Theo thông lệ, mỗi năm cứ vào đúng 10-10, Ngày Giải phóng Thủ đô, Hội Mỹ thuật Hà Nội lại tổ chức triển lãm Mỹ thuật Thủ đô nhằm giới thiệu những tác phẩm mới được sáng tác trong năm để giao lưu nghề nghiệp, đồng thời báo cáo thành quả lao động của mình với công chúng yêu nghệ thuật Thủ đô và cả nước. 10-10 năm nay, trong không khí cả nước chào mừng Thủ đô 52 năm giải phóng, Triển lãm Mỹ thuật Thủ đô lần thứ 38 cũng được tổ chức, có những nét mới mẻ so với những triển lãm trước, song cũng chưa thật đột phá, đặc biệt là về lực lượng sáng tác.

Triển lãm Mỹ thuật Thủ đô năm nay có ý nghĩa Chào mừng Kỷ niệm 40 năm thành lập Hội Liên hiệp Văn học-Nghệ thuật Hà Nội (1966-2006), 52 năm Giải phóng Thủ đô, 60 năm ngày Toàn quốc kháng chiến-Hà Nội "Quyết tử để Tổ quốc Quyết sinh" và hướng tới 1000 năm Thăng Long-Hà Nội. Có lẽ bởi vậy mà trong số 132 tác phẩm được giới thiệu tại Triển lãm thì có tới gần 100 tác phẩm sáng tác các đề tài về Hà Nội. Ngoài ra có một số tác phẩm về các đề tài bộ đội biên phòng, biên giới, công nhân, cảnh đẹp đất nước cũng được trưng bày tại Triển lãm. Các tác phẩm về Hà Nội được thể hiện theo các mảng chủ đề: Lịch sử Thăng Long-Đông Đô-Hà Nội xưa và nay, Hà Nội kháng chiến, Cảnh đẹp Hà Nội, Lãnh tụ, Vẻ đẹp thiếu nữ Hà Nội, chiến sĩ Thủ đô... trong đó những tác phẩm về Hà Nội thời kỳ Toàn quốc Kháng chiến được đánh giá cao (Tự vệ Thủ đô-Hoa Bích Đào, Thanh niên Thành phố lên đường-Vương Sĩ Hiền, Huyền thoại người lính cảm tử-Nguyễn Bá Trạch…).

Trong 132 tác phẩm (Hội họa chiếm số lượng lớn tới 84 tác phẩm, đồ hoạ 17 và 31 tác phẩm điêu khắc) với đủ các chất liệu: sơn dầu, lụa, sơn mài, tempera, khắc gỗ, đúc đồng, sắt, compôsít và các chất liệu tổng hợp khác. Theo đánh giá của Ban tổ chức, năm nay các tác phẩm điêu khắc có chất lượng tốt nhất, cả về mặt đề tài, ý tưởng, cả về cách thể hiện. Trong 6 tác phẩm được trao giải chính thức thì một giải A, hai giải B đều thuộc về các nhà điêu khắc. Các tác phẩm hội họa số lượng tham gia nhiều nhưng ít có sự sáng tạo mới mẻ.

Nhà điêu khắc Hoa Bích Đào (Giải A-Tự vệ Thủ đô) cho biết: "Ngay khi biết được nội dung cuộc thi năm nay là hướng tới 1000 năm Thăng Long-Hà Nội, tôi đã nghĩ ngay đến đề tài Tự vệ Thủ đô bởi đó là hình ảnh đẹp đẽ đã lưu trong ký ức của rất nhiều người yêu Hà Nội về một Thủ đô vừa rõ rệt như ngay trước mắt lại vừa rất lung linh. Và tôi chỉ mất 3 tháng để hoàn thành tác phẩm này".

