Chất lượng không khí đã được cải thiện nhưng còn chậm

Theo báo cáo từ các nguồn dữ liệu của Trung tâm Quan trắc Môi trường miền Bắc (Bộ Tài nguyên và Môi trường) và Đại sứ quán Mỹ, chất lượng không khí (CLKK) của Hà Nội vài năm gần đây có được cải thiện, với mức giảm đáng kể về nồng độ PM 2.5 (các hạt bụi mịn có đường kính 2,5 micromet trở xuống), từ trung bình 50,5 microgam/m3 năm 2016 và 42,6 microgam/m3 năm 2017, giảm xuống còn khoảng 40,1 microgam/m3 vào năm 2018. Tuy vậy, mức giảm này còn chậm và vẫn vượt quá giới hạn 25 microgam/m3 của Quy chuẩn Kỹ thuật Quốc gia (QCVN) cho phép. Bên cạnh đó, dữ liệu từ 10 trạm quan trắc CLKK trên địa bàn Hà Nội cho thấy, mức độ ô nhiễm tại các địa điểm cũng khác nhau. Ví dụ, trạm đo tại đường Minh Khai (quận Hai Bà Trưng) và đường Phạm Văn Đồng (quận Bắc Từ Liêm) cho thấy, số ngày nồng độ bụi PM 2.5 vượt quá QCVN cao nhất trong các trạm đo (lần lượt là 129 ngày/năm và 109 ngày/năm). Đây chỉ là hai tuyến đường nằm trong số những tuyến đường có lượng phương tiện tham gia giao thông lớn nhất Hà Nội.

Chỉ ra những vấn đề Hà Nội đang gặp phải khiến việc cải thiện CLKK còn gặp nhiều khó khăn, PGS, TS Bùi Thị An, Phó chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Hà Nội (HUSTA) cho rằng: Đó là vì việc kiểm soát phương tiện cá nhân còn chậm; phương tiện công cộng kém hiệu quả; hạ tầng giao thông chưa đáp ứng được lượng phương tiện và mật độ dân số tăng nhanh; cùng với đó là thiếu nguồn lực làm công tác quản lý CLKK. Ngoài ra, quy chuẩn về nồng độ phát thải tại Việt Nam nhìn chung cũng thấp hơn so với quốc tế và cơ chế kiểm soát nguồn ô nhiễm không khí còn lỏng lẻo. Việc thiếu sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan, bộ, ngành liên quan trong vấn đề kiểm soát CLKK cũng là một nguyên nhân.

Ảnh minh họa: hanoimoi.com.vn.

Theo TS Hoàng Dương Tùng, nguyên Phó tổng cục trưởng Tổng cục Môi trường (Bộ Tài nguyên và Môi trường), mặc dù các tác nhân chính gây ô nhiễm không khí thường là do giao thông, hoạt động sản xuất, sinh hoạt nhưng bên cạnh đó, CLKK tại Hà Nội cũng bị ảnh hưởng bởi yếu tố thời tiết. Các ngày có nồng độ bụi cao vượt QCVN thường tập trung vào các tháng mùa lạnh, chịu ảnh hưởng của khối khí từ phía đông và phía đông bắc. Ngược lại, các tháng mùa nóng (tháng 5 đến tháng 9), chỉ số CLKK của Hà Nội thường nằm dưới giới hạn QCVN. Do vậy, có thể thấy, nếu có các giải pháp phù hợp, đồng bộ giảm tác động của con người tới CLKK, việc cải thiện bầu không khí cho Thủ đô không phải là quá khó khăn.

Đề nghị xem xét vấn đề thu phí khí thải

Để giảm phát thải từ các phương tiện giao thông, theo PGS, TS Nghiêm Trung Dũng, Viện trưởng Viện Công nghệ Môi trường, Trường Đại học Bách khoa Hà Nội: Các cơ quan quản lý cần xem xét có cơ chế để thúc đẩy xã hội chuyển sang các phương tiện sử dụng nhiên liệu có lượng phát thải thấp, thân thiện với môi trường. “Trong thời gian tới, Hà Nội cần xem xét việc kiểm tra lượng khí thải của cả xe máy, chứ không riêng ô tô, bởi số lượng xe máy hiện nay rất nhiều. Nếu xe có mức phát thải cao hơn cho phép sẽ bị cấm lưu thông. Ngoài ra, việc khám xe hằng năm sẽ đi kèm nhiều lợi ích khác, như: Kiểm soát được biển số, số khung, số máy, tình trạng xe, không chỉ là kiểm tra lượng phát thải. Bên cạnh đó, cần có quy hoạch đô thị hợp lý, khuyến khích người dân sử dụng nhiều hơn các phương tiện công cộng, kiểm soát chặt chẽ các tiêu chuẩn, quy chuẩn về CLKK", PGS, TS Nghiêm Trung Dũng nêu quan điểm. 

Bà Lê Hoàng Anh, Phó giám đốc Trung tâm Quan trắc Môi trường Miền Bắc cho biết: "TP Hà Nội đang triển khai Dự án “Đầu tư hệ thống mạng quan trắc môi trường trên địa bàn thành phố” đến năm 2020, với quy mô đầu tư 20 trạm quan trắc không khí, dự kiến đến năm 2030 sẽ có 50 trạm quan trắc. Đây sẽ là cơ sở đánh giá chính xác về thực trạng CLKK, từ đó sẽ đưa ra những phương án tối ưu để cải thiện CLKK của Hà Nội".

Theo TS Hoàng Dương Tùng, các bộ, ngành liên quan cũng cần xem xét để đưa ra phương án tốt nhất trong vấn đề thu phí khí thải, bởi đây là công cụ rất tốt, góp phần bảo vệ môi trường không khí; xem xét xây dựng, ban hành chính sách riêng về bảo vệ môi trường không khí để đưa ra khung pháp lý và hướng dẫn cụ thể trong quản lý CLKK. Cần tăng cường truyền thông, nâng cao nhận thức của người dân. Áp dụng các sáng kiến làm giảm phát thải các chất gây ô nhiễm không khí cũng là một giải pháp. Ví như, thay thế việc đốt rác, rơm rạ gây ô nhiễm bằng cách khí hóa rơm rạ để phát điện, phát triển trạm sạc cho xe điện bằng năng lượng mặt trời… Bên cạnh đó, cũng cần xem xét việc kiểm kê rõ ràng lượng phát thải từ các nguồn, tức là nghiên cứu các chất gây ô nhiễm môi trường không khí từ nguồn nào, lượng bao nhiêu? Điều này đòi hỏi thời gian, chuyên môn cũng như kinh phí và càng làm sớm thì càng có cơ hội đưa ra những chính sách khả thi trong việc quản lý CLKK ở Hà Nội nói riêng và cả nước nói chung.

LÊ HIẾU