Người Tranh Khúc giữ hương vị Tết cổ truyền

Đến thăm làng Tranh Khúc những ngày cận Tết mới thấy hết cái không khí xuân đã tràn ngập vào từng nếp nhà. Sân nhà nào cũng giống như một “công xưởng” nhỏ, tất bật từ trong nhà ra đến ngoài ngõ. Từ ông bà già cho đến con trẻ đều được huy động tham gia vào các công đoạn làm bánh chưng, người thì rửa lá dong, người ngâm gạo, đồ đỗ, thái thịt, người gói bánh... Với đôi bàn tay khéo léo, nhanh thoăn thoắt, những người thợ làm bánh đang ngày đêm miệt mài tạo ra những “tác phẩm” mang hương vị mùa xuân.

Sân nhà nào cũng nhộn nhịp cảnh gói bánh chưng

Nghề gói bánh chưng ở Tranh Khúc đã có từ lâu, nhưng hơn 40 năm trở lại đây mới thực sự nổi tiếng bởi tốc độ đô thi hóa dù khiến một làng thuần nông gặp nhiều khó khăn nhưng bù lại, nghề gói bánh chưng của họ lại có đất “sống”. Hiện nay, hơn 70% người làng Tranh Khúc đều gói bánh chưng. Các nghệ nhân của làng có thể gói trăm chiếc đều như một, vuông thành sắc cạnh mà không cần khuôn.

Chị Nguyễn Thị Yên, một “đại gia bánh chưng” Tranh Khúc cho biết: Mẹ chồng chị (94 tuổi) đã theo nghề này từ bé, đến đời chị làm dâu được 32 năm thì cũng từng ấy năm chị làm bánh, chẳng ai rõ nghề có từ khi nào nhưng không ít người đã “đổi đời” từ chính cái nghề truyền thống của cha ông để lại. Bí quyết làm nên thương hiệu bánh chưng Tranh Khúc là… không có bí quyết gì. Đơn giản chỉ là cái “tâm”, “tài” và sự cần mẫn của người làm bánh.

Giá cả các mặt hàng tăng vụn vụt, trong khi giá bánh vẫn giữ ổn định như mọi năm, mình có thể làm bánh nhỏ đi một chút nhưng nguyên liệu làm bánh tuyệt nhiên không thay đổi, chị Yên chia sẻ. Người làm bánh chưng không chỉ cần mẫn, thức khuya dậy sớm mà còn phải tỉ mẩn trong từng công đoạn, từ khâu chọn lá phải thật xanh, tươi, được lấy từ trên rừng; chọn đậu phải của An Khê; gạo tùy mùa vụ mà lấy của Hải Hậu hay gạo chiêm Hưng Yên, còn ngày Tết làm toàn bộ bằng gạo nếp Hương...

Sau khi có đủ nguyên liệu “chuẩn”, thì công đoạn quyết định độ ngon của chiếc bánh chính là pha chế nhân. Thịt lợn ba chỉ được làm chín một phần trước khi ướp muối, hạt tiêu; gạo được vo sạch trước khi gói bánh một giờ và để ráo, không ngâm gạo qua đêm, vì sẽ làm gạo nở hết cỡ, khi gói bánh sẽ không được chặt, còn làm bánh nhanh chua; đỗ được đồ lên không nát, cũng không khô mà phải nục như nấu một nồi cơm, khi đánh lên phải mềm và dẻo, thơm ngậy mùi đỗ.

Theo chị Nguyễn Thị Yên, bí quyết để có một chiếc bánh chưng ngon đơn giản chỉ là cái tâm của người làm bánh

Chị Yên kể: Để có được khâu gói bánh đơn giản và nhanh là cả một sự “tẩn mẩn” với nhiều công đoạn của người thợ. Những ngày giáp Tết, người thợ tranh thủ làm từ 4 giờ sáng đến 11 giờ đêm, nhưng từ 26 Tết có khi làm cả đêm. Nếu làm nhanh, một ngày nấu được 2 lần bánh, mỗi lần 500 chiếc. Khâu chuẩn bị lò và tiếp lửa đóng một vai trò quan trọng không kém để có một chiếc bánh ngon, chín đều mà không nát. Với “sáng kiến” xếp than 3 lớp gồm than đá, than bùn và than cám, chị Yên có thể khiến nồi bánh sôi đều, liên tục trong hơn 7 giờ mà không cần tiếp lửa. Nhờ vậy người làm bánh đỡ vất vả, bánh cũng ngon hơn, chín đều hơn, dẻo hơn và nhân không nát mà mịn; miếng thịt mỡ tan man mát khi đưa vào miệng, rất ngậy mà không ngấy…

Có lẽ, trong tâm trí nhiều người, gói bánh chưng là chuyện một vui, chẳng mấy khi gợn lên sự vất vả. Nhưng với những người làm hàng nghìn bánh để bán thì công việc không hề đơn giản, nhàn nhã. Ban ngày quần quật với việc rửa lá, lau lá, ngâm nếp, đãi đỗ, ướp thịt, gói bánh.. chập tối đã lo nhóm lò. Bắc xong nồi bánh lên bếp mà giấc ngủ không tròn, lo bánh thiếu nước, lo than không đủ, gà chưa gáy sáng đã phải vớt bánh, ép bánh cho kịp giờ... Mọi việc cứ như những vòng quay được nối liền nhau từ ngày này qua ngày khác.

Bài, ảnh: THU HÀ – VĂN PHONG