Tất bật mùa thu hoạch trước ngưỡng xuân sang

Từ sáng sớm, trên những vườn lá dong ở Tràng Cát, người dân đã tất bật thu hoạch. Dao, dây buộc, bao tải được chuẩn bị sẵn, từng tốp người nhanh tay cắt lá, phân loại rồi bó gọn để kịp giao cho thương lái. Không khí lao động khẩn trương kéo dài từ sáng đến tận chiều muộn, càng về sát Tết càng thêm hối hả.

Trong vụ thu hoạch cao điểm, nhiều gia đình trồng lá dong tại xã phải huy động tất cả thành viên trong nhà hoặc thuê thêm nhân công để kịp tiến độ thu hoạch. Bà Nguyễn Thị Vân (sinh năm 1975, ngụ tại xã Thanh Oai, Hà Nội) chia sẻ: “Nhà tôi có một sào trồng lá dong. Những ngày cận Tết, nhu cầu mua lá rất cao, lượng đơn hàng tăng mạnh. Tôi phải thuê thêm từ 5 đến 7 lao động để kịp thu hoạch giao cho khách”.

 Người dân tại làng nghề trồng lá dong Tràng Cát (xã Thanh Oai, Hà Nội) tất bật chuẩn bị lá dong cung ứng vào dịp Tết.

Khoảng từ ngày 17 tháng Chạp âm lịch hằng năm là thời gian cao điểm thu hoạch lá và hoàn thành các đơn đặt hàng. Xe ô tô ra vào liên tục, nhiều thời điểm chật kín đường, để vận chuyển lá dong. Người dân cắt lá, phân loại, xếp bó, làm việc đến 11 giờ, 12 giờ đêm. Trước đó, vào khoảng ngày 10 đến ngày 12 tháng Chạp, một phần lá dong đã được bà con cắt sớm để hoàn thành đơn hàng của các nhà hàng gói bánh dịp 23 tháng Chạp hoặc  khách có nhu cầu mang ra nước ngoài.

Gắn bó hơn 20 năm với ruộng lá dong, bà Nguyễn Thị Mai (sinh năm 1980, ngụ tại xã Thanh Oai, Hà Nội) chia sẻ: “Vụ mùa Tết vẫn là thời điểm mang lại thu nhập khá nhất. Những ngày sát Tết, mỗi ngày tôi hái được khoảng 7.000 lá đến 10.000 lá. Công việc nặng nhọc nhưng thu nhập ổn định, đủ trang trải chi tiêu và chuẩn bị Tết cho gia đình”.

Việc thu hoạch lá dong đòi hỏi sự tỉ mỉ và khéo léo. Người trồng sử dụng dao bổ cau cắt sát cuống, tránh làm tổn thương gốc cây để cây tiếp tục sinh trưởng sau Tết. Nếu cắt đúng kỹ thuật, cây dong có thể cho thu hoạch quanh năm, trong đó vụ Tết là quan trọng nhất. Năm nay, thời tiết mưa ẩm thuận lợi giúp lá dong phát triển đều, bản lá đẹp. Lá sau khi thu hoạch được phân loại và xếp thành từng bó. Trong điều kiện thời tiết lạnh, lá dong có thể bảo quản được từ một đến hai tháng, trong khi nếu trời nóng, lá sẽ nhanh hỏng và khó để lâu.

Hơn 400 năm giữ sắc xanh lá dong

Người dân Tràng Cát cho biết nghề trồng lá dong đã có từ khi lập làng, được ghi lại trong gia phả của nhiều dòng họ. Trải qua hơn 400 năm, nghề trồng lá dong vẫn được gìn giữ, trở thành kế sinh nhai của nhiều gia đình và là dấu ấn riêng của nơi này. Nhờ thổ nhưỡng phù hợp cùng kinh nghiệm canh tác tích lũy qua nhiều thế hệ, lá dong nơi đây có bản to, dày, màu xanh đậm, độ bền cao, rất thích hợp để gói bánh chưng, bánh tét.

Người trồng dễ dàng phân biệt lá dong Tràng Cát với lá dong rừng hay lá từ những vùng khác. Lá ở đây không xanh đen, cuống sáng, đầu lá bầu. Đặc thù đất bồi ven sông Đáy với hai phần cát, một phần đất thịt,  tạo điều kiện cho cây dong sinh trưởng tốt. Nhiều nơi mang giống về trồng nhưng cây không sống hoặc cho lá nhỏ hơn, dài hơn, màu sậm. Ngay trong cùng xã, dù chỉ cách nhau vài thôn, chất lượng lá cũng có sự khác biệt rõ rệt.

Từng lá dong xanh mướt được người dân cắt và sắp xếp cẩn thận. 

Lá dong Tràng Cát được chia làm ba loại: Loại nhỏ dùng gói bánh tét, loại vừa để gói bánh chưng bằng khuôn và loại lớn dùng gói bánh chưng gói tay. Bà Nguyễn Thị Tuất (sinh năm 1982, ngụ tại xã Thanh Oai, Hà Nội) cho biết: “Giá bán mỗi bó 100 lá tùy kích cỡ và chất lượng dao động từ 60.000 đồng đến 250.000 đồng. Dịp Tết, giá lá có tăng nhẹ so với ngày thường nhưng vẫn giữ mức ổn định do nguồn cung dồi dào”.

Sau khi thu hoạch, lá dong được lau rửa sạch, phân loại rồi xếp thành từng bó ngay ngắn. Một số hộ còn ủ lá theo phương pháp truyền thống để giữ màu xanh và độ tươi trước khi xuất bán. Những bó lá dong nhanh chóng được chuyển lên xe, theo các chuyến hàng về chợ đầu mối và những cơ sở gói bánh. Chị Nguyễn Thị Xuân (Sinh năm 1989, ngụ tại xã Thanh Oai, Hà Nội) chia sẻ: “Dịp Tết đến thì thu nhập của mọi người sẽ khá hơn. Trừ chi phí sản xuất, thu hoạch, mỗi mẫu lá dong của gia đình tôi lãi khoảng 15 đến 20 triệu đồng”.

Những ngày giáp Tết, làng Tràng Cát rộn ràng hơn hẳn. Từ đường chính đến ngõ nhỏ, sắc xanh của lá dong hiện diện khắp nơi, màu xanh gắn liền với bánh chưng, với Tết cổ truyền và sức sống mãnh liệt của làng nghề trồng lá dong Tràng Cát đã bền bỉ giữ gìn và phát triển suốt nhiều thế kỷ.