Cuộc vận động thiết thực, hiệu quả, nhân văn

Bằng cách nào mà một tỉnh miền núi có hơn 44% người đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) và cơ sở hạ tầng kinh tế-xã hội còn nhiều khó khăn lại giảm nghèo nhanh như vậy?

Khi đồng bào thay đổi nếp nghĩ, cách làm  

Trong 10 năm qua, hệ thống chính trị tỉnh Gia Lai đã tích cực, chủ động triển khai nhiều chủ trương, giải pháp để giảm nghèo bền vững. Trong đó, Cuộc vận động “Làm thay đổi nếp nghĩ, cách làm trong đồng bào DTTS để từng bước vươn lên thoát nghèo bền vững” (gọi tắt là CVĐ) do Ủy ban Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam tỉnh Gia Lai phát động tháng 7-2011 với những cách làm sáng tạo, thiết thực và nhân văn là một lời giải xác đáng.

Chị Rơ Mah H’Liên, người dân tộc Gia Rai, ở làng Bua (xã Ia Pnôn, huyện Đức Cơ) trước đây thuộc diện hộ nghèo. Mặc dù gia đình chị có nhiều đất sản xuất nhưng do nhận thức hạn chế, thiếu vốn và thói quen canh tác lạc hậu nên chỉ trồng các loại cây năng suất thấp. Thực hiện CVĐ, chị được chính quyền, Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Ia Pnôn và Công ty 72 (Binh đoàn 15) hỗ trợ vay vốn, tập huấn, hướng dẫn kỹ thuật, quy trình chăm sóc các loại cây công nghiệp và động viên mạnh dạn chuyển đổi cây trồng theo phương thức “lấy ngắn nuôi dài”. Đến nay, vườn cây của chị H’Liên có 4ha điều, 2ha cao su, 1ha cà phê, thu nhập mỗi năm từ 350 đến 400 triệu đồng. Gia đình chị không chỉ thoát nghèo mà còn vươn lên làm giàu, điều mà trước đây có nằm mơ chị cũng không dám nghĩ đến. “Tôi thoát được nghèo là nhờ chính quyền, mặt trận các cấp tuyên truyền, làm thay đổi nhận thức và truyền lửa nhiệt huyết, dám nghĩ, dám làm giàu, bỏ suy nghĩ người đồng bào làm sao giàu được, trời cho gì thì ăn đó”, chị H’Liên cho hay.

Nghề dệt thổ cẩm truyền thống của dân tộc Gia Rai, Ba Na ở Gia Lai đang được phục hồi, tạo ra nhiều việc làm và giảm nghèo cho đồng bào (ảnh chụp trước thời điểm dịch Covid-19).

Trước năm 2016, Pông, Hek, Trớ và Kinh Pêng là 4 làng DTTS đặc biệt khó khăn của xã Chư A Thai (huyện Phú Thiện), cư dân phần lớn là người dân tộc Ba Na, trình độ canh tác lạc hậu, tỷ lệ hộ nghèo của 4 làng lên đến 55% và số còn lại gần như là hộ cận nghèo, đời sống vô cùng khó khăn. Huyện Phú Thiện tiến hành quy hoạch, sắp xếp lại dân cư và triển khai CVĐ. Cả hệ thống chính trị vào cuộc, tuyên truyền, vận động 79 hộ đồng bào DTTS phối hợp với doanh nghiệp xây dựng cánh đồng lớn có tổng diện tích hơn 87ha nhằm chuyển từ đất rẫy trồng lúa, mì kém hiệu quả sang trồng mía, ứng dụng khoa học kỹ thuật và sản xuất theo nhu cầu của thị trường, tạo ra thu nhập cao gấp nhiều lần so với trước. Đồng thời, tạo điều kiện cho đồng bào vay vốn Ngân hàng Chính sách xã hội, chuyển giao nhiều loại giống cây trồng, vật nuôi, xây dựng các mô hình, vườn mẫu để đồng bào làm theo. Nhờ đó, tỷ lệ hộ nghèo của 4 làng đến cuối năm 2020 đã giảm xuống còn 29,7% và đang tiếp tục giảm, đời sống của đồng bào được cải thiện đáng kể.

Xác định rõ nguyên nhân nghèo đói 

Không chỉ có chị Rơ Mah H’Liên và đồng bào Ba Na ở 4 làng đặc biệt khó khăn của huyện Phú Thiện, đã có 29.528 hộ nghèo đồng bào DTTS trên địa bàn tỉnh Gia Lai thay đổi nếp nghĩ, cách làm trong lao động, sản xuất, vươn lên thoát nghèo thông qua hơn 400 mô hình của CVĐ. Tiêu biểu như các mô hình: “Phụ nữ giúp nhau phát triển kinh tế gia đình” của Binh đoàn 15, “Trồng chuối ghép mô" tại làng Nák, thị trấn Kbang, huyện Kbang, “Nuôi dê sinh sản" tại làng Đầm, xã Tơ Tung, huyện Kbang; “Canh tác dưới tán rừng” ở 4 xã: Hải Yang, Hà Đông, Kon Gang và Đak Sơ Mei; “Nuôi dê, dúi thương phẩm, vườn ươm bời lời” tại xã Hà Đông (huyện Đăk Đoa); “Cải tạo và xóa vườn tạp trong các làng đồng bào DTTS” (huyện Mang Yang)... 

