Những người thổi hồn vào gỗ lũa xóm Đoàn Kết

Nghề gỗ lũa ở đây có hành trình phát triển đặc biệt, từ những chuyến đi rừng gian khổ của thế hệ đi trước cho đến khi trở thành làng nghề có tiếng, tạo công ăn việc làm cho nhiều lao động địa phương. 

Trước nhà của anh Vương Đình Ninh (sinh năm 1977) trưng bày nhiều sản phẩm gỗ lũa đa dạng, mỗi sản phẩm lại mang một dấu ấn riêng của tự nhiên. Anh Ninh là một trong những người đầu tiên mang nghề gỗ lũa về với làng, bắt đầu từ những món đồ đơn giản như bàn ghế, cốc chén,...

Khu trưng bày gỗ lũa nghệ thuật của anh Vương Đình Ninh.

Nét lũa đẹp uyển chuyển như đám mây, có chỗ xốp tổ ong, có chỗ đặc lại thành hang hốc. Gỗ nghiến cứng mọc trên núi đá hiểm trở, gỗ trai trải qua nhiều năm bị bào mòn chính sự khắc nghiệt ấy tạo ra những đường nét mà bàn tay người không thể làm giả. 

Gỗ lũa là phần lõi gỗ cứng cáp, uốn lượn thành hình thù và đường vân độc đáo. Nhận ra vẻ đẹp tiềm ẩn ấy, anh Ninh tự mày mò đục đẽo, gọt giũa, biến những khúc gỗ vô tri thành các tác phẩm nghệ thuật tâm linh và sinh vật cảnh độc đáo. 

Thành phẩm tinh tế giữ lại được những đường nét tự nhiên của tạo hóa.

Hai trong số rất nhiều bằng khen của anh Vương Đình Ninh.

Anh Ninh tích cực mở xưởng, truyền dạy và đem sản phẩm đến nhiều nơi trên cả nước, và nhận được nhiều giải thưởng danh giá. Đặc biệt, anh cùng với nhiều người trong làng đã chung tay xây dựng thương hiệu riêng với gỗ gù hương. "Gù hương có một mùi hương rất riêng. Nó không nồng đậm như trầm, cũng không hắc như lim mà là một mùi không loại nào có được", anh Ninh chia sẻ.

Cách đó không xa, tại nhà anh Đoàn Xuân Thành (sinh năm 1976) – Trưởng làng nghề gỗ lũa, cũng bày bán nhiều sản phẩm đa dạng để đáp ứng đủ thị yếu. Khách hàng có thể tìm thấy từ các vật dụng sinh hoạt hằng ngày như khay trà, bàn ghế,... cho đến các bức tượng phục vụ nhu cầu tâm linh, phong thủy.

Các sản phẩm đa dạng từ gỗ lũa.

Theo anh Thành, quy trình chế tác hiện đã có sự hỗ trợ của máy móc ở khâu làm sạch và tạo phôi, nhưng giá trị cốt lõi vẫn nằm ở tư duy của người thợ. "Cái khó nhất của nghề này là khâu định hình ban đầu. Khi đối mặt với một khúc gỗ thô mộc, xù xì, người thợ phải có khả năng quan sát và tưởng tượng ra hình thù phù hợp với thế gỗ, sau đó mới bắt tay vào đục đẽo", anh Thành chia sẻ.

Phôi gỗ được tận dụng để chế tác.

Với anh, để tạo ra một tác phẩm gỗ lũa tốt, điều quan trọng nhất là sự cân bằng giữa bàn tay con người và tạo hóa. Để bảo tồn nét đẹp tự nhiên, người ta thường hạn chế can thiệp bằng máy móc, giữ nguyên những đường vân và thế đứng của phôi gốc.

Bắt đầu làm nghề từ năm 2003, ông Trần Xuân Tú (sinh năm 1961), hiện là một trong những thợ có tay nghề cứng trong làng. Xưởng của ông đang tạo công ăn việc làm và thu nhập cho nhiều nhân công tại địa phương.

Nghệ nhân bắt đầu chế tác từ những công đoạn đầu tiên.

Ông Trần Xuân Tú, chủ cơ sở đồ gỗ mỹ nghệ tại xóm Đoàn Kết.

Sau hơn 20 năm gắn bó với nghề, ông Tú đúc kết rằng thách thức lớn nhất đối với người thợ là làm sao giữ được tối đa những nét gồ ghề tự nhiên. Người thợ giỏi là người biết nương theo dáng sẵn có của khúc gỗ chứ không can thiệp nhiều bằng công cụ. “Trong giới chơi gỗ mỹ nghệ, sản phẩm nào càng giữ được thế đứng và nét tự nhiên vốn có của lũa thì càng có giá trị kinh tế cao", ông Tú khẳng định.

Điểm khác biệt lớn nhất của gỗ lũa xóm Đoàn Kết so với các vùng khác nằm ở sự tôn trọng tuyệt đối tính độc bản. Mỗi tác phẩm là một câu chuyện riêng, không bao giờ có chiếc thứ hai trên đời. Một bộ lũa hoàn thiện có khi mất vài tháng trời để người thợ nghe gỗ và hiểu gỗ.