Ký ức và hơi thở đời sống đương đại

Xuyên suốt hành trình dựng nước và giữ nước của dân tộc, hình tượng người chiến sĩ và nhân dân trong CTCM đã trở thành nguồn cảm hứng vô tận của nghệ thuật Việt Nam. Những tác phẩm hội họa, điêu khắc không chỉ tái hiện các sự kiện lịch sử mà còn lưu giữ ký ức cộng đồng, khơi dậy niềm tự hào dân tộc và nhắc nhở thế hệ hôm nay về giá trị của hòa bình.

Nhìn lại giai đoạn vừa qua, Cuộc vận động sáng tác mỹ thuật toàn quốc đề tài LLVT và CTCM do Tổng cục Chính trị chỉ đạo, Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam chủ trì phối hợp với các đơn vị tổ chức đã gặt hái nhiều kết quả tích cực, chứng minh sức sống bền bỉ của đề tài này.

Sự thành công của cuộc vận động bắt nguồn từ những cách làm đổi mới, thực chất và chuyên nghiệp. Việc tổ chức chuỗi trại sáng tác và các chuyến đi thực tế thâm nhập đời sống bộ đội đã tạo môi trường lý tưởng để nghệ sĩ tích lũy tư liệu và nuôi dưỡng cảm xúc. Ông Trần Ngọc Khởi, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ sáng tác văn học nghệ thuật (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) khẳng định: "Việc phối hợp tổ chức các trại sáng tác đều đặn trên khắp cả nước đã tạo điều kiện cho văn nghệ sĩ tiếp cận thực tế, trao đổi nghề nghiệp và tìm tòi phương thức thể hiện mới".

 
Thủ trưởng Tổng cục Chính trị và các thành viên Hội đồng xem phác thảo tác phẩm điêu khắc được duyệt trưng bày tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam. 

Bên cạnh đó, Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam tổ chức các chuyến đi thực tế tại các đơn vị, như: Trường Sĩ quan Không quân; Trung đoàn 927, Sư đoàn 371 (Quân chủng Phòng không-Không quân); Trường Sĩ quan Pháo binh; Trường Sĩ quan Đặc công... đã giúp các nghệ sĩ “sống cùng, nghe cùng, cảm nhận cùng” cán bộ, chiến sĩ. Đại tá Nguyễn Đức Hiền, Chính ủy Trường Sĩ quan Pháo binh chia sẻ: "Những hình ảnh chân thực về đời sống huấn luyện, công tác được lưu giữ trong các tác phẩm mỹ thuật không chỉ là tư liệu trực quan giá trị mà còn góp phần giáo dục truyền thống, nâng cao đời sống tinh thần cho bộ đội".

Nhờ những trải nghiệm sinh động đó, cuộc vận động đã thu hút đông đảo họa sĩ, nhà điêu khắc trong và ngoài Quân đội tham gia, tạo ra nhiều tác phẩm chất lượng cao. Nhà phê bình mỹ thuật Mai Thị Ngọc Oanh, Phó chủ tịch Thường trực Hội Mỹ thuật Việt Nam đánh giá: "Các triển lãm do Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam tổ chức đã giới thiệu nhiều tác phẩm giá trị, cho thấy đề tài không chỉ sống trong ký ức của những người đi qua chiến tranh mà còn thu hút mạnh mẽ các thế hệ nghệ sĩ hôm nay".

Sức hút của đề tài còn lan tỏa mạnh mẽ ở mảng điêu khắc và các hoạt động trưng bày quy mô toàn quốc. Việc Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam đầu tư không gian trưng bày điêu khắc ngoài trời là hướng đi đúng đắn, giúp công chúng tiếp cận lịch sử quân sự một cách sinh động.

