QĐND - Diễn đàn "Dân ta phải biết sử ta" đã nhận được khá nhiều ý kiến bàn luận về vấn đề này, trong đó nhiều ý kiến tập trung vào việc thay đổi  phương pháp dạy và học môn Lịch sử; trách nhiệm của các cấp, các ngành, các gia đình trong việc giáo dục lịch sử... 

Loại bỏ cách dạy sử: Đọc-chép 

 Ai đã từng xem phim lịch sử về những năm tháng chiến tranh của dân tộc như: Đường thư, Ngã ba Đồng Lộc, Đừng đốt; hoặc đã từng tham quan các bảo tàng, di tích lịch sử, khu lưu niệm, địa đạo, an toàn khu… hẳn sẽ trào dâng niềm xúc động, tự hào, sục sôi nhiệt huyết cách mạng và lòng căm thù giặc sâu sắc. Còn nhớ, trong một lần đến tham quan địa đạo Củ Chi - Đền thờ liệt sĩ Bến Dược, tôi đã được chứng kiến nhiều em học sinh, sinh viên nhòa nước mắt khi xem những thước phim tư liệu lịch sử giới thiệu về cuộc sống, sinh hoạt và những trận đánh trong lòng đất của quân, dân Củ Chi “đất thép thành đồng” trong chiến tranh chống Mỹ. Điều đó chứng tỏ thế hệ trẻ hôm nay không hề quay lưng với lịch sử truyền thống mà chỉ do phương pháp tuyên truyền, giáo dục có phù hợp hay không mà thôi.

Không có phương pháp vạn năng cho mọi môn học và mọi bài giảng, đối với môn Lịch sử lại càng không. Tuy nhiên, qua thực tiễn cho thấy, giáo dục trực quan bằng những hình ảnh, tư liệu cụ thể chính là cách tốt nhất để lịch sử truyền thống tác động sâu đậm, trực tiếp tới trái tim mỗi người. Và chỉ có tác động vào trái tim thì những giá trị ấy mới bền lâu, vững chắc. Lịch sử là những cái đã qua, muốn tái hiện nó và biến nó trở thành sức mạnh tinh thần không thể chỉ thông qua lý thuyết, sách vở mà phải kết hợp tai nghe, mắt thấy các mô hình, dấu tích, sơ đồ, tranh vẽ, hình ảnh sinh động, chân thực.

Đền thờ liệt sĩ (gần Hang Tám cô) trên đường 20 Quyết Thắng (Quảng Bình). Ảnh: Xuân  Thanh

Thế nhưng, thực tế hiện nay, một số trường học mặc dù đã bố trí thời gian cho học sinh, sinh viên tham quan học tập bổ sung kiến thức lịch sử nhưng cách làm chưa phù hợp, chủ yếu mang tính chất giải trí, dã ngoại vui chơi. Không những thế, nội dung môn Lịch sử trong các trường phổ thông khá dài và “nặng”, trong khi phương pháp giảng dạy đơn điệu, khô cứng; tổ chức thi, kiểm tra lại quá sơ sài với những câu hỏi giản đơn không mang tính tư duy trí tuệ như: Nêu, cho biết, trình bày, lựa chọn đúng, sai… Thêm vào đó, một kênh tuyên truyền, giáo dục hết sức quan trọng là trên truyền hình nhưng mảng phim, ảnh lịch sử, chiến tranh lại ít được các nhà làm phim quan tâm nên “sản phẩm tinh thần” chưa thành công, không thu hút được khán giả. Cá biệt, có bộ phim phản ánh thiếu trung thực tư liệu lịch sử, gây mất lòng tin ở công chúng… Chính những điều đó đã tác động đến chất lượng môn Lịch sử và khả năng hiểu biết về lịch sử truyền thống dân tộc của học sinh.

Vì vậy, để góp phần cải thiện chất lượng môn Lịch sử, ngoài sự nỗ lực sáng tạo, đổi mới phương pháp dạy-học của giáo viên, học sinh, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường với các cấp, ngành liên quan, với các bảo tàng, khu lưu niệm…; đồng thời, cần tăng cường phát sóng những bộ phim lịch sử, chiến tranh giữ nước vào thời điểm thích hợp; duy trì đều đặn, hiệu quả các trò chơi tìm hiểu lịch sử trên truyền hình; bổ sung thời gian tham quan ngoại khóa. Đặc biệt, đội ngũ giáo viên giảng dạy môn Lịch sử cần khắc phục triệt để tình trạng đọc-chép; quá trình giảng bài phải tích cực sưu tầm, tìm hiểu để lồng ghép vào những câu chuyện về nhân vật lịch sử, về địa danh hoặc sách lược tài ba, mưu trí của các vị tướng một cách chân thực, sinh động để cuốn hút học sinh; đồng thời, sưu tầm băng, đĩa liên quan tới bài giảng để minh họa trực tiếp làm phong phú, hấp dẫn nội dung.  

HOÀNG THÀNH (HT: 3CB-15 Biên Hòa, Đồng Nai)

Trách nhiệm không của riêng ai 

Sau mùa thi đại học năm nay với kết quả môn Lịch sử, báo động một thực tế tâm thức giới trẻ rất đáng lo ngại. Vì sử là cội nguồn của đất nước, một dân tộc hay quốc gia nào đó không biết trân trọng bồi đắp sử tích quốc gia dân tộc mình thì hậu quả khôn lường. Thế giới đã không ít minh chứng cái thực tế khắc nghiệt ấy.
Phải chăng bởi chương trình giáo dục, sách giáo khoa, thầy cô giảng dạy…? Tôi đồng tình với sự phân giải những nguyên nhân ấy như các nhà nghiên cứu, tác giả nhiều bài đã công bố trên diễn đàn này. Song, tôi thấy còn một nguyên nhân khác, đó là cả xã hội chưa chú trọng lịch sử. Các phương tiện truyền thông, các hoạt động xã hội liên tục truyền đi các thông tin, cuộc thi, lễ hội… không liên quan đến lịch sử, mà tần suất quá dày, khiến lớp trẻ bị ngợp trong một biển thông tin đôi khi vô thưởng vô phạt. Những phim truyện nước ngoài nhiều (và hay) cũng lôi kéo tuổi trẻ ghê gớm. Phim ảnh ta thì có không ít cảnh chiếu lố lăng, tham ăn tục uống, trang phục hở hang, kích động dục vọng… cài ngay vào những phim lịch sử. Cách dàn dựng bố cục như vậy tự nó làm nhạt nhòa nội dung tích cực, đồng thời lại như cổ súy cái tiêu cực gia tăng. Người xưa bảo: “Việc tốt khó học, thói xấu dễ theo”. Quả thực như thế, khá nhiều thanh niên đã nhiễm cách tư duy sinh hoạt của điện ảnh, sách báo hướng ngoại làm cho họ xa rời mục tiêu trau dồi sử sách.

NGUYỄN VIỆT PHƯƠNG ( 91 tuổi, CCB quận Tây Hồ, Hà Nội)