QĐND - Khác với mọi năm, thay vì các NXB liên kết với đối tác bên ngoài để làm lịch,  thì năm nay 55/60 NXB đã tập trung thành 4 nhóm để làm lịch. Sự thay đổi này khiến dư luận lo ngại, phải chăng hình thức “độc quyền” nhằm kiểm soát thị trường lịch bloc 4 năm trước đã rất “vất vả” mới xóa được, nay đã quay trở lại? Liệu người tiêu dùng có phải đối mặt với nguy cơ thiếu lịch, tăng giá?... Chúng tôi đã có cuộc  trao đổi với ông Nguyễn Kiểm, Cục trưởng Cục Xuất bản, đơn vị quản lý việc xuất bản lịch bloc về vấn đề này.

- PV: Theo ông, nguyên nhân nào dẫn tới việc liên kết nhóm của các NXB đã từng gây rất nhiều tranh cãi 4 năm trước, nay quay trở lại?

- Ông Nguyễn Kiểm: Qua thống kê, tổng kết, việc sản xuất lịch bloc trong 4 năm phá bỏ sự liên kết, hay dư luận còn coi là thế độc quyền trong việc xuất bản lịch đã bộc lộ nhiều hạn chế: 1- Lãng phí thừa ế. Ví dụ NXB Văn hóa thông tin từ chỗ nộp ngân sách hơn 1 tỷ đồng, dần dần đã giảm xuống 400 triệu đồng và cuối cùng là lỗ. Có năm, hàng tấn lịch không tiêu thụ được đã đưa vào nghiền giấy, rất đau xót. 2- Lợi nhuận từ xuất bản lịch thất thoát do không kiểm soát được nguồn thuế do bán không có hóa đơn. 3- Các nhóm lịch không hoạt động, việc xuất bản lịch được thực hiện với các đối tượng liên kết. Vì thế, mục đích kinh tế đã được đặt trên lợi ích phục vụ. Trong những năm này có thể thấy sự xuất hiện áp đảo của mặt hàng có tỷ suất lợi nhuận cao nhất. Cơ cấu mặt hàng lịch bloc tập trung ở nhóm lịch màu, lịch trung, lịch đại, siêu đại… vắng hẳn trên thị trường loại lịch tiểu dành cho đối tượng bình dân, ở vùng sâu, vùng xa… 4- Bất cập lớn nhất là nội dung trên lịch đòi hỏi chính xác từng ngày, nhưng việc tự chủ trong làm lịch những năm qua đã phát hiện ra nhiều sai sót. Ví dụ năm 2006, Cục Xuất bản đã phải thu hồi loại lịch in ngày 29 Tết âm lịch thành ngày mồng 2 Tết âm lịch, đây là điều tối kỵ trong việc làm lịch. Bên cạnh đó, cũng đã xuất hiện một số loại lịch đăng tải nội dung trái với sự thật lịch sử, gây ảnh hưởng không tốt, làm ảnh hưởng chung tới uy tín của người làm lịch.

Nhiều mẫu mã lịch bloc 2011 đã bán tại các sạp hàng. Ảnh: Thành Trung

Trước thực tế này, các NXB đã kiến nghị với Hội Xuất bản tạo ra cơ chế mới làm sao người tiêu dùng có lợi, Nhà nước có lợi và NXB có lợi. Do đó, tháng 3-2010, các NXB là hội viên của Hội Xuất bản đã dự họp về vấn đề sản xuất lịch và đi đến thống nhất kiến nghị hội đứng ra liên kết các NXB trong việc sản xuất lịch bloc. Theo đó, 4 nhóm làm lịch bloc đã được lập ra và cùng thỏa thuận phương án sản xuất và phát hành lịch bloc năm nay. Không phải ép buộc mà hoàn toàn tự nguyện.

- Có ý kiến cho rằng việc liên kết nhóm, thâu tóm thị trường lịch bloc như vậy sẽ nảy sinh “độc quyền” trong việc in và phát hành lịch bloc năm nay?

- Bên cạnh việc 55/60 NXB tham gia vào 4 nhóm làm lịch và cùng thống nhất có chung một đơn vị chịu trách nhiệm phát hành toàn quốc là Tổng công ty Phát hành sách Việt Nam, thì số còn lại là 5 NXB vẫn thực hiện làm lịch riêng và phát hành riêng. Do đó, có thể khẳng định việc ai đó cho rằng độc quyền trong sản xuất và phát hành lịch bloc năm nay là không chính xác. 5 NXB vẫn làm lịch và phát hành riêng là NXB Đại học quốc gia TP Hồ Chí Minh, NXB ĐH Sư phạm TP Hồ Chí Minh, NXB Sân khấu, NXB Trẻ TP Hồ Chí Minh và NXB ĐH Kinh tế quốc dân TP Hồ Chí Minh.

- Việc chia thành nhóm này, theo ông sẽ ảnh hưởng tới thị trường lịch bloc năm nay như thế nào?

- Tôi cho rằng sẽ ảnh hưởng theo hướng tích cực. Tính phục vụ và diện phục vụ sẽ tăng lên. Với hơn 16 triệu bản lịch bloc dự kiến được làm, thị trường phát hành lịch sẽ rộng khắp cả nước với nhiều thể loại lịch khác nhau chứ không chỉ đơn thuần là loại lịch nhiều tiền như lịch trung, đại, siêu đại… Trên cơ cấu đăng ký xuất bản năm nay, loại lịch đắt tiền là đại, siêu đại cũng giảm hẳn. Cùng đó, 4 nhóm liên kết sản xuất lịch bloc 2011 cũng thống nhất dành tặng các Đồn biên phòng ở biên giới, hải đảo, ít nhất mỗi điểm một cuốn lịch bloc.

- Nhiều ý kiến lo ngại rằng, việc đưa ra con số định hướng trong in và phát hành lịch bloc khoảng hơn 16 triệu bản như Hội Xuất bản đưa ra sẽ làm thị trường lịch trở nên khan hiếm?

- Theo dõi thực tế từ những năm trước, trung bình lịch bloc tiêu thụ được mỗi năm chỉ khoảng 13-14 triệu bản. Năm nay, hội đưa ra con số dự tính là hơn 16 triệu bản. Như vậy đã tính số dư hợp lý cho nhu cầu sử dụng lịch bloc (tính trung bình mỗi NXB làm 270.000 bloc lịch). Tuy nhiên, thống kê sơ bộ, tới thời điểm này Cục Xuất bản đã cấp phép cho xuất bản tới hơn 17 triệu bản. Sẽ không xảy ra tình trạng khan hiếm lịch. Hơn thế, con số xuất bản này cũng chưa phải cố định mà có thể thay đổi, khi thị trường có nhu cầu thì vẫn có thể đăng ký làm thêm.

- Vậy giá lịch năm nay có tăng?

- Trong khi yếu tố liên quan tới lịch như giá giấy, công in, nhân công… đều tăng vùn vụt như hiện nay thì việc tăng giá lịch là vấn đề bất khả kháng. Nhưng có thể khẳng định, việc tăng giá lịch không phải do khan hiếm lịch gây ra. Để tránh tình trạng “làm giá” lịch bloc như mọi năm, mới đây Tổng công ty sách Việt Nam đã khai trương Trung tâm phát hành lịch bloc tại phố Nguyễn Xí, Hà Nội. Đây là động thái tích cực của các đơn vị làm lịch bloc, nhằm đưa đến cho khách hàng những mẫu mã đẹp, chất lượng và “chuẩn” giá tiền.

- Xin cảm ơn ông!

CHÂU XUYÊN (thực hiện)