Những người khắc hoạ Tào Mạt

Nghệ sĩ Ngọc Sửu.

Ngọc Sửu đã tình nguyện đi bộ đội. Cho đến khi “nhập môn” tại Đoàn chèo Nam Định, chị bắt đầu được các nghệ nhân đào tạo thành diễn viên chính thức… bước ngoặt cuộc đời chị bắt đầu từ khi Nghệ sĩ Tào Mạt, trực tiếp phát hiện và giới thiệu chị cho Đoàn nghệ thuật Quân đội. Ngọc Sửu đã “lọt mắt xanh” của nghệ sĩ Tào Mạt. Phần Ngọc Sửu, chị cho rằng, chị đã có may mắn (và như bây giờ chị hay dùng từ “có cơ duyên với thầy Tào Mạt và chèo”); nhưng đối với nghệ sĩ Tào Mạt, ông cũng cho rằng, trong số ít học trò thành danh mà ông yêu quý, tin tưởng thì Ngọc Sửu là một cô học trò cưng. Niềm tin tưởng vào cô học trò nhỏ thôi thúc ông viết vở chèo “Cô chống lầy” do Ngọc Sửu đảm vai chính. Với tài đạo diễn của ông và cái duyên nghệ sĩ-cảm được ý thầy và linh hồn kịch bản của cô trò trẻ, đã làm cho “Cô chống lầy” đạt được thành công vượt cả mong đợi. Tại Phủ Chủ tịch ngày 25-3-1967, Ngọc Sửu đã vinh dự được biểu diễn phục vụ Bác Hồ, Thủ tướng Phạm Văn Đồng… và một số đồng chí trong Bộ Chính trị.

Tiếp xúc với chị, tôi cảm nhận được sự trăn trở, đau đáu về người thầy-người nghệ sĩ Tào Mạt có ảnh hưởng sâu sắc đến cuộc đời chị. Bây giờ đã nghỉ hưu, chị vẫn đam mê chèo, lập ra Câu lạc bộ dân ca và chèo tại TP Hồ Chí Minh do chị làm chủ nhiệm, nhiều lần công diễn được khán giả yêu thích. Khi đài Truyền hình TP Hồ Chí Minh có những chuyên mục nói về các danh nhân trên nhiều lĩnh vực cuộc sống, chị thốt lên: Tại sao họ lại chưa nói đến Nghệ sĩ nhân dân Tào Mạt nhỉ? Và, chị đã đến gặp lãnh đạo đài Truyền hình TP Hồ Chí Minh để trình bày nguyện vọng, ý tưởng của mình…

Biên tập viên kiêm đạo diễn Vũ Quân.

Nhân chuyến công tác tại Hà Nội, qua điện thoại, tôi được chị Ngọc Sửu cho biết, chị và Đoàn làm phim Tào Mạt đang hoạt động khá vất vả tại Hà Nội, Hà Tây và Nam Định cùng với Đoàn chèo của Tổng cục Hậu cần-nơi mà từ đó, vì nó, Nghệ sĩ nhân dân Tào Mạt đã thể nghiệm và hoàn thành tư tưởng lớn của mình về nghệ thuật chèo hiện đại. Chị nói: Lãnh đạo đài Truyền hình TP Hồ Chí Minh cử Trưởng ban văn nghệ Kiều Tấn trực tiếp cùng đạo diễn Lê Thụy, biên tập viên kiêm đạo diễn sân khấu Hoàng Vũ Quân-con trai của giáo sư Hoàng Như Mai thực hiện bộ phim.