Làm mới hình tượng Bộ đội Cụ Hồ

Bước sang giai đoạn 2026-2030, Cuộc vận động sáng tác mỹ thuật toàn quốc đề tài LLVT và CTCM đứng trước yêu cầu đổi mới toàn diện về phạm vi, quy mô và chủ đề sáng tác. Theo Đại tá Lê Vũ Huy, Giám đốc Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam, cuộc vận động sẽ có nhiều đổi mới, trước hết là mở rộng phạm vi, quy mô, tính chất, chủ đề và đối tượng tham gia. Đây là một trong những định hướng nhằm tạo thêm không gian sáng tạo, thu hút đông đảo nghệ sĩ, qua đó nâng cao chất lượng và sức lan tỏa của các tác phẩm về đề tài LLVT và CTCM.

Trực tiếp thẩm định thực tế những tác phẩm nghệ thuật điêu khắc duyệt đợt 1 các phác thảo tượng tỷ lệ 1:1 để trưng bày tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam, như: Thánh Gióng; Cao Lỗ; Hai Bà Trưng; Hũ gạo nuôi quân; Niềm tin; Ký ức Trường Sơn; Ngày về; Mùa lũ... và nhìn lại chặng đường sáng tác mỹ thuật về đề tài LLVT và CTCM thời gian qua, Thượng tướng Trương Thiên Tô, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó chủ nhiệm Tổng cục Chính trị cho rằng: Nhiều tác phẩm mỹ thuật đã vượt ra khỏi khuôn khổ của sự phản ánh một sự kiện, một thời điểm lịch sử để trở thành ký ức bằng hình, bằng khối, bằng đường nét và màu sắc của dân tộc. Ở đó, lịch sử không chỉ được kể lại mà được cảm nhận. Chiến tranh không chỉ hiện lên qua bom đạn, mất mát, hy sinh mà sâu xa hơn là qua phẩm giá con người, sức mạnh của lòng yêu nước, tình đồng chí, đồng đội, tình quân dân và khát vọng hòa bình. Chính vì vậy, sáng tác về đề tài LLVT và CTCM không đơn thuần là trở lại với quá khứ. Đó là cuộc đối thoại giữa hôm nay với lịch sử, là hành trình tìm kiếm những giá trị có sức sống vượt thời gian để soi sáng hiện tại và hướng tới tương lai.

Để cuộc vận động trong giai đoạn tới đạt được mục đích, yêu cầu đề ra, Thượng tướng Trương Thiên Tô đề nghị các họa sĩ, nhà điêu khắc phải đặt chiều sâu tư tưởng và giá trị nhân văn ở vị trí trung tâm. Tác phẩm nghệ thuật không chỉ dừng lại ở việc phản ánh "chúng ta đã chiến đấu như thế nào" mà phải lý giải sâu sắc "vì sao chúng ta chiến thắng", làm nổi bật sức mạnh tinh thần, khối đại đoàn kết toàn dân tộc và khát vọng hòa bình.

Các tác phẩm tiếp tục làm mới hình tượng Bộ đội Cụ Hồ trong điều kiện mới. Bên cạnh hình ảnh lịch sử nơi chiến hào, nghệ thuật cần mở rộng phản ánh người chiến sĩ thời bình trên mọi nẻo đường đất nước. Cùng với đó, các họa sĩ, nhà điêu khắc cần khai thác đề tài CTCM bằng tư duy nghệ thuật mới, kiên quyết tránh lối biểu đạt minh họa, mô phỏng hay lặp lại các khuôn mẫu quen thuộc; khuyến khích sự mạnh dạn đổi mới ngôn ngữ và phương pháp thể hiện trên cơ sở giữ vững định hướng tư tưởng và bản sắc văn hóa dân tộc. Những tác phẩm giàu giá trị tư tưởng và thẩm mỹ không chỉ khắc họa vóc dáng đất nước và Bộ đội Cụ Hồ mà còn tiếp tục nuôi dưỡng tinh thần yêu nước, trân trọng hòa bình cho muôn đời sau.