Thực tế này đòi hỏi các cơ quan chức năng cần sớm hoàn thiện khung pháp lý, đồng thời tăng cường quản lý, chấn chỉnh vi phạm trong hoạt động quảng cáo.

Quảng cáo mập mờ, thổi phồng công dụng

Theo PGS, TS Nguyễn Thanh Phong, Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế): Internet và các mạng xã hội đã trở thành mảnh đất màu mỡ cho các đối tượng mạo danh bác sĩ, bệnh viện quảng cáo thuốc, TPCN, lừa dối người tiêu dùng. Ông khẳng định, việc quảng cáo TPCN, thực phẩm bảo vệ sức khỏe có tác dụng như thuốc chữa bệnh là hành vi lừa dối. Bị đánh trúng tâm lý, nhiều người mắc bệnh nan y đã mua về dùng nhưng một thời gian dài không khỏi mới đến bệnh viện khám, điều trị thì đã quá muộn.

PGS, TS Nguyễn Thanh Phong cho biết thêm: “Chiêu thức của các đối tượng này là thổi phồng về công dụng thần kỳ, có khả năng chữa bách bệnh của các sản phẩm TPCN; hỗ trợ điều trị ung thư, tai biến mạch máu não, bệnh thận, gan... Cũng có nhiều doanh nghiệp quảng cáo sai sự thật, mượn danh bác sĩ hoặc cơ sở y tế uy tín để cố tình lừa dối người tiêu dùng. Các thông tin quảng cáo TPCN, thực phẩm bảo vệ sức khỏe trên internet và các mạng xã hội hiện nay rất khó kiểm soát, xử lý”.

Một trường hợp nữa từng được Báo Quân đội nhân dân phản ánh trong số ra ngày 24-11-2019 là sản phẩm nồi cơm điện tách đường của Tập đoàn Nagakawa. Theo quảng cáo của Tập đoàn Nagakawa, sản phẩm này là giải pháp tối ưu cho người tiểu đường, ăn kiêng, tim mạch và huyết áp, sử dụng “công nghệ gia nhiệt thông minh” để loại bỏ đường… Tuy nhiên, loại bỏ được bao nhiêu % đường thì Tập đoàn Nagakawa không hề đề cập đến. Xem một số giấy chứng nhận, phóng viên cũng không thấy ghi rõ là cơm được nấu bằng nồi cơm điện tách đường Nagakawa tách được bao nhiêu % lượng đường trong gạo mà chỉ nêu giảm 20,3% năng lượng; tinh bột giảm 16,2%; carbohydrate 21,2%. Còn “công nghệ tách đường” của nồi cơm điện tách đường Nagakawa thực chất là khi cơm sôi thì nước cơm sẽ được đẩy lên khay phía trên, tương tự như việc chúng ta nấu bằng nồi bình thường và khi sôi thì dùng muôi múc bớt nước cơm đi.

Trước những thông tin không rõ ràng trong quảng cáo của Tập đoàn Nagakawa đối với sản phẩm nồi cơm điện tách đường, nhiều người lo ngại những người bị bệnh tiểu đường, tim mạch, huyết áp cao có thể gặp họa lớn nếu vô tư ăn cơm nấu bằng sản phẩm này.

Hoàn thiện pháp lý, tăng cường xử lý

Năm 2018, Cục An toàn thực phẩm đã xử phạt hơn 6 tỷ đồng đối với các hành vi vi phạm quảng cáo. Tuy nhiên, vi phạm quảng cáo vẫn rất phức tạp, khó xử lý, nhất là với các website có máy chủ đặt ở nước ngoài hay trên facebook. PGS, TS Nguyễn Thanh Phong thông tin: “Trước tình trạng này, chúng tôi đã làm việc với Bộ Thông tin và Truyền thông cùng đại diện của Facebook để phối hợp giải quyết. Đại diện Facebook đã cam kết phối hợp với các cơ quan chức năng Việt Nam để tháo gỡ và đóng các trang web, tài khoản vi phạm. Bộ Y tế cũng thiết lập đường dây nóng với cơ quan quản lý của Facebook tại Việt Nam để xử lý nhanh nhất những kiến nghị về vi phạm quảng cáo trên mạng xã hội. Bộ Y tế rất quyết liệt nhưng chúng tôi cần sự phối hợp của các bộ, ngành và sự hợp tác của Facebook trong quản lý lĩnh vực này”.