Xuống sân bay Nội Bài, tôi gặp Vũ Quân giữa tiết trời Hà Nội se lạnh, cái đồng điệu ban đầu giữa Vũ Quân và tôi là anh cũng từng là một người lính. Còn sự “hành nghề” của Vũ Quân thì tôi được nghe chị Ngọc Sửu và vài cộng sự “phàn nàn”: Quân làm việc “chẳng giống ai!” Có lúc ngẫu hứng, Quân không cần kịch bản, không cần trao đổi trước. Tất nhiên, trong cái sự phàn nàn kia tôi vẫn thấy lộ rõ cái sự khen hơn là chê. Với tôi, qua trò chuyện với Quân, tôi cho rằng anh là một biên tập viên kiêm đạo diễn tài hoa, là chàng lãng tử trong cuộc sống, là người lính lãng mạn phiêu lưu, mạo hiểm trong nghề nghiệp, nhưng mục tiêu bao giờ cũng nhắm đến chiến thắng. Đó cũng là nguyên tắc của những người làm báo, làm nghệ thuật nhằm tạo ra những sản phẩm mới, lạ hấp dẫn; không được “lặp lại chính mình”. Trong sự nghiệp của mình, Quân đã có được bộ sưu tập riêng với 2 huy chương vàng và 3 huy chương bạc tại các liên hoan sân khấu truyền hình toàn quốc…

Những “ý tưởng đẹp” gặp nhau

Ý tưởng của Nghệ sĩ Ngọc Sửu đã được lãnh đạo của đài Truyền hình TP Hồ Chí Minh (HTV) đón nhận, nhiệt tình ủng hộ và triển khai khá nhanh. Cuối năm 2007, Đoàn làm phim của Ban văn nghệ đài Truyền hình TP Hồ Chí Minh lên đường về Thạch Thất, Hà Tây-quê hương của nhà viết kịch, Nghệ sĩ nhân dân Tào Mạt (tên thật là Nguyễn Duy Thục)-giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học-nghệ thuật, để làm chương trình sân khấu chuyên đề về Cuộc đời và sự nghiệp của ông.

Khi công văn của Đoàn được chuyển đến Ban lãnh đạo đài Phát thanh-Truyền hình Hà Tây, đã được Giám đốc Đỗ Thị Minh Ngọc; Phó giám đốc nội dung Lê Duy Hòa; Phó giám đốc kỹ thuật Phạm Văn Khanh… vui mừng đón nhận và sẵn sàng hợp tác cùng làm phim về Tào Mạt.

Nữ giám đốc Đài là một cựu thanh niên xung phong (TNXP) của Trường Sơn. Giám đốc Đỗ Thị Minh Ngọc như còn giữ nguyên nét đẹp dịu dàng, trẻ trung và mạnh mẽ của cô gái TNXP ngày ấy.

Đoàn văn công Tổng cục Hậu cần-nơi từng có một dàn nghệ sĩ cộng tác với Tào Mạt dàn dựng thành công bộ chèo dài liên hoàn (gồm ba tập) “Bài ca giữ nước”… đã thể hiện các trích đoạn chèo nổi tiếng của Tào Mạt, như “Đường về trận địa”; “Bài ca giữ nước”; “Đỉnh cao phía trước”, hình tượng nhân vật hề-hề hoạn, hề già-trong chèo Tào Mạt… Với bộ ba chèo BÀI CA GIỮ NƯỚC-Tào Mạt đã trở thành bất tử, vì bài học về tinh thần yêu nước sẽ không bao giờ cũ! Trong lòng mỗi người yêu thích nghệ thuật chèo dường như đang có một tượng đài của Tào Mạt. Tính tư tưởng của ông luôn thể hiện rõ tinh thần độc lập, lý tưởng công bằng xã hội, trừ ác, hướng thiện; để khi nó được thẩm thấu vào trí tuệ, tâm hồn cùng tài hoa của nghệ sĩ rồi thăng hoa, mang lại cho đời một sản phẩm tuyệt mỹ…

Được biết đây là sự hợp tác đầu tiên giữa hai đài Truyền hình TP Hồ Chí Minh và PT-TH Hà Tây, trong lĩnh vực văn hóa nghệ thuật. Vào khoảng đầu năm 2008, nhân dịp 15 năm ngày mất của Nghệ sĩ nhân dân Tào Mạt, cả hai đài truyền hình sẽ cùng phát sóng, phục vụ nhân dân.

Sĩ Bình