Ngôi nhà giữa lòng thung

Bà Lanh ngồi bất động bên lão Cản trên chiếc chõng tre, mắt thất thần nhìn xa xăm vào khoảng sáng phía cửa lán. Bát cháo ốc trên tay đã nguội tự bao giờ. Ngày nào bà cũng cần mẫn giã gạo nấu cho chồng, cái món cả lúc đói nghèo lẫn lúc đầy cơm lão Cản vẫn mê. Sống với nhau đến trắng hết tóc trên đầu, mỗi lần trở trời, đau ốm hay mệt mỏi, bỏ cơm bỏ rượu nhưng chẳng bao giờ lão từ chối bát cháo vợ nấu.

“Bà phản bội, bà đã xấu xa, đã sáng mắt vì tiền...”. Cả lúc thức lẫn lúc ngủ, cả khi đi mò ốc, giã gạo hay nhóm bếp nấu cháo bà Lanh vẫn nghe những lời đó xoáy vào tim. Chồng bà đã gào lên đầy uất nghẹn khi nhìn bà bằng ánh mắt như tứa máu. Phản bội. Bà không nghĩ đến lúc cuối đời sắp cùng nhau vẹn tròn những hẹn ước, thương yêu, bà lại là kẻ phản bội chồng và lời hứa với tổ tiên họ Hà. Sống với nhau sáu bảy mặt con, chưa lần nào làm lão phải buồn lòng hết một đêm đèn chong trên vách buồng. Thế mà sự phản bội này như giết chết lão. Lời hứa của hai vợ chồng trước cha mẹ còn khắc đâu đó trên cây kang, cây cột lim giữa nhà. Bà đã nhắm mắt vờ quên nó. Vì con, bà cắn răng. Bà cứ nghĩ rồi mọi việc sẽ xuôi dần khi sự đã rồi. Đâu ngờ tới cơ sự này...

Bà Lanh bỏ bát cháo xuống chõng, lần lần từng bước chân ra phía cửa. Ngoài kia dông gió vẫn mạnh, mưa bắt đầu nặng hạt, nhưng bà lại chỉ thấy rõ mồn một cái buổi chiều nhợt nhạt không gió dông, không có nắng mà đầy dối trá. Bà đi, đi trong vô thức như đuổi theo để lấy lại buổi chiều ấy. Cái buổi chiều bà đã lừa dụ chồng vào thung Vai...

Minh họa: Anh Khoa 

Căn nhà sàn lớn nhất, đẹp nhất Mường Tạ sau ba ngày chỉ còn lại bãi đất ngổn ngang lá tranh cùn mốc với những khúc luồng, đoạn nứa khô cũ mục. Đám người dỡ nhà thuê đang hối hả cố làm nhanh tay theo tiếng quát giục của ông chủ Hải. Phải gom thật nhanh số gỗ còn lại để xe kịp chở đi khỏi trước giờ trâu về. Nhìn những tấm ván, khúc gỗ lim đen bóng, nặng trịch cuối cùng đang được khuân lên xe, lòng Phay phần nào nhẹ nhõm nhưng vẫn ngay ngáy lo lắng đè nặng. Nhớ lần cuối cùng lão Cản lia con dao quắm sượt chân Phay khi hắn dẫn người đến hỏi dò việc mua ngôi nhà. Phay chợt thấy rùng mình, hoang 

Từ đó Phay không dám nhắc một lần nào chuyện bán nhà sàn nữa. Hắn chán và cũng như một cách gây sức ép với cha, hắn dắt vợ bỏ đi Nam cùng đám bạn trong làng để mong lão Cản mềm lòng. Năm lần bảy lượt. Hắn cứ đi rồi lại về giận dỗi. Nhưng lòng lão Cản vẫn chắc như cây cột cái giữa nhà. Hắn thì sắp già mất rồi, cứ như thế bao giờ mới có tiền làm nhà xây để ở, biết bao giờ mới được làm cán bộ.

