QĐND - Tháng 10-1947, giữa lúc cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp bước vào giai đoạn gay go, ác liệt, xuất hiện những sai lầm, khuyết điểm của một số cán bộ, đảng viên, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết tác phẩm “Sửa đổi lối làm việc”, với bút danh X.Y.Z (xem bản in của Nxb Trẻ và Nxb CTQG - 2005). Đây là một tác phẩm chính trị nổi tiếng, rất có giá trị về công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng, không phải chỉ đáp ứng với yêu cầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp lúc bấy giờ, mà còn có ý nghĩa lâu dài trong sự tồn tại và phát triển của Đảng ta.

Ở mục III của tác phẩm, với tiêu đề “Tư cách và đạo đức cách mạng”, Bác viết:  “Người đảng viên, người cán bộ tốt muốn trở nên người cách mạng chân chính, không có gì là khó cả. Điều đó hoàn toàn do lòng mình mà ra. Lòng mình chỉ biết vì Đảng, vì Tổ quốc, vì đồng bào thì mình sẽ tiến đến chỗ chí công vô tư. Mình đã chí công vô tư thì khuyết điểm sẽ càng ngày càng ít, mà những tính tốt như sau, ngày càng thêm” (tr. 38). Và Bác nêu rõ “những tính tốt” ấy gồm có 5 điều: “Nhân, Nghĩa, Trí, Dũng, Liêm”, rồi giải thích cụ thể từng điều.

“a- Nhân là thật thà thương yêu, hết lòng giúp đỡ đồng chí và đồng bào. Vì thế mà kiên quyết chống lại những người, những việc có hại đến Đảng, đến nhân dân. Vì thế mà sẵn lòng chịu cực khổ trước mọi người, hưởng hạnh phúc sau thiên hạ. Vì thế mà không ham giàu sang, không e cực khổ, không sợ oai quyền./ Những người đã không ham, không e, không sợ gì thì việc gì là việc phải, họ đều làm được./ b- Nghĩa là ngay thẳng, không có tư tâm, không làm việc bậy, không có việc gì phải giấu Đảng. Ngoài lợi ích của Đảng, không có lợi ích riêng phải lo toan. Lúc Đảng giao cho việc, thì bất kỳ to nhỏ, đều ra sức làm cẩn thận. Thấy việc phải thì làm, thấy việc phải thì nói. Không sợ người ta phê bình mình, mà phê bình người khác cũng luôn luôn đúng đắn./ c- Trí vì không có việc tư túi nó làm mù quáng, cho nên đầu óc trong sạch, sáng suốt. Dễ hiểu lý luận. Dễ tìm phương hướng. Biết xem người. Biết xét việc. Vì vậy, mà biết làm việc có lợi, tránh việc có hại cho Đảng, biết vì Đảng mà cất nhắc người tốt, đề phòng người gian./ d- Dũng là dũng cảm, gan góc, gặp việc phải có gan làm. Thấy khuyết điểm có gan sửa chữa. Cực khổ khó khăn, có gan chịu đựng. Có gan chống lại những sự vinh hoa, phú quý, không chính đáng. Nếu cần, thì có gan hy sinh cả tính mệnh cho Đảng, cho Tổ quốc, không bao giờ rụt rè, nhút nhát./ đ- Liêm là không tham địa vị. Không tham tiền tài. Không tham sung sướng. Không ham người tâng bốc mình. Vì vậy mà quang minh chính đại, không bao giờ hủ hóa./ Chỉ có một thứ ham là ham học, ham làm, ham tiến bộ” - (sđd, tr.39-40).

Nhân, Nghĩa, Trí, Dũng, Liêm vốn là những phẩm chất của người quân tử (đối lập với kẻ tiểu nhân) - tương đồng với “ngũ thường” (5 điều cần thường xuyên phải có: Nhân, Nghĩa, Lễ, Trí, Tín), theo quan điểm của Nho giáo-khi đạo Nho đang có vai trò tích cực đối với lịch sử của Trung Quốc và Việt Nam thời xưa. Suy cho cùng, Nhân, Nghĩa, Trí, Dũng, Liêm cũng là những phẩm chất cao đẹp của Con Người chân chính của mọi dân tộc, mọi thời đại. Bác Hồ vận dụng quan điểm tiến bộ của Nho giáo về những chuẩn mực đạo đức, nhưng đã giải thích theo quan điểm của nhà cách mạng vô sản hiện đại một cách rất sáng tạo, với trí tuệ trác tuyệt. Bác nhấn mạnh: “Đó là đạo đức cách mạng. Đạo đức đó không phải là đạo đức thủ cựu. Nó là đạo đức mới, đạo đức vĩ đại, nó không phải vì danh vọng của cá nhân, mà vì lợi ích chung của Đảng, của dân tộc, của loài người” - (sđd, tr.40).

Tư tưởng của Bác Hồ về đạo đức cách mạng, về Nhân, Nghĩa, Trí, Dũng, Liêm - “những tính tốt” của người cách mạng chân chính, kế thừa tinh hoa truyền thống đạo đức phương Đông và phát triển đến đỉnh cao của văn minh hiện đại! Nói đi đôi với làm, Chủ tịch Hồ Chí Minh là hiện thân tiêu biểu của đạo đức cách mạng cao quý ấy, nên được cả dân tộc và nhân loại tiến bộ tôn kính, khâm phục, và trở thành “Anh hùng giải phóng dân tộc, Danh nhân văn hóa kiệt xuất của Việt Nam”.

Đối chiếu với những điều Bác dạy, mỗi người (nhất là cán bộ, đảng viên mang trọng trách) sẽ thấy mình như thế nào, đã và đang làm gì, sẽ phải làm gì để phát huy tính tốt, tẩy rửa tính xấu, tránh gây hại cho dân, cho nước.

ĐÀO NGỌC ĐỆ