Phim lịch sử và bài toán hệ sinh thái

Khát vọng tôn vinh lịch sử, văn hóa dân tộc

“Lịch sử hơn 4.000 năm dựng nước và giữ nước của dân tộc ta là một mỏ vàng vô tận. Dù tiếp cận ở góc độ chiến tranh cách mạng, dã sử tâm linh hay sử thi hoành tráng, các nhà làm phim Việt Nam hôm nay đều gặp nhau ở một điểm chung: Khao khát kể câu chuyện của cha ông bằng ngôn ngữ điện ảnh hiện đại”, đạo diễn Victor Vũ trải lòng.

Tháng 6 vừa qua, tại Khu di tích lịch sử Lam Kinh (tỉnh Thanh Hóa), đạo diễn Victor Vũ và ê kíp sản xuất đã phối hợp với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Thanh Hóa khởi công dự án phim sử thi “Chiến bào”, hướng tới kỷ niệm 610 năm Khởi nghĩa Lam Sơn, lấy cảm hứng từ Khởi nghĩa Lam Sơn gắn với hành trình của Vua Lê Lợi khi còn là chàng trai xứ Thanh mang trong mình nỗi đau mất nước và khát vọng giành lại độc lập cho dân tộc. Chia sẻ với báo chí, đạo diễn Victor Vũ cho biết: “Đối với “Chiến bào”, tôi và ê kíp không nhắm đến mục tiêu hoành tráng hay vẻ đẹp bề ngoài mà chú trọng khai thác, thể hiện sự khốc liệt của cuộc chiến... Đây là câu chuyện của những người bình thường làm nên điều phi thường, để rồi từ đó trở thành những vị anh hùng lớn của dân tộc”.

Với đạo diễn Nguyễn Phan Quang Bình, thông qua phim huyền sử “Hộ linh tráng sĩ: Bí ẩn mộ Vua Đinh” (đang công chiếu trên hệ thống rạp toàn quốc) nhằm tôn vinh những anh hùng vô danh, những người đã đứng trong khoảng tối của lịch sử, dùng máu và lòng trung thành để giữ vững lời thề. Lịch sử không chỉ được viết nên bởi các bậc quân vương mà còn được dựng xây bằng xương máu của những người con kiên trung đất Việt.

Lễ ký kết đồng hành truyền thông giữa Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Thanh Hóa với đoàn làm phim "Chiến bào".

So với trước đây, các dự án phim lịch sử hiện nay đang đứng trước nhiều tín hiệu tích cực từ cả phía thị trường lẫn cơ quan quản lý. Đó là sự nhập cuộc dũng cảm của dòng vốn tư nhân, nhà sản xuất và các nhà đầu tư tư nhân không còn né tránh hay đầu tư nhỏ giọt. Họ bắt đầu có niềm tin và dũng khí để rót vốn vào các dự án văn hóa-lịch sử tầm cỡ, chấp nhận rủi ro nhằm tìm kiếm cơ hội kinh doanh văn hóa bền vững. Cùng với đó, các đoàn phim nhận được sự hỗ trợ tích cực về thủ tục, bối cảnh địa phương cùng sự cố vấn tâm huyết từ các nhà nghiên cứu lịch sử, văn hóa.

“Đặc biệt, khán giả trẻ không quay lưng với lịch sử. Thành công của các tác phẩm về lịch sử hay chiến tranh cách mạng như “Đào, phở và piano”, “Mưa đỏ”... thời gian qua tạo cho những nhà sản xuất như chúng tôi niềm tin, chỉ cần bộ phim chạm được vào tình yêu nước và sự chân thành, khán giả sẵn sàng tự nguyện bỏ tiền mua vé”, nhà sản xuất Đinh Ngọc Diệp chia sẻ.

Tự tin kể chuyện... 

Theo đạo diễn Nguyễn Phan Quang Bình, dù khát vọng rất lớn nhưng khi bước vào sản xuất, các nhà làm phim phải đối mặt với cuộc đua vượt chướng ngại vật đầy khắc nghiệt. Từ việc cạnh tranh với “ký ức điện ảnh”-việc khán giả đã được tiếp cận các nền điện ảnh nổi tiếng của thế giới như Trung Quốc, Hàn Quốc, Hollywood... suốt hàng chục năm qua, cùng với đó, khán giả đã quá quen với đại cảnh hàng nghìn người, thành quách đồ sộ và kỹ xảo tinh vi.

Các nhà làm phim Việt hiện cũng đang gặp bài toán khó, đó là sự thiếu hụt hạ tầng và phim trường cổ trang chuyên nghiệp, khiến các đoàn phim phải đi khắp nơi, tận dụng di tích hoặc dựng bối cảnh tạm rồi lại dỡ bỏ. Mặt khác, phim lịch sử đòi hỏi thiết kế toàn bộ từ trang phục, mật thất đến các đại cảnh... để tạo nên những hiệu ứng huyền ảo không bị giả, các đoàn phim phải phối hợp với các đội ngũ kỹ xảo quốc tế khiến kinh phí bị đội lên gấp nhiều lần.

Để phim lịch sử Việt Nam phát triển bền vững, theo PGS, TS Đỗ Lệnh Hùng Tú, Chủ tịch Hội Điện ảnh Việt Nam, ngành điện ảnh cần tập trung vào những giải pháp chiến lược như xây dựng hệ thống dữ liệu điện tử chính thống về lịch sử (từ trang phục, quân phục, vũ khí, bản đồ đến hình thái chiến đấu) với sự tham vấn của các chuyên gia. Điều này giúp các đoàn phim giảm rủi ro tranh cãi chi tiết lịch sử. Bên cạnh đó, Nhà nước có thể dùng nguồn lực từ Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa để tạo ra những dữ liệu, dự báo thị trường đáng tin cậy. Cần trả lời được những câu hỏi: Người trẻ hôm nay tiếp nhận lịch sử như thế nào? Nhân vật hay giai đoạn nào khiến họ sẵn sàng bỏ tiền mua vé?

Có lịch sử để kể là một lợi thế, nhưng biến lịch sử thành những tác phẩm điện ảnh khiến khán giả bỏ tiền mua vé thay vì đợi đến các tuần phim kỷ niệm chiếu phục vụ miễn phí là một hành trình đầy thử thách. Sự hào hứng, chân thành và nghiêm túc vào cuộc của các nhà làm phim, cùng sự kiến tạo đồng bộ một hệ sinh thái từ Nhà nước và các nhà đầu tư, điện ảnh lịch sử Việt Nam hoàn toàn có thể tự tin kể câu chuyện của dân tộc bằng một ngôn ngữ đủ khác biệt và đủ hấp dẫn trên sân nhà.