Nhiều vùng đồng bào dân tộc thiểu số ở tỉnh Gia Lai ngày càng thêm khởi sắc (ảnh chụp trước thời điểm dịch Covid-19).

Thành công của CVĐ chính là xác định rõ nguyên nhân đói nghèo, lạc hậu, từ đó tuyên truyền, vận động bà con bằng những bước đi, cách làm phù hợp. Thực tế cho thấy, trước khi triển khai CVĐ, tỷ lệ hộ nghèo của tỉnh Gia Lai khá cao, trong đó hộ nghèo chủ yếu là đồng bào DTTS. Ngoài nguyên nhân khách quan là do cơ sở hạ tầng kinh tế-xã hội thấp kém, chưa đồng bộ thì còn do những tập tục, suy nghĩ và trình độ canh tác lạc hậu của đồng bào, nhất là tư tưởng tự ti, trông chờ, ỷ lại vào sự hỗ trợ của chính quyền, doanh nghiệp và lối sản xuất manh mún, chủ yếu tự cung, tự cấp. Vì vậy, CVĐ đã huy động cả hệ thống chính trị, đơn vị quân đội, cộng đồng doanh nghiệp và toàn xã hội, đa dạng hình thức tuyên truyền, vận động với phương châm “mưa dầm thấm lâu” để làm thay đổi nhận thức, tư duy của đồng bào. Xây dựng các mô hình phát triển kinh tế, chăm sóc gia đình, xây dựng đời sống văn hóa để thu hút, hướng dẫn và hỗ trợ đồng bào làm theo từ dễ đến khó, từng bước tạo ra kết quả để lan tỏa, nhân rộng trong cộng đồng.

Nhân tố góp phần quan trọng vào sự thành công của CVĐ chính là đã huy động được đông đảo già làng, người có uy tín trong cộng đồng DTTS hưởng ứng, tham gia nhiệt tình. Ông Ksor Ry, ở thôn Bôn Sô Ma Lơng, xã Ia Peng và ông Ksor Khít, ở thôn Bôn Mi Hoan, xã Ia Hiao (huyện Phú Thiện) đã tích cực phối hợp với cán bộ thôn vận động người dân di dời, sắp xếp hơn 60 nhà ở, 1 nhà rông truyền thống theo vị trí quy hoạch, vận động 74 hộ dân trong làng di dời chuồng bò ra khỏi gầm sàn nhà, hướng dẫn bà con làm được 100 vườn rau xanh phục vụ đời sống; ông Rơ Châm Kớt, ở làng Kênh, xã Nghĩa Hòa và ông Rơ Châm Nhích, ở làng Hreng, xã Hòa Phú (huyện Chư Păh) vận động nhân dân tham gia đóng góp được hơn 300 triệu đồng và hàng trăm ngày công, hiến gần 10.000m² đất vườn, tháo dỡ 4.000m hàng rào lưới thép B40, 1.000m tường rào để mở rộng đường giao thông trong làng rộng từ 5m trở lên...

Cán bộ, chiến sĩ Quân đoàn 3 hỗ trợ tỉnh Gia Lai di dời nhà, quy hoạch lại nhiều làng dân tộc thiểu số, tạo quỹ đất phát triển sản xuất, chăn nuôi (ảnh chụp trước thời điểm dịch Covid-19).

Đồng chí Tống Thới Mốc, Phó trưởng ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Gia Lai cho biết, qua điều tra dư luận xã hội, có đến 75,9% người được hỏi trả lời rất quan tâm đến CVĐ; số người trả lời quan tâm nhưng không nhiều là 22,5% và chỉ có 0,6% trả lời không quan tâm. Kết quả điều tra cũng cho thấy, 74,8% người được hỏi cho rằng đồng bào DTTS đã siêng năng lao động sản xuất, sắp xếp lao động trong gia đình hợp lý, phát huy lợi thế về đất đai và chọn giống cây trồng, vật nuôi cho năng suất, thu nhập cao... Điều đó chứng minh, CVĐ đã thấm sâu và làm thay đổi sâu sắc nhận thức, cách làm của đồng bào DTTS trên địa bàn tỉnh Gia Lai.

Đánh giá về tính hiệu quả của CVĐ, đồng chí Phạm Thị Lan, Phó chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Gia Lai khẳng định: “CVĐ là một cách làm mới, sáng tạo, nhân văn, để lại nhiều bài học quý trong công tác tuyên truyền, vận động nhân dân và triển khai chủ trương, chính sách, huy động, lồng ghép các nguồn lực hỗ trợ hộ nghèo đồng bào DTTS thực hiện các mô hình phát triển kinh tế nhằm giảm nghèo bền vững”.

Bài và ảnh: NGUYỄN ANH SƠN