy sự phát triển bền vững của doanh nghiệp làm động lực và lấy các tiêu chuẩn khoa học quốc tế làm thước đo chất lượng.