Nghệ nhân Đặng Đình Hờn sinh ra trong gia đình có truyền thống làm tò he. Tuổi thơ của cậu bé Hờn gắn với những ngày tháng theo mẹ đi khắp các phiên chợ và bóng dáng người cha cần mẫn bên nồi bột. Cậu bé Hờn khi ấy đã say mê ngồi nhìn cha mẹ nặn từng con tò he. Năm 1980, cậu bắt đầu tự tay tạo nên những con tò he đầu tiên mang hình con trâu, con rồng.

Nhớ về những ngày đầu theo nghề, nghệ nhân Đặng Đình Hờn vẫn không quên những nhọc nhằn. Khi ấy, từng hạt gạo đều phải giã bằng tay, rồi giần, sàng thành bột trước khi đem đi luộc để nặn tò he. Công việc tốn nhiều thời gian và sức lực, ai cũng nâng niu từng mẻ bột như nâng niu kế sinh nhai của cả gia đình. Thế nhưng bước vào thời kỳ đồ chơi hiện đại phát triển, nghề nặn tò he bắt đầu đối mặt với nhiều khó khăn. Nhiều gia đình trong làng lần lượt rời bỏ nghề để tìm kế sinh nhai khác, những con tò he cũng dần thưa vắng ở các phiên chợ quê

Nghệ nhân Đặng Đình Hờn (thứ ba, từ trái sang) cùng du khách nước ngoài tham gia tour trải nghiệm “Làng tò he”. 

“Tò he đối với tôi hơn cả một kế sinh nhai. Đó là ký ức tuổi thơ, là một phần hồn cốt của văn hóa dân gian. Vì vậy, gìn giữ và truyền lại nghề cho thế hệ sau không chỉ là mong muốn mà còn là trách nhiệm”, nghệ nhân Đặng Đình Hờn chia sẻ.

Cũng như nhiều nghề thủ công khác, nghề nặn tò he buộc phải thay đổi để thích nghi với nhịp sống hiện đại. Tò he ngày nay được nặn trên que để trẻ nhỏ dễ cầm hơn. Chất liệu được cải tiến bằng đất nặn kết hợp lớp dầu bóng giúp sản phẩm bền màu, không nứt vỡ. Nhưng điều khiến tò he của nghệ nhân Đặng Đình Hờn luôn có sức sống không chỉ nằm ở kỹ thuật mà còn ở sự nhạy bén với cuộc sống. Ông sẵn sàng nặn những nhân vật được trẻ em yêu thích như các siêu anh hùng, các nhân vật hoạt hình nổi tiếng...

Thế nhưng, xen giữa những hình tượng hiện đại ấy vẫn là Thánh Gióng, cô Tấm, chú Cuội, Thạch Sanh... những nhân vật mang cốt cách và tâm hồn văn hóa Việt. Không dừng lại ở những hình nặn quen thuộc, ông còn tạo nên sản phẩm mang hình Tháp Rùa, những mô hình nhỏ như chữ Hán hay tượng chú Tễu. Mỗi sản phẩm đều là kết quả của sự kiên nhẫn và đôi bàn tay khéo léo. Nghệ nhân Đặng Đình Hờn cho hay: “Nghề truyền thống muốn sống được thì phải biết thay đổi, nhưng thay đổi không có nghĩa là đánh mất gốc rễ”.

Năm 2019, ông tổ chức tour trải nghiệm nặn tò he “Làng tò he” để đón khách trong và ngoài nước đến trải nghiệm. Đến nay, tour đã đón hơn 850 đoàn, với gần 4.000 khách tham gia trải nghiệm. Những buổi hướng dẫn giản dị ấy giúp nhiều người lần đầu được chạm tay vào khối bột ngũ sắc, tự mình tạo nên những con tò he và hiểu hơn giá trị của nghề truyền thống.

Nghệ nhân Đặng Đình Hờn tâm sự: “Điều thú vị nhất của tò he chính là khoảnh khắc người ta được tận mắt xem nghệ nhân làm và được tự tay nặn thử. Chính trải nghiệm đó mới là thứ neo giữ và kết nối mọi người với văn hóa dân gian”.

Có lẽ, niềm hạnh phúc lớn nhất của nghệ nhân Đặng Đình Hờn không nằm ở số lượng sản phẩm bán ra mà ở ánh mắt thích thú của những người lần đầu được ngắm nhìn hay tự tay nặn một con tò he. Đôi bàn tay của ông rồi sẽ in thêm dấu vết thời gian, nhưng chừng nào vẫn còn người yêu thích tò he, ông vẫn gìn giữ sức sống nghề nặn tò he truyền thống.