(Thơ Bác Hồ trả lời Nguyễn Hải Thần)
Là một cựu chiến binh tuổi đời đã quá 80, được sống và tham gia hoạt động cách mạng trong thời kỳ sôi nổi, hào hùng nhất của Cách mạng Tháng Tám, nay tôi nhớ lại, suy nghĩ và tự hào về người Việt Nam thời đại Hồ Chí Minh.
Cuộc chiến tranh thế giới lần thứ hai đã bước vào giai đoạn kết thúc, sau thất bại của phát-xít Đức, Ý, ngày 15-8-1945, phát-xít Nhật đầu hàng vô điều kiện.
Được thời, có thế, điều kiện khách quan, chủ quan chín muồi, Bác và Đảng tiên đoán và dự đoán: Nhất trí phát động tổng khởi nghĩa giành chính quyền, tuyên bố Việt Nam độc lập trước khi quân đồng minh vào.
Ở Quảng Bình quê tôi cũng như ở Huế, ở Nghệ An sự lan truyền sấm ký Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm (1491-1585) nhà tiên tri đã nói đến sự việc cứu nước của Bác, tiếng đồn cách 500 năm sau vẫn rộng khắp trong nhân dân: "Bò đái thất thanh, Nam Đàn sinh thánh". Khi tôi đến thăm cụ Cả Khiêm và o Thanh (anh và chị của Bác Hồ), tôi hỏi, các cụ cũng biết và nói lại câu sấm nhưng không bình luận gì.
"Đầu thu gà gáy xôn xao" (Ất Dậu 1945)
"Mặt trăng xưa sáng chiếu vào Thăng Long" (Cổ Nguyệt, Chí Minh)
"Chó kêu rên rỉ mùa đông" (Năm Bính Tuất 1946)
"Cha con nhà Nguyệt bế bồng nhau đi" (Bảo Đại đi Trung Quốc)
Theo lối chiết tự chữ Hán thì ghép lại thành nghĩa lớn: Mặt trăng xưa (Cổ nguyệt) ghép lại thành chữ Hồ.
Ánh sáng chiếu vào là Chí Minh
Đầu mùa thu năm Dậu (1945) Bác về Hà Nội và Cách mạng Tháng Tám thành công. Mùa đông năm Bính Tuất (1946) Bảo Đại đi Trùng Khánh Trung Quốc.
Lòng tin tuyệt đối vào lãnh tụ ngày càng cao. Hồ Chí Minh-Nguyễn Ái Quốc trở thành ngọn đèn pha dẫn đường, là ngôi sao Khuê dẫn dắt nhân dân vượt qua mọi thử thách.
Tháng 11-1945, Bác đã tiên đoán được dã tâm của Mỹ và một số nước đồng minh muốn đè bẹp nước Việt Nam ta từ trong trứng nước. Ngày 28-2-1946, Pháp bàn với Tưởng và ký thỏa ước cho Pháp thay thế quân Tưởng ở Bắc vĩ tuyến 16 và Pháp phải trả lại cho Tưởng các tô giới Pháp ở Trung Quốc và đường xe lửa Vân Nam-Việt Nam. Đó là sự mua bán giữa Pháp, Anh, Mỹ, Tưởng trên bàn cờ thế sự. Như vậy Đảng đã xác định được kẻ thù chính là Pháp xâm lược, phải tập trung ngọn lửa đấu tranh cho đúng, đã chủ trương "hòa để tiến" tranh thủ thời gian củng cố mọi mặt để chuẩn bị cho cuộc kháng chiến tất yếu sẽ xảy ra. Lúc này không thể do dự giữa việc chiến đấu một lúc với nhiều kẻ thù xâm lược hoặc là tạm hòa hoãn để đàm phán với Pháp, nhân nhượng cho Pháp một số quyền lợi, với điều kiện là Pháp phải công nhận độc lập và chủ quyền của ta. Ta đã đi được một nước cờ cao, đưa địch vào thế: "Lạc nước hai xe đành bỏ phí; Gặp thời một tốt cũng thành công" (thơ Bác). Chủ trương đàm phán được trung ương nhất trí ngày 3-3-1946 thì ngày 6-3 ta và Pháp ký bản hiệp ước sơ bộ, mở đầu cho các cuộc đàm phán tiếp theo ở Đà Lạt, ở Pa-ri (18-9) ở hội nghị Phông-ten-nơ-blô và chính phủ Pháp mời Bác Hồ là thượng khách của Pháp (30-5-1946).
Ta đã vận dụng sách lược đấu tranh vô cùng mềm dẻo, linh hoạt nhưng không nhân nhượng vô nguyên tắc "Dĩ bất biến, ứng vạn biến", phân hóa được kẻ thù, khi thì tạm hòa với Tưởng để đánh Pháp, khi thì tạm hòa với Pháp để đuổi Tưởng. Ta đã mượn tay Pháp (6-1946) để gạt phăng 20 vạn quân thù nguy hiểm ra khỏi đất nước, nay chỉ lo đối phó với một số quân Pháp (độ 1 vạn). Vì thế Đảng ta đã giữ được chính quyền non trẻ, tranh thủ thời gian hòa hoãn để chuẩn bị gấp rút mọi mặt trước khi bước vào kháng chiến lâu dài và nhất định thắng. "Hòa để tiến" là một quyết sách sáng suốt, quân và dân Nam Bộ rất hoan nghênh. Tất nhiên vẫn còn một vài ý kiến trái ngược nhau. Lúc này Bác Hồ đã khẳng định: "Tôi thà chết chứ không bao giờ là người bán nước". Vì thế khi chính phủ Pháp mời Bác là thượng khách sang Pa-ri, Nguyễn Hải Thần đã gửi cho Bác một bài thơ 8 câu:
"… Lỡ bước đành cam thua nửa ngựa
Còn hơn miệng thế nói mười voi
Mấy lời nhắn nhủ ông ghi nhớ
Nước ngược buông câu khéo mất mồi"
Bác đáp: (8 câu)
"… Trách kẻ đem thân vào miệng cọp
Tôi đành ghé đít cưỡi đầu voi
Tàn cờ mới biết tay cao thấp
Há phải như ai cá thấy mồi".
Thắng lợi của kháng chiến chống thực dân Pháp, rồi đế quốc Mỹ xâm lược sau đó càng chứng minh hùng hồn sức mạnh Đại đoàn kết toàn dân tộc dưới sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đưa đất nước vượt qua muôn vàn khó khăn thử thách trong, ngoài.
HUỲNH THÚC CẨN