Phay nghĩ đến nát óc, chẳng còn cách nào hết nếu không bán nhà sàn. Cả làng này ai cũng làm thế, đã bán hết nhà sàn để làm nhà xây rồi. Nhà của cha hắn là ngôi nhà có giá trị và đẹp nhất Mường Tạ, đã vài ba trăm tuổi, tất thảy ván gỗ đều là gỗ quý hiếm của rừng. Ngôi nhà được làm công phu với kiến trúc đẹp, vì đó là nhà của quan lang ngày xưa nên những người buôn gỗ, buôn nhà luôn thèm muốn, nhòm ngó. Tìm mọi cách dụ dỗ, gạ gẫm lão Cản không được, họ dụ sang thằng Phay. Biết Phay thuộc loại lười biếng mà thích hưởng thụ, ra trường mấy năm rồi vẫn chưa xin đi làm được, ông chủ Hải đã chỉ cửa cho Phay đi. Chỉ cần bán cho đại gia dưới xuôi ấy cái nhà sàn, bác sẽ giúp cho có việc làm, ngoài ra còn có thêm một món tiền đủ để làm một ngôi nhà xây ngoài trung tâm xã hẳn hoi. Thằng Phay mất ăn mất ngủ, bao lần cãi vã, bao lần giận dỗi vẫn chưa thuyết phục được lão Cản. Tháng trước ông chủ Hải lại gọi điện giục Phay, bác trên huyện cần tìm mua một ngôi nhà sàn ngay, nếu thằng Phay không bán ngôi nhà ấy, bác sẽ mua nơi khác. Sau này nếu có chỗ khác mua, giá may ra cũng chỉ bằng một phần mà việc làm ổn định cũng chẳng mơ tới được. Thằng Phay dắt vợ cấp tốc từ Nam về. Nhưng không biết phải làm sao. Lão Cản đã tuyên bố “Trừ khi tao chết...” mà biết đến bao giờ lão mới chết, lúc lão chết thì đời thằng Phay làm gì còn cơ hội.

Nghĩ nát óc, cuối cùng hắn nghĩ đến bà Lanh, mẹ hắn. Chỉ có mẹ là người dám làm tất thảy vì hắn. Phải dùng sức ép với mẹ, phải ép mẹ thông đồng với hắn. Nghĩ rồi hắn làm. Phay vào rừng hái nắm lá ngón về, đợi lúc lão Cản đi vắng, hắn gọi mẹ ra khóc lóc, van dọa:

- Mế có thấy tôi khổ nhất bản không? Pác mế còn quý cái nhà cổ lỗ sĩ rồi cũng thành gỗ mục ấy hơn cả tôi. Tôi muốn có cái nhà xây để ở cho giống người ta, muốn có công việc để làm cho đỡ khổ pác mế cũng không thèm lo. Thế mà cả bản ai cũng bảo tôi được sinh ra là con trai duy nhất, là con út nên tất thảy cái gì cũng được cho được chiều. Đáng nhẽ phải sướng nhất. Nhưng tôi sống như thằng thừa, lang bạt khổ sở bao năm cũng đâu có thấy pác mế thương, đã khổ nhục thế tôi sẽ chết cho pác mế vừa lòng.

Bà Lanh nhìn gương mặt vẻ đau khổ, quả quyết và nắm lá độc trên tay con trai hoảng sợ, khóc xin. Hắn càng tỏ ra vật vã, quyết tâm bao nhiêu bà Lanh càng mềm yếu và hoang mang bấy nhiêu. Biết đã bấm trúng chỗ yếu, hắn ra điều kiện, bắt mẹ làm theo kế hoạch để hắn bán được nhà nhanh nhất.

Bà Lanh muốn suy nghĩ, chần chừ, day dứt nhưng chẳng còn thời gian, trước nắm lá ngón và nước mắt của con trai, bà gật đầu mà lòng rối bời.

