Từ những ngôi nhà nhỏ như cây nấm mọc bên sườn núi, khói bếp chầm chậm bay lên. Nhìn những sợi khói như sợi chỉ nối đất với trời cứ lặng lẽ nhạt dần rồi tan vào gió, tự nhiên ùa về trong tôi cả miền ký ức. Tôi nhớ quê, nhớ căn bếp cũ, nhớ mẹ, nhớ tuổi thơ lớn lên trong hơi ấm của ngọn lửa quê nhà.

 Minh họa: baotuyenquang.com.vn

Đã lâu rồi tôi chưa về quê. Mẹ cũng đã già. Mái tóc một thời đen nhánh giờ bạc như mây. Có lẽ khói bếp đã đi cùng mẹ suốt cả cuộc đời, qua những mùa cấy gặt, những mùa mưa dầm, những mùa nắng cháy. Khói bám vào tà áo, vào mái tóc, vào tiếng ho khe khẽ mỗi buổi chiều nhóm lửa.

Ngày ấy, chái bếp nhà tôi lúc nào cũng bảng lảng một màu khói. Mẹ lom khom nhóm lửa, thêm từng nắm rơm cháy đượm, trở nồi cơm, rồi đảo nồi cá kho thơm lựng. Chúng tôi ngồi nép bên bếp, vừa chờ bữa cơm chiều, vừa háo hức đợi những củ khoai nướng được moi ra từ lớp tro hồng.

Những trưa hè miền Trung nắng như đổ lửa. Ngoài đồng vừa gặt xong, mẹ gánh về sân, chưa kịp nghỉ lưng đã lại lặng lẽ bước vào bếp lo bữa cơm cho cả nhà.

Gian bếp hầm hập hơi nóng. Những cọng rơm khô bùng lên đỏ rực. Mồ hôi mẹ túa ra như tắm, thấm ướt lưng áo, chảy thành từng giọt trên gương mặt đã sạm màu nắng gió. Chiếc nón lá trở thành chiếc quạt nhỏ. Lúc phe phẩy cho mẹ đỡ nóng, lúc quạt cho ngọn lửa bén đều. Căn bếp mùa hè giống như một chiếc lò nung. Vậy mà mẹ vẫn ngồi đó. Hết thêm rơm để nấu bữa trưa cho chóng, rồi khẽ đưa tay lau giọt mồ hôi nơi khóe mắt.

Những ngày nắng đẹp, khói hiền lành biết mấy. Khói thong thả bay lên, quanh quẩn bên mái nhà, như còn lưu luyến khoảng sân đầy rơm mới, hàng cau trước ngõ, bụi chuối sau vườn rồi mới tan vào gió. Còn những ngày mưa, khói cuộn lại trong gian bếp nhỏ. Khói quẩn quanh, len lỏi đi tìm một lối lên trời.

Mưa càng nặng hạt, khói càng đặc. Mẹ lại ho... Tiếng ho chen giữa tiếng mưa ngoài hiên nghe buốt cả tuổi thơ.

Ngoài hiên, mưa rơi rả rích. Trong bếp, ngọn lửa hồng reo vui. Dưới lớp tro ủ, những củ khoai nướng tỏa hương, mẻ lạc rang thơm phức. Chỉ một gian bếp nhỏ thôi mà đủ sưởi ấm cả một tuổi thơ.

Bao nhiêu năm rồi, chỉ cần bất chợt gặp một làn khói chiều, lòng tôi lại ấm lên như vừa được trở về. Khói lặng lẽ mang theo hơi ấm của mẹ, ôm ấp tuổi thơ chúng tôi trong những tháng năm nghèo khó.

Đời người nông dân cũng vậy. Lớn lên cùng hạt lúa, củ khoai, cùng bùn đất và nắng gió. Cả một đời lặng lẽ gieo trồng, lặng lẽ dâng hiến những mùa vàng no ấm. Đến khi tóc bạc như mây, họ bình yên trở về với đất mẹ, nhẹ nhõm như làn khói bếp sau một buổi chiều đã hoàn thành hành trình của mình. Có lẽ vì thế mà mỗi lần nhìn khói bay lên trong hoàng hôn, tôi luôn thấy thấp thoáng bóng mẹ, bóng cha và bóng những người nông dân tần tảo quê mình.

Chúng tôi men theo triền núi. Ba lô nặng trên vai... Ngoài kia, hoàng hôn đã nhạt dần. Chỉ còn những làn khói bếp vẫn miệt mài bay lên từ những mái nhà dưới chân núi. Và tôi hiểu rằng, dẫu đời người có đi qua bao miền đất, trong sâu thẳm trái tim mình vẫn luôn có một làn khói lặng lẽ bay lên từ căn bếp cũ, từ dáng mẹ, từ quê hương, để mỗi lần nhớ lại, lòng lại bình yên như vừa được trở về.