Sự lên ngôi của “Kiến trúc vì cộng đồng”

Gieo ý tưởng, gặt lợi ích môi trường

Trước thềm Liên hoan Kiến trúc Việt Nam 2017 đã có cuộc thi “Ý tưởng kiến trúc nhà ở tương lai tại Việt Nam” dành cho sinh viên các trường đào tạo kiến trúc sư. Mục đích của cuộc thi nhằm khơi dậy tư duy sáng tạo của sinh viên về kiến trúc, đặc biệt là nhận thức về không gian và môi trường. Nói như nhiều bậc thầy của ngành kiến trúc là gieo ý tưởng về kiến trúc nhân văn, vị nhân sinh hướng tới sự phát triển bền vững, bảo vệ môi trường cho những kiến trúc sư tương lai. Đó cũng là một hướng phát triển bền vững của “Kiến trúc vì cộng đồng”.

Kết quả, sau 4 tháng phát động, ban tổ chức đã nhận được 82 bài thi. Hầu hết các bài dự thi đã thể hiện được sự phong phú về ý tưởng. Trong đó có 3 cách tiếp cận chính, đó là: Tiếp cận kỹ thuật và công nghệ, tiếp cận sinh thái tự nhiên, tiếp cận nhân văn. Ở mỗi cách tiếp cận, ban tổ chức cuộc thi đã chọn ra những phương án, ý tưởng xuất sắc nhất, táo bạo nhất. Có thể lấy ví dụ từ phương án mang tên “Xóm ven sông Tô Lịch năm 2070” của hai sinh viên Nguyễn Bình Dương, Phạm Tuấn của Trường Đại học Xây dựng Hà Nội với ý tưởng “treo” những ngôi nhà lơ lửng trên các đĩa từ trường, nhằm giải phóng mặt đất và tận dụng không gian sinh hoạt trên cao. Phương án “Cộng sinh con người với thiên nhiên” của nhóm sinh viên Trường Đại học Kiến trúc TP Hồ Chí Minh có ý tưởng chủ đạo là thể hiện không gian sống trong hình dạng một kim tự tháp ngược. Trong đó, các căn hộ được kết nối với không gian, cây xanh, với hệ thống tái tạo nước sinh hoạt và năng lượng.

Có ý kiến cho rằng, những đồ án này đậm chất… viễn tưởng, và không biết đến khi nào loài người mới có thể đạt đến trình độ công nghệ ấy. Nhưng ban tổ chức cuộc thi khẳng định đây là cuộc thi về “ý tưởng”. Và ý tưởng ở đây là ý tưởng về tiết kiệm năng lượng, thân thiện với môi trường. Có thể thấy, Hội Kiến trúc sư Việt Nam muốn tạo ra một thế hệ kiến trúc sư có ý thức cao trong thực hành kiến trúc xanh. Và điều này mới thật sự quan trọng.

PGS, TS, kiến trúc sư Nguyễn Quốc Thông, Phó chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam đánh giá: “Cuộc thi này là cần thiết và bổ ích. Nó tạo ra cơ hội để sinh viên các trường giao lưu, học hỏi. Cần được tiếp tục để tạo nên truyền thống giao lưu học thuật, sáng tạo kiến trúc qua đó góp phần thúc đẩy công tác đào tạo tích cực, táo bạo hơn”.

Cần sự chung tay của cộng đồng

Liên hoan Kiến trúc Việt Nam 2017 có một hoạt động rất quan trọng là Diễn đàn kiến trúc Việt Nam. Nhiều kiến trúc sư danh tiếng của Việt Nam và thế giới đã được mời đối thoại với các diễn giả về triết lý sáng tạo kiến trúc. Diễn đàn cũng sẽ thảo luận về những vấn đề phát triển bền vững, biến đổi khí hậu, suy kiệt tài nguyên. Trong đó, triết lý sáng tạo và trách nhiệm xã hội của kiến trúc sư và “Kiến trúc vì cộng đồng” sẽ là một trong những nội dung quan trọng.

Kiến trúc sư Hoàng Thúc Hào cho biết: “Kiến trúc vì cộng đồng được thế giới đặc biệt quan tâm chú ý. Những năm gần đây, nhiều giải thưởng danh giá của thế giới cũng được trao cho loại hình kiến trúc này”. Kiến trúc vì cộng đồng được hiểu là những công trình nhà ở, được tạo ra bởi những loại vật liệu rẻ, giá rẻ, dễ tái sử dụng, nhưng lại có khả năng chống chịu bão gió, động đất, ngập lụt. Kiến trúc sư Hoàng Thúc Hào kể lại câu chuyện ở Chi-lê, kiến trúc vì cộng đồng phổ biến đến mức nhà nước phải áp dụng phương thức 50-50. Nhà nước và nhân dân mỗi bên làm một nửa. Vì thế Chi-lê đã có những khu nhà ở giá rẻ nhưng vẫn đẹp.

Trong khi đó, ở Việt Nam, nhiều khu dân cư nghèo hoàn toàn “không có kiến trúc”, hoặc “kiến trúc chắp vá” do phần lớn người dân tự xây theo ý của mình mà không có sự tư vấn của kiến trúc sư. Điều đó dẫn đến tình trạng lộn xộn trong kiến trúc, làm xấu bộ mặt đô thị. Tất cả những điều này sẽ được các kiến trúc sư nổi tiếng của các nước Tây Ban Nha, Đức, Mỹ, Chi-lê… chia sẻ kinh nghiệm trong diễn đàn kiến trúc lần này.

Bên cạnh đó, một mảng khác của kiến trúc vì cộng đồng cũng sẽ được đưa ra “mổ xẻ” trong dịp này. Đó là những loại hình kiến trúc ứng phó với thiên tai, biến đổi khí hậu. PGS, TS, kiến trúc sư Nguyễn Quốc Thông cho biết, Hội Kiến trúc sư Việt Nam đã có nhiều phương án kiến trúc cho các vùng lũ, vùng ngập, vùng gió, đất ven sông, ven biển. Ông nói: “Theo tôi nhớ thì nhiều kiến trúc sư của chúng ta đã làm những căn nhà giá rẻ cho người dân vùng dễ bị ảnh hưởng bởi thiên tai thảm họa từ rất lâu rồi. Ví dụ như ngôi nhà nổi, nhà chống lũ của ta được bạn bè quốc tế đánh giá cao. Thế nhưng thiết kế thì có, còn áp dụng vào thực tiễn thì nhiều nơi chỉ trông chờ vào hỗ trợ của Nhà nước”. Sự ỷ lại đó khiến nhiều chất xám bị bỏ phí, trong khi người dân lại không được hưởng lợi từ những dự án “Kiến trúc vì cộng đồng”. Chính vì thế “Kiến trúc vì cộng đồng” phải được thực hiện từ hai phía, phía kiến trúc sư cho ra những bản vẽ, phía người dân đầu tư những công trình.

Bài và ảnh: ĐÔNG HÀ