Bà Lanh rủ chồng vào thung Vai, thung lũng xa và cũng khó đi nhất trong số những đám nương rẫy nhà mình để trồng những thung cây mới. Rồi bà phải vờ ốm nặng đột ngột đến độ không thể đứng dậy mà đi được, phải ở lại chòi nương đủ ba ngày, chừng người ta dỡ, chở xong xuôi ngôi nhà sàn mới được khỏi bệnh.

Ba ngày rồi cũng qua. Thằng Phay sờ tay vào cục tiền trong túi quần, niềm vui sướng chưa kịp lan khắp người, mặt đã thất thần lo lắng. Chưa biết cha về chuyện gì sẽ xảy ra...? Thây kệ, lão về thì sự cũng đã rồi, chẳng lẽ lão lại chặt cổ mình đi. Với cả, chiều nay xong việc mình với vợ cũng ra ngoài trung tâm xã luôn, đất, vật liệu đã đặt cọc, lo bắt tay xây nhà mới ngay. Đến khi xây xong nhà mới về đón cha mẹ, lúc ấy mọi thứ cũng đã nguôi quên, cùng lắm là lão giận chửi một vài ngày rồi cũng hết. Hắn nghĩ rồi thở dài đánh thượt, giục người làm giúp nhanh tay cho xong cái lán để bố mẹ ở tạm trước khi vợ chồng hắn đi.

                        ***

Lão Cản há hốc mồm, mắt trợn ngược, chân như bị chặt đột ngột, đổ khụy xuống đám mái cọ cũ nát ngổn ngang. Người run lên, lão ngóc đầu dậy, cố dụi mắt, vả đen đét vào đầu vào mặt mình để biết chắc mình tỉnh. Rồi lão bò lết đến từng chân đá kê cột, tay rờ rẫm, miệng ú ớ, nước mắt trào tuôn trong đôi hốc mắt trũng sâu đục ngầu. Ngôi nhà lang hưng thịnh nhất vùng Mường này, là của cải mấy đời nhà lão, nó như một phần máu thịt, linh hồn của cha ông lão đã không cánh mà bay. Nó là nơi chất chứa đầy yêu dấu thân thương, nơi giữ cho lão nhưng gì đẹp đẽ của cái hồn Mường mà lão tôn quý. Lão chỉ ăn ngon cơm khi mâm được dọn trên voóng, lão chỉ ngủ ngon giấc khi lưng đặt trên bả đìn sàn luồng đen bóng từ bao đời. Lão chỉ hát xường, đánh chiêng vui cười với bạn già trên gian khách. Lão nhắm mắt thấy mẹ già ngồi cửa thang, mở mắt thấy cha đang ngồi đan chài trên voóng cái. Tim lão đau như xé, giận đến muốn đánh sập trời xuống. Nhưng lão không còn làm gì được, đến đứng dậy mà đi lão cũng không làm nổi nữa. Lão nhìn bãi đất hoang nát, nhìn vợ rồi gào lên, khóc thành tiếng tuyệt vọng, vừa khóc, vừa bò lết đi khắp trên nền ngôi nhà cũ, tay sờ soạng từng nan nứa, lá cọ, rồi gục mặt lên tảng đá kê cột gian thờ dần dần lịm đi.

                    ***

Trời đã khuya, sấm chớp, gió bão đã ngớt, nhưng mưa nặng hạt vẫn rơi đều. Lão Cản cố vật người ngóc dậy trườn đi, miệng vẫn không thôi nói những lời mê sảng:

 - Bà ơi... tôi nhớ nhà lắm. Bà đưa tôi về nhà với...

Bà Lanh chưa về. Lão Cản vẫn mê và cố lê lết đi ra phía cửa lán. Trong cơn mê nhọc nhằn, lão nhìn thấy mình bay giữa thung Vai bạt ngàn cây, những cây gỗ lão chỉ mới dự định trồng đã thành cổ thụ, mọc xanh tốt quanh ngôi nhà sàn cũ của lão như đang trở về...

Truyện ngắn của TÚ ANH