Nghệ nhân Đáng Thị Trình trang trí trên sản phẩm gốm.

Đôi bàn tay khéo léo

Khá nhiều người tập trung tại gian trưng bày sản phẩm gốm Bầu Trúc, chúng tôi tò mò lại gần. Mọi người đang chăm chú quan sát và trầm trồ thán phục tài năng tạo hình của một phụ nữ Chăm. Ông Nguyễn Văn Vinh, ở phố Lê Văn Hưu, Hà Nội, cho biết: “Tôi bị cuốn hút bởi cách thức tạo hình trên gốm của người Chăm, hình dáng sản phẩm rất bắt mắt”. Người nghệ nhân tài hoa đó là chị Đàng Thị Trình. Chị Trình được mẹ chị, nghệ nhân Đàng Thị Gia truyền dạy nghề gốm từ năm 15 tuổi. Với kinh nghiệm 25 năm trong nghề, những sản phẩm do chị làm ra thật tinh xảo. Công cụ làm gốm của người Chăm rất thô sơ: bệ gốm, mảnh sành, cật tre, vỏ sò... Từ nguyên liệu đất và cát đã được nhào nặn, chị Trình đi quanh bệ gốm để định hình sản phẩm. Kiểu chế tác gốm của người Chăm khác biệt với người Kinh dùng bàn xoay để tạo dáng sản phẩm. Từ những cục đất vô hình, bằng đôi bàn tay khéo léo của chị, những tuyệt tác đã hình thành. Sản phẩm chị làm ra rất đa dạng, từ những vật dụng bé nhỏ chỉ đặt vừa trong lòng tay đến những sản phẩm lớn, cao hơn một mét, từ đồ gia dụng đến những sản phẩm độc đáo như tượng thần, hình tháp... Sau khi hình dáng sản phẩm đã được định hình, chị bắt tay vào công đoạn trang trí. Dụng cụ đơn giản như vỏ sò, thép, bút, cọ sơn… tạo hình hoa văn như hình răng cưa, khắc vạch, hình sóng, những đường nét hài hòa, mang tính thẩm mỹ cao. Ngoài các hoa văn tạo trên chính sản phẩm, chị còn đắp thêm nhiều khối hình sinh động như hình người, hình hoa lá… Không chỉ tự suy nghĩ làm nhiều kiểu dáng mới như bình bé thì làm bình to hơn, bình bầu làm bình dài ra, kiểu dáng uốn lượn, chị có thể làm theo những ý tưởng của khách… Màu của các sản phẩm được khách tham quan đánh giá cao. Quy trình tạo màu cho sản phẩm khá đặc biệt: sau khi nung lộ thiên bằng củi và rơm, sản phẩm vẫn còn nóng phun màu lên, màu vàng đỏ, đỏ hồng lấy từ các loại trái cây, dùng phương pháp ém khói tạo ra màu đen. Chị nhận bằng khen trong cuộc thi các làng nghề truyền thống của tỉnh Ninh Thuận. Chị Trình tâm sự: “Tôi gửi tình cảm của mình vào từng thớ đất, từng đường nét hoa văn. Mỗi sản phẩm đều là một công trình do bàn tay và khối óc mình làm ra nên tôi vô cùng quý trọng”.

Cơ hội tự tay ta

Trước đây, làng Bầu Trúc chỉ sản xuất gốm gia dụng: lọ, bình, lu, ấm, vạc, lò… Giá nguyên liệu làm sản phẩm không cao nhưng công làm vất vả, lấy công làm lãi mà thu nhập không được là bao. Gia đình chị Trình cũng như các gia đình khác trong làng gặp rất nhiều khó khăn nhưng chị không nản, không bỏ nghề truyền thống, đó là công việc sản xuất chính của gia đình chị. Từ năm 2000, gốm mỹ nghệ bắt đầu phát triển. Chị Trình và các anh chị em trong nhà, trong đó có nghệ nhân nổi tiếng của làng Bầu Trúc, Đàng Xem mở cơ sở sản xuất tại làng vừa làm vừa bán sản phẩm. Sản phẩm gốm đạt chất lượng cao, giá cả hợp lý nên thu hút đông khách hàng. Thị trường tiêu thụ sản phẩm được mở rộng, không chỉ ở vùng nông thôn, miền núi mà còn vươn tới các thành phố lớn (Phan Thiết, Vũng Tàu…). Khách hàng rất ưa chuộng những sản phẩm dùng để trang trí trong nhà, trong khách sạn, nhà hàng. Khách du lịch cũng là nguồn khách hàng quan trọng của cơ sở sản xuất, họ đặc biệt thích những sản phẩm lưu niệm là các tượng thần bằng đất nung, thể hiện văn hóa của người Chăm. Nhờ có nghề gốm, chị Trình nuôi con ăn học nên người, cuộc sống gia đình khá ổn định. Theo truyền thống của nghề “mẹ truyền con nối” này, chị Trình đã dạy nghề cho ba người con lớn. Chị luôn ấp ủ ước mơ có thể giới thiệu và bán sản phẩm gốm của làng Bầu Trúc nói chung và cơ sở của chị nói riêng ra nước ngoài. Để thực hiện hoài bão của mình, chị sẽ giới thiệu sản phẩm gốm thông qua các thương nhân và các công ty nước ngoài để họ biết tới sản phẩm gốm Bầu Trúc, tiến tới có thể ký kết những hợp đồng mua bán để xuất khẩu ra các nước. Về phía bản thân, chị cố gắng nghĩ ra nhiều kiểu dáng, hoa văn đẹp hơn, đa dạng hơn nữa để “chiều lòng” khách hàng. Chị hy vọng được vay nhiều vốn để mở rộng sản xuất, yên tâm làm nghề mà không phải lo lắng về vấn đề tài chính.

THU TRANG