Trước ngày giỗ Danh nhân văn hóa thế giới Nguyễn Trãi và Lễ nghi học sĩ Nguyễn Thị Lộ 4 ngày, cuốn “Nguyễn Trãi - Hợp tuyển thơ” do NXB Hội Nhà văn phối hợp với Trung tâm văn hóa Tràng An và “Hội những người yêu kính Nguyễn Trãi và Nguyễn Thị Lộ” xuất bản, đã hoàn thành. Theo truyền thống của người Việt, “Hội những người yêu kính Nguyễn Trãi - Nguyễn Thị Lộ” cùng Trung tâm văn hóa Tràng An, soạn giả - nhà thơ Gia Dũng cùng nhiều nhà nghiên cứu, nhà văn, nhà báo… tổ chức dâng sách ở đền thờ hai Cụ ở Tân Lễ - Thái Bình; Lệ Chi Viên - Bắc Ninh; Khuyến Lương và Nhị Khê - Hà Nội, trong đó có hóa hai cuốn tại Tân Lễ và Nhị Khê.

Dâng sách ở Lệ Chi Viên

Khó có thể nói hết niềm vui của những người có tâm, biết hướng về cội nguồn dân tộc. Bởi cái tầm của Cụ Nguyễn Trãi lớn quá, nhiều mặt đi trước thời đại. Còn với Lễ nghi học sĩ Nguyễn Thị Lộ, đây được coi là ngày giỗ công khai đầu tiên sau 567 năm oan khuất. Hai Cụ mãi mãi đi vào lịch sử trong “tấn bi kịch của một vĩ nhân sống trong một xã hội quá ư bé nhỏ và chật hẹp”.

Đến Tân Lễ - Thái Bình, cả đoàn vô cùng phấn khởi vì các cấp Đảng, chính quyền và bà con không phân biệt tôn giáo chung tay xây dựng khu đền ngày một khang trang. Khu đền không chỉ là nơi thờ cúng hai Cụ, mà còn là nơi tổ chức các sinh hoạt văn hóa: Thành lập và sinh hoạt đều “Câu lạc bộ Lễ nghi học sĩ Nguyễn Thị Lộ”, lập quĩ khuyến học, động viên, khen thưởng những học sinh xuất sắc, học sinh nghèo vượt khó, những người con của quê hương trên khắp mọi miền Tổ quốc có công với quê hương đất nước…

Khi trên đường đến Lệ Chi Viên, mải nói chuyện, xe chúng tôi theo một lộ trình khác với xe dẫn đường từ lúc nào, nên đành vừa đi vừa hỏi. Song tất cả những người từ già đến trẻ, cả những em đang độ tuổi học sinh trung học phổ thông ở đây khi được hỏi đều lắc đầu không biết Lệ Chi Viên, nơi có đền thờ Nguyễn Trãi ở đâu. Thậm chí khi xe chỉ còn cách đền thờ có 500m cũng không ai biết, mọi người chỉ biết thôn Đại Lai, xã Đại Lai. Thậm chí ở thôn Trung Thành, cùng xã Đại Lai cách đường vào đền 500m ở phía trên lại có biển chỉ dẫn: “Lệ Chi Viên cách 50m”(!). Trên xe ai cũng lắc đầu cho sự thiếu hiểu biết về lịch sử. Một cán bộ xã nói với chúng tôi: “Chúng tôi cũng biết đấy là biển chỉ đường sai nhưng chưa dỡ đi được vì đó là văn hóa”.

Xin thưa với các anh chị cán bộ xã Đại Lai: Nếu còn để cái biển chỉ đường sai kia mới là thiếu văn hóa. Việc nhân dân không biết Lệ Chi Viên ở đâu là do trách nhiệm của các cơ quan, ban ngành, đoàn thể, không thể trách những người dân hiền lành, chỉ biết một nắng hai sương, tần tảo mưu sinh; không thể trách các em học sinh khi chúng không được dạy một cách chu đáo.

Đền thờ Cụ Nguyễn Trãi ở Nhị Khê có từ lâu đời nên thu hút được sự quan tâm của nhiều du khách trong và ngoài nước, nhiều em học sinh đến kính lễ, cầu mong vầng Sao Khuê sẽ soi rọi những trang sách và tiếp lửa cho niềm tin và nghị lực của các em trong bước đường học tập, rèn luyện và phấn đấu. Khu đền đã được phê duyệt mở rộng, nâng cấp. Trong lễ hóa sách, tất cả đều kính cẩn chắp tay thành kính cúi đầu, cả những du khách nước ngoài khi hiểu được ý nghĩa cao đẹp ấy cứ xuýt xoa cảm phục.

Tại Khuyến Lương, nơi xưa Cụ Nguyễn Trãi lui về “Góc thành nam, lều một gian”, nơi duy nhất có đền thờ riêng Lễ nghi học sĩ Nguyễn Thị Lộ, mà nếu không có nhà giáo Hoàng Đạo Chúc đứng ra vận động quyên góp tôn tạo thì đã trở thành phế tích từ lâu. Ai cũng tiếc nuối nếu như được UBND TP Hà Nội quan tâm đúng mức, thì khuôn viên và tầm vóc khu đền sẽ lớn hơn nhiều, xứng với tầm vóc lịch sử của những người con của dân tộc đã ngã xuống vì sự trường tồn của non sông đất nước...

Bài và ảnh: TRẦN VÂN HẠC