Theo luật sư Lê Văn Lên, Giám đốc Hãng luật Capital, Đoàn Luật sư TP Hồ Chí Minh, pháp luật về quảng cáo vẫn còn bộc lộ nhiều bất cập, hạn chế dù hoạt động quảng cáo chịu điều chỉnh của nhiều văn bản luật, như: Luật Quảng cáo năm 2012 và Luật Quảng cáo (sửa đổi) năm 2018; Luật Thương mại năm 2005; Luật Cạnh tranh năm 2018… Nhiều quy định vẫn mang tính chung chung, như “quảng cáo thiếu thẩm mỹ, trái với truyền thống lịch sử, văn hóa, đạo đức, thuần phong mỹ tục Việt Nam” mà chưa quy định rõ thế nào là thiếu thẩm mỹ, văn hóa. Đáng chú ý, tình trạng quảng cáo trên internet tự phát, tràn lan, khó kiểm soát và chưa có biện pháp ngăn chặn. Pháp luật chỉ quy định cấm hành vi quảng cáo, tuyên truyền, mua bán hàng hóa, dịch vụ bị cấm, còn đối với việc quảng cáo hàng hóa thông dụng trên các tài khoản cá nhân thì chưa quy định. Do đó, rất khó kiểm soát được tính trung thực của thông tin quảng cáo.

Luật sư Lê Văn Lên phân tích: “Pháp luật hiện mới chỉ đề cập đến hành vi bị cấm đối với doanh nghiệp quảng cáo. Nhưng thực tế hiện nay, nhiều hình thức quảng cáo trá hình đã được các doanh nghiệp, cá nhân thực hiện bằng việc lồng ghép hình ảnh, nội dung vào các bộ phim truyền hình hoặc các nội dung tương tự, qua đó thực hiện hoạt động quảng cáo gián tiếp. Đồng thời, thông qua các nhân vật trong phim chuyển tải nội dung quảng cáo một cách ép buộc đến người xem. Hình thức quảng cáo thường được thông qua các hợp đồng tài trợ. Dù hoạt động này là không bị cấm nhưng trong trường hợp sản phẩm không đúng với thông tin trong quảng cáo, không đạt yêu cầu về chất lượng, sai công dụng làm ảnh hưởng đến quyền lợi của người tiêu dùng… thì trách nhiệm của bên nhận tài trợ sẽ như thế nào, chế tài xử phạt ra sao? Vấn đề này vẫn còn bỏ ngỏ trong pháp luật quảng cáo hiện nay”.

Từ các phân tích trên, luật sư Lê Văn Lên kiến nghị sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật nhằm phát huy vai trò tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các chủ thể trong hoạt động quảng cáo; tăng trách nhiệm của cơ quan truyền thông đại chúng trong việc đưa những sản phẩm quảng cáo qua phương tiện truyền thông đại chúng và internet, mạng xã hội; bổ sung quy định các nội dung quảng cáo lồng ghép vào các bộ phim hay chương trình truyền hình…

Quảng cáo là hoạt động cần thiết nhằm giới thiệu các sản phẩm, dịch vụ của doanh nghiệp đến người tiêu dùng; tạo thêm nhiều cơ hội tiêu thụ sản phẩm cho doanh nghiệp. Bên cạnh đó, quảng cáo còn là hoạt động mang tính văn hóa và ngành kinh tế quan trọng. Vì thế, việc chấn chỉnh hoạt động quảng cáo, hoàn thiện pháp luật quảng cáo là một yêu cầu cấp bách, vì đó không chỉ là sự thích ứng cần có của quốc gia trong bối cảnh hội nhập quốc tế mà còn là cách tăng cường sự biểu đạt các giá trị thẩm mỹ, văn hóa, xã hội ở lĩnh vực kinh tế này.

ĐỨC TUẤN