Ước vọng ngàn đời

Đầu xuân, chúng tôi ới nhau đi lễ hội. Cái tên chợ Viềng (xã Vụ Bản, tỉnh Ninh Bình) xuất hiện đầu tiên trong đầu không chỉ bởi đây là phiên chợ độc đáo chỉ diễn ra một lần trong năm mà còn vì mong muốn được tận mắt chứng kiến những đổi thay của một không gian văn hóa đã đi vào ký ức bao thế hệ.

Đến nơi khi trời đã nhá nhem, chúng tôi gửi xe rồi nhanh chóng hòa vào dòng người. Dưới ánh đèn, tiếng cười nói rộn rã, tiếng bước chân hối hả tạo nên một khung cảnh rất riêng của chợ Viềng. 

Theo quan niệm vào đêm mồng 7, rạng sáng mồng 8 tháng Giêng, phiên chợ được mở như một cuộc nhân duyên của đất trời. Người xưa gọi phiên chợ là “Thiên Tiên Thị”-chợ của Tiên. Ở đó, mỗi món đồ được trao tay không đơn thuần là một cuộc mua bán. Người bán không nói thách, người mua ít mặc cả. Họ tin rằng thuận mua vừa bán là đã trao cho nhau một phần lộc trong những ngày đầu năm mới. 

Niềm vui của một đại gia đình khi mua được đơm, đó, giỏ... tại chợ Viềng. 

Dạo quanh một vòng chợ Viềng, dễ thấy những dụng cụ đánh bắt thủy, hải sản truyền thống như đơm, đó, giỏ... hút khách nhất. Những vật dụng mộc mạc ấy từng gắn bó với ruộng đồng, ao hồ nay được du khách mua về để treo trong nhà như một biểu tượng của lộc xuân. Cuộc sống ngày càng hiện đại, cái đơm, cái đó tưởng như đã trở nên xa vời, thì nay lại xuất hiện trong chợ Viềng như một lời nhắc nhớ về truyền thống ngàn đời của dân tộc “dĩ nông vi bản”. Chị Bùi Hải Yến và chị Đặng Thị Bích Mai từ xã Hạ Bằng, TP Hà Nội về chợ Viềng từ sớm, phấn khởi chọn mua vài chiếc đơm, đó, giỏ. Chị Yến cho hay: “Mua cái này là mua lấy may. Mua về chẳng dùng đến, nhưng treo trong nhà thấy lòng yên hơn”. 

Cùng với những nông cụ, chợ Viềng bày bán đủ mặt hàng: Cây giống, đồ gia dụng, hàng thủ công mỹ nghệ và cả những món đồ cũ. Có người tìm một cành lộc xanh, có người chọn một chiếc bát cổ, một con dao nhỏ hay một bộ cắt tỉa cây cảnh. Mỗi món đồ mang theo một câu chuyện, một hy vọng, làm ấm lên niềm tin vào một năm mới bình an.

Đáp ứng nhu cầu thực tiễn

Nét mới của chợ Viềng năm nay là diễn ra trong 3 ngày, từ mồng 6 đến mồng 8 tháng Giêng và chính thức được nâng tầm thành lễ hội gắn với quần thể Phủ Dầy cùng không gian linh thiêng Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt-di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại được Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO) ghi danh. Vì vậy, bên cạnh việc mua bán, du khách còn vào đền, phủ cầu lộc, cầu tài, cầu cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu. Đặc biệt, trong khuôn khổ Lễ hội chợ Viềng-Phủ Dầy năm 2026, Chương trình nghệ thuật “Vụ Bản-Sắc xuân hội tụ” với 3 chương: “Hào khí Tiên Thiên”, “Sắc thắm tình quê”, “Nhịp điệu xuân mới”; cùng các trò chơi dân gian như đánh đu, cờ người, tổ tôm điếm, hát chèo, hát chầu văn... đã tạo nên không gian hội xuân vừa linh thiêng vừa rộn ràng.

Cảnh mua bán ở chợ Viềng diễn ra tấp nập. 

Việc kéo dài thời gian tổ chức Lễ hội chợ Viềng-Phủ Dầy được xem là giải pháp đáp ứng nhu cầu thực tiễn khi lượng du khách thập phương ngày một đông. Không gian lễ hội được quy hoạch bài bản hơn, bảo đảm an ninh trật tự, vệ sinh môi trường và an toàn cho du khách. Những đổi mới ấy không làm thay đổi bản chất, nét đẹp vốn có của chợ xưa, mà nhằm chủ động gìn giữ, kế thừa và phát huy các giá trị truyền thống. Theo đồng chí Trần Minh Hoan, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Vụ Bản, chợ Viềng không chỉ là sự kiện văn hóa thường niên mà còn là dấu mốc thể hiện sự tiếp nối bền bỉ trong hành trình gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa tâm linh lâu đời của quê hương. Niềm tự hào ấy đi kèm với trách nhiệm bảo tồn và nâng tầm giá trị truyền thống trong thời kỳ mới. “Với tinh thần trang nghiêm-an toàn-văn minh, địa phương đã chủ động chuẩn bị nhiều mặt từ đẩy mạnh ứng dụng khoa học-công nghệ và chuyển đổi số tới quy hoạch lại không gian lễ hội, phân luồng giao thông, tuyên truyền nâng cao ý thức nhân dân và du khách... Lễ hội chợ Viềng-Phủ Dầy năm 2026 trở thành điểm gặp gỡ của truyền thống và hiện đại, nơi lan tỏa những giá trị nhân văn sâu sắc của văn hóa dân gian Việt Nam”, đồng chí Trần Minh Hoan nhấn mạnh.

Trời càng về khuya, chúng tôi phải nhích từng chút một giữa dòng người đông đúc mà trong lòng phấn khởi vì vừa mua được một bộ đơm, đó, giỏ; anh đồng nghiệp của tôi phấn khởi mang về Hà Nội một gốc nhất chi mai và một gốc lộc vừng. Chúng tôi nhận ra điều làm nên sức sống của chợ Viềng ngày nay không chỉ là ở quy mô được nâng tầm lên lễ hội hay số lượng du khách đông đúc mà đến từ sự cộng hưởng của niềm tin, của khát vọng hướng thiện. Đời này qua đời khác, người dân đến chợ Viềng để mua một chút may mắn, bán đi những điều rủi ro, để bước sang năm mới với những hy vọng về cuộc sống đủ đầy, an yên.