Để điều kiện kinh doanh đi vào thực chất

Mừng số lượng, lo chất lượng

Hiện nay, Việt Nam đã đẩy lùi và kiểm soát tốt dịch bệnh Covid 19 và đang bước vào mặt trận phục hồi nền kinh tế. Theo Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Vũ Tiến Lộc, cải cách thể chế chính là động lực để DN phát triển bền vững. Theo đó minh bạch hóa, đơn giản hóa để rút ngắn tối đa thời gian và chi phí thực hiện các thủ tục hành chính thực sự là giải pháp cứu cánh bền vững cho DN.

Người dân giải quyết thủ tục hành chính tại bộ phận một cửa của UBND quận Hoàn Kiếm, Hà Nội. ẢNH: LÊ HIẾU

Liên quan tới việc cắt giảm, đơn giản hóa ĐKKD, theo Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) TS Trần Thị Hồng Minh: Giai đoạn 2017-2019, các bộ, ngành đã nỗ lực rà soát, đề xuất cắt bỏ, đơn giản hóa khoảng 50% số ĐKKD để giảm gánh nặng quy định, thủ tục, và nhờ vậy đã giảm thời gian, chi phí và rủi ro cho DN. Tuy nhiên, trong các quy định hiện hành, vẫn còn các ĐKKD không cần thiết, không hợp lý hoặc không có ý nghĩa về hiệu quả quản lý nhà nước.

Theo dõi về quá trình thực hiện cắt giảm ĐKKD của các bộ, ngành nhiều năm qua, Trưởng ban Nghiên cứu môi trường kinh doanh và năng lực cạnh tranh tại CIEM Nguyễn Minh Thảo nhận định: Mặc dù đạt được một số hiệu quả nhất định, song những vướng mắc rào cản về ĐKKD vẫn còn phổ biến, cảm nhận của DN về hiệu quả cải cách ĐKKD vẫn còn hạn chế. ĐKKD được cắt bỏ chủ yếu dưới hình thức đơn giản hóa; ít cắt bỏ, vẫn còn một số ĐKKD thiếu rõ ràng, tạo gánh nặng về thủ tục hành chính cho DN. Điển hình như điều kiện cấp giấy chứng nhận đăng ký hoạt động giáo dục nghề nghiệp yêu cầu phải: “Có đủ phòng làm việc, khu hành chính và khu hiệu bộ, bảo đảm đáp ứng cơ cấu tổ chức phòng, khoa, bộ môn chuyên môn, bảo đảm diện tích ít nhất là 0,6m²/người đối với đào tạo trình độ trung cấp và 0,8m²/người đối với đào tạo trình độ cao đẳng”; hay giấy phép bưu chính DN phải đáp ứng 11 loại văn bản giấy tờ về ĐKKD. Trong đó nhiều ĐKKD không có ý nghĩa quản lý, can thiệp sâu vào hoạt động SXKD của DN như phương án kinh doanh, mẫu hợp đồng cung ứng và sử dụng dịch vụ bưu chính phù hợp với quy định của pháp luật về bưu chính…  “Theo các rà soát độc lập thì kết quả thực chất cắt giảm ĐKKD chỉ đạt khoảng hơn 30% chứ không phải là hơn 50% như nhiều báo cáo”, bà Nguyễn Minh Thảo nhận định.

Cho rằng từ năm 2016 tới nay, hàng nghìn ĐKKD đã được bãi bỏ, song theo Trưởng ban Pháp chế VCCI Đậu Anh Tuấn: Mặc dù số lượng nhiều nhưng chất lượng cải cách là vấn đề cần bàn tới. Theo điều tra của VCCI năm 2019, DN đánh giá cao hơn sự chuyển động về cắt giảm ĐKKD và tỷ lệ khó khăn trong kinh doanh có giảm đi; tuy nhiên, ĐKKD vẫn là trở ngại với DN. Cùng với đó khái niệm ĐKKD hiện vẫn chưa rõ, vẫn còn lẫn lộn giữa ĐKKD và tiêu chuẩn kỹ thuật.

Thiết lập cơ chế đối thoại và phản hồi cho DN

Việc cắt giảm ĐKKD thời qua cũng cho thấy, giữa các bộ, ngành, địa phương có mức độ thực hiện chưa đồng đều. Nhiều bộ, ngành rất tiên phong, quyết liệt trong cắt giảm và đơn giản hóa ĐKKD, cải cách kiểm tra chuyên ngành, nhưng một số bộ, ngành ít chuyển biến, còn thực hiện đối phó. Thời gian qua cho thấy, bộ, ngành nào người đứng đầu thực hiện quyết liệt, tích cực thì việc cắt giảm diễn ra mạnh mẽ. Năm 2020, Bộ Công Thương tiếp tục là bộ tiên phong hoàn thành việc cắt giảm ĐKKD trong bối cảnh khó khăn do dịch bệnh Covid-19. Bộ Công Thương đã tiếp tục cắt giảm 205 điều kiện đầu tư kinh doanh thuộc lĩnh vực quản lý nhà nước của bộ. Trong số các ĐKKD được cắt giảm, đơn giản hóa, nhiều ĐKKD được cắt giảm có tác động tích cực đến hoạt động SXKD của DN; được các chuyên gia, cộng đồng DN đánh giá cao như trong lĩnh vực điện, ô tô, kinh doanh xăng dầu, kinh doanh gas, an toàn thực phẩm… “Chính vì vậy, để cải cách ĐKKD có hiệu quả, rất cần có những đánh giá độc lập, giám sát việc thực hiện quá trình cắt giảm này. Cùng với đó, bộ, ngành khi xây dựng cơ chế không nên chỉ tính đến thuận tiện cho việc quản lý, mà phải tạo thuận lợi tối đa cho DN”, chuyên gia kinh tế Nguyễn Đình Cung nêu quan điểm.

Đồng quan điểm về vấn đề này, ông Đậu Anh Tuấn, cho rằng, để tránh tình trạng chạy theo thành tích số lượng được cắt giảm, cần có đánh giá hiệu quả cải cách trong từng lĩnh vực, ở từng  bộ, ngành; cần ước tính lợi ích từ hoạt động cải cách trong thời gian qua. Từ đó có cơ sở tiếp tục rà soát, đề xuất, bãi bỏ, đơn giản hóa ĐKKD; giám sát việc tổ chức, xử lý nghiêm những hành vi cố tình gây khó cho DN; đồng thời, thiết lập cơ chế đối thoại và phản hồi cho DN. Bà Nguyễn Minh Thảo đề xuất, thời gian tới, các bộ, ban, ngành cần tạo đột phá mới về cải cách ĐKKD bằng cách thay đổi cách thức quản lý nhà nước về ĐKKD, chuyển mạnh sang hậu kiểm. Theo đó, DN được chủ động thực hiện các hoạt động kinh doanh khi đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về ĐKKD; đồng thời, tự chịu trách nhiệm về việc đáp ứng các yêu cầu về ĐKKD. 

VŨ DUNG - MAI THU HƯƠNG