Cụm tổ dân cư Trường Lâm thuộc phường Việt Hưng, quận Long Biên, Hà Nội có quần thể di tích lịch sử văn hóa-cách mạng kháng chiến (được Bộ Văn hóa-Thông tin xếp hạng cấp Quốc gia) gồm đình, chùa Trường Lâm và Nhà lưu niệm Bác Hồ.

Đình Trường Lâm có lịch sử lâu đời nhưng đến thế kỷ XV mới được xây dựng ở phía bắc của làng. Đầu thế kỷ XIX, dân làng chuyển đình về giữa làng cho tiện việc sinh hoạt tín ngưỡng cùng với chùa. Tục truyền, ở thế kỷ XI, Linh Lang Đại Vương-một danh tướng thuộc nhà Lý thắng trận chống quân xâm lược, từ phòng tuyến Sông Cầu (Bắc Ninh) trở về Thủ Lệ để trấn giữ phía tây thành Thăng Long. Trên đường hành tiến, ngài cho tung lên trời những lá cờ. Cờ theo gió bay khắp phương, rơi xuống 269 làng quê, trong đó có làng Trường Lâm. Về sau, khi danh tướng tạ thế, các làng này lập đền thờ, coi đó là vinh hạnh lớn lao.

Cách mạng Tháng 8 thành công, đình Trường Lâm là trụ sở của Ủy ban kháng chiến, đón Việt Nam giải phóng quân về luyện tập đội danh dự và bảo vệ lễ Quốc khánh 2-9-1945 tại quảng trường Ba Đình. Cách đình khoảng 50m, cùng trong khuôn viên quần thể di tích là Nhà lưu niệm Bác Hồ, được xây dựng và khánh thành vào dịp kỷ niệm sinh nhật Bác 19-5-1993 để tưởng nhớ một sự kiện đặc biệt: Nơi đây, sáng mùng một Tết Mậu Tuất (1958), Bác Hồ về thăm, chúc Tết và biểu dương nhân dân xã Việt Hưng là lá cờ đầu chống hạn. Bác nói: "Thay mặt Đảng, Chính phủ, Bác về chúc Tết đồng bào xã Việt Hưng. Đồng bào trong xã đã đoàn kết cố gắng chống hạn tốt, bảo đảm vượt mức kế hoạch cấy lúa chiêm". Bác ân cần dặn dò cán bộ và nhân dân Việt Hưng ra sức thi đua lao động sản xuất và học tập, thực hành tiết kiệm xây dựng quê hương giàu đẹp.

Trường Lâm hôm nay đã khác xa xưa kia. Kinh tế đang trên đà phát triển. Đời sống nhân dân ổn định. An ninh chính trị được giữ vững. Cơ sở vật chất "điện, đường, trường, trạm" khang trang sạch đẹp. Sự nghiệp giáo dục, y tế được quan tâm và có những bước phát triển mới. Năm 2005, phường Việt Hưng có 1.235 học sinh tiên tiến, trong đó cụm Trường Lâm (gồm các tổ dân cư 1, 2, 3, 10, 11, 12) có hơn 700 cháu với 2 học sinh giỏi cấp Quốc gia; riêng tổ 2 (trực tiếp quản lý, bảo vệ di tích) chiếm 143 cháu, có học sinh giỏi cấp thành phố. Những năm gần đây Trường Lâm không có vụ việc nghiêm trọng, không phát sinh người nghiện ma túy, tiêu cực xã hội đang được hạn chế, đẩy lùi.

Đảng bộ và nhân dân Trường Lâm, Việt Hưng vô cùng tự hào về lịch sử văn hóa-cách mạng kháng chiến ấy. Họ chung sức, chung lòng chăm lo giữ gìn di tích, coi đó là biểu tượng văn hiến, là thiết chế giáo dục văn hóa quan trọng. Hằng năm, vào ngày 9 tháng 2 âm lịch, tức là trước khai mạc hội làng một ngày, toàn dân trong phường và khách thập phương dự lễ dâng hương tại Nhà lưu niệm Bác Hồ. Vào những ngày lễ lớn của dân tộc, đại diện cấp ủy Đảng và chính quyền địa phương cùng các cơ quan, đoàn thể, nhà trường cũng đến dâng hương hoa. Bắt đầu từ năm 2005, Hội khuyến học Việt Hưng cùng các học sinh giỏi, những người đỗ đại học, trước khi đi dự lễ tuyên dương tại trụ sở phường đã đến thắp hương tưởng niệm Bác. Điều đáng chú ý là trong tất cả các hoạt động tại Nhà lưu niệm Bác Hồ bao giờ cũng có nội dung ôn lại truyền thống lịch sử và báo công với tiên tổ, với Bác; đồng thời bày tỏ quyết tâm phấn đấu. Sau đó, hàng ngày người dân lấy lời đã hứa với tiền nhân là một trong những động lực để tu dưỡng phẩm cách, điều chỉnh hành vi, họ đoàn kết thi đua xây dựng quê hương.

Nhân dân Trường Lâm thực hiện nền nếp sinh hoạt văn hóa tích cực tại khu di tích như một hoạt động tất yếu. Đồng thời với việc đó, là sự chăm lo giữ gìn, đóng góp tu bổ để ngày càng phát huy tác dụng giáo dục của di tích. Làng cử cụ Hà Văn Đời trông coi quần thể di tích, có phụ cấp 110.000đ/tháng. Đã trên bậc tuổi "cổ lai hy", song cụ Đời luôn cảm thấy mình như ngày một khỏe ra. Cụ thường nói: "Tổ tiên và Bác Hồ luôn phù hộ độ trì cho người dân Trường Lâm, Việt Hưng ngày càng phồn thịnh".

PHẠM XƯỞNG