Triển lãm Mỹ thuật Thủ đô năm nay thu hút nhiều tác giả nổi tiếng như Trịnh Bá Quát, Nguyễn Đình An, Vũ Đình Tuấn, Hoa Bích Đào, Nguyễn Bằng Lâm... đã có thời gian sống và làm việc lâu dài tại Hà Nội, có những am hiểu tri âm về Hà Nội. Vì vậy, ở một góc nhìn nào đó, Triển lãm năm nay thành công nhất, ở chỗ, các tác giả đã thể hiện đúng chủ đề, mục tiêu của nó một cách chi li, sâu sát, gần gụi mà vẫn rất mực tinh tế (Hồi ức về Toàn quốc Kháng chiến - Vũ Thanh Yên, Thiếu nữ đỏ - Hải Kiên, Mỗi nhà là một pháo đài - Nguyễn Bằng Lâm...). PGS.TS Nguyễn Đỗ Bảo - Chủ tịch Hội Mỹ thuật Hà Nội cho biết "để các tác giả có thể có tư liệu và cảm hứng sáng tác, Hội đã tổ chức nhiều chuyến đi thực tế tại nhiều nơi và đã thu được những kết quả khả quan, đặc biệt là chuyến đi thực tế tại Quảng Ninh và những chuyến đi ngắn tại Hà Nội". Ông cũng cho biết thêm: “Triển lãm Mỹ thuật Hà Nội thường niên có hoài bão đưa đến cho người xem những cảm nhận tươi mới, tinh khiết, thanh lịch và hào hoa của con người vùng đất cổ Hà Nội nghìn năm tuổi. Thực tế Triển lãm đã chứng minh một sức sống mới của cuộc sống đương đại, trên cơ sở vừa kế thừa, vừa đổi mới tạo nên những hình thái sinh động và có giá trị biểu cảm sâu lắng”.

Tuy nhiên, phải nhìn nhận rằng đề tài Hà Nội không quá cũ nhưng cũng không phải là hoàn toàn mới để các nghệ sĩ mặc sức sáng tạo, thể hiện. Trước nay, đã có nhiều tác phẩm mỹ thuật thành công về đề tài Hà Nội. Vì thế, đến với triển lãm này, các tác giả phải đủ tinh tế để đưa ý tưởng của mình vào một lối đi riêng, không giẫm lên lối mòn trước đó. Phải chăng vì vậy mà Triển lãm Mỹ thuật Thủ đô năm nay duy nhất chỉ có Phan Minh Tùng (sinh 1983) được Tặng thưởng, còn lại hầu như không có sự góp mặt của lực lượng sáng tác trẻ - những người sẽ "vừa kế cận vừa đổi mới" cho nền Mỹ thuật Thủ đô trong tương lai.

Nếu loại trừ vấn đề lực lượng sáng tác trẻ còn thiếu hụt, Triển lãm Mỹ thuật Thủ đô 2006 được đánh giá tổng quát là thành công tốt đẹp. Các tác phẩm đã thể hiện lối làm việc tỉ mỉ, suy nghĩ nghiêm túc, sự trân trọng đầy trách nhiệm của người nghệ sĩ trước công chúng yêu nghệ thuật. Công chúng cũng dễ dàng nhận thấy sự đầu tư chất xám, thời gian và cả tiền bạc của các nghệ sĩ để tôn vinh con người và vùng đất "Thăng Long-Hà Nội".

Tại buổi khai mạc Triển lãm chiều 10-10, Hội Mỹ thuật Hà Nội đã trao tặng một giải A cho tác phẩm điêu khắc "Tự vệ Thủ đô" của nhà điêu khắc Hoa Bích Đào, hai giải B, 3 giải C và 10 giải Tặng thưởng cho các nghệ sĩ. Các tác phẩm đều được trưng bày tại Nhà triển lãm 16-Ngô Quyền từ 10-10 đến 22-10-2006. Triển lãm mở cửa tất cả các ngày trong tuần và cho vào cửa tự do.

PHẠM THÀNH HUYÊN