QĐND - Người đàn bà hé mặt, nước da ngăm ngăm. Tôi nói với bà:
- Chúng tôi muốn gặp giáo sư Nghị.
- Cậu đến trễ chừng mươi phút thôi à. Giáo sư vừa có việc đi rồi-Bà nói giọng Nam dễ nghe, rồi bà mở rộng cánh cổng-Rước hai cậu vô nhà.
Buồng tiếp khách của giáo sư đặt bộ sa lông giả da cũ kỹ. Có một lọ hoa nhỏ trên bàn, mấy bông hồng nhung tươi thắm, thoang thoảng hương. Trên tường, đối diện chỗ chúng tôi ngồi treo một bức tranh sơn dầu, mặt tranh đã có nhiều vết rạn chân chim. Sang hỏi ngay:
- Chân dung tự họa của giáo sư phải không, thưa cô?
Người đàn bà nhìn Sang tỏ vẻ ngạc nhiên:
- Răng cậu biết là tự họa?
- Chữ ký của giáo sư ở góc kia kìa.
Theo tay Sang chỉ, giờ tôi mới phát hiện chữ “Nghị-1964” mờ mờ trong mảng mầu tím sẫm ở góc tranh.
Chủ nhà mời nước, kể:
- Giáo sư có hai bằng, tiến sĩ y khoa và đại học mỹ thuật. Tui nghe bạn của giáo sư bảo nếu ổng không thành nhà khoa học hàng đầu thì cũng là một họa sĩ có tiếng tăm. Những năm qua bận việc chuyên môn ổng không còn thì giờ vẽ. Mới rồi, ổng thu thập các tranh cũ treo cả trên gác.
Tôi nhấp nháp ngụm nước trà ngòn ngọt cổ họng, nói:
- Hôm nay, chúng tôi tìm đến đây vì từ lâu đã ngưỡng mộ giáo sư Nghị. Vừa rồi, trong buổi xê-mi-na ở Viện Y học tâm thần, tôi được nghe giáo sư thuyết trình về hiện tượng thần giao cách cảm, rất cuốn hút.
- Cậu học ngành y? Chủ nhà nhìn tôi hỏi.
- Không ạ. Tôi học ở trường sư phạm thành phố, đang đi thực tập tốt nghiệp. Đây là em Sang, học trò lớp 11, lớp tôi chủ nhiệm. Thưa, chị là…? Tôi ngập ngừng hỏi lại.
- Ô sin. Tui vô nhà giáo sư giờ tròn mười năm rồi.
- Thưa, giáo sư năm nay bao nhiêu tuổi? Sang hỏi.
- Cả tuổi đẻ là 69-Bà trả lời-Ổng còn mạnh lắm, sáng nào cũng tập chạy, tắm nước lạnh. Đêm làm việc đến mười một, mười hai giờ. Nói các cậu đừng cười, khi mãn tang bà, một lần tui đánh bạo hỏi: Sao ổng không tìm lấy một bà để làm bạn, chăm sóc nhau khi trái nắng trở trời? Giáo sư bảo: Tôi già rồi, quỹ thời gian của tôi còn ít, muốn dồn tâm sức cho đề tài cuối đời về thần giao cách cảm. Ủa, chắc mấy cậu chưa được gặp các cộng tác viên đề tài của giáo sư, toàn người có tài lạ thôi à. Có người đoán được người đứng trước mặt nghĩ chi…
- Bà Phương Lan, diễn viên ba-lê, phải không? Sang hỏi như reo lên.
- Ra các cậu cũng rành chuyện này-Bà giúp việc nói-Khổ là, bà ấy mới bị tai biến, mất vào ngày rằm tháng trước rồi.
Tôi tiếp lời Sang:
- Thưa chị, chúng tôi đến đây trước là làm quen với giáo sư, sau muốn hỏi chuyện về tài ngoại cảm của bà Phương Lan đấy ạ.
Bà giúp việc rót thêm nước vào tách, rồi mở tủ ly lấy kẹo, bánh bày lên đĩa, sự thân mật khác hẳn lúc ban đầu.
- Các cậu đã vô đây cứ tự nhiên cho-Bà nói-Lúc các cậu bấm chuông, tui phải ghé mắt nhìn một lúc, xem mặt mũi có hiền lành, tử tế mới dám mở cửa. Thời ni nhiều bọn càn quấy, để nó vô dễ gây chuyện lắm.
Nghe vậy, bỗng Sang vặn vẹo cổ tay, nhoẻn cười bảo với bà ô sin là cậu đã được học võ ka-ra-te đô, từng cho mấy thằng trộm vặt ngoài chợ biết mặt mấy bận rồi đấy.
- Hay thiệt!-Giờ mới thấy bà cười, hàm răng đều tăm tắp sáng bong, hẳn thời con gái bà là một thôn nữ xinh tươi. Bà bảo, có bận tui bảo giáo sư hay mướn thêm vệ sĩ, chúng thấy ổng đi nước ngoài nhiều, tưởng nhiều của chìm, của nổi. Ổng xua tay liền, nhà mình chỉ có đống sách vở, bọn trộm nhằm nhè được gì. Hai cậu ạ, tui thấy trên đời này ổng là một, chẳng biết mua bán, đi Tây, Tàu cũng chỉ mang về toàn sách à.
Từ lúc nghe nhắc đến tên nhà ngoại cảm Phương Lan, tôi muốn hỏi thêm. Một dạo, báo chí đã viết về khả năng khác thường của bà ấy. Sau lần bị điện giật tưởng chết, bà bỗng đổi khác nảy sinh tài lạ. Người cháu gọi bà bằng cô ruột đến chơi, bà bất đồ chỉ anh ta bảo: Mày bị đau dạ dày nặng rồi, đi viện sớm đi! Anh ta cười phá, bảo bà cô chưa già đã lẩm cẩm, cháu khỏe như vâm, là vận động viên bóng chuyền cấp kiện tướng, làm gì có chuyện dạ dày, dạ mỏng. Bà bảo, vừa nhìn thấy một vùng tím đậm ở chỗ bờ cong dạ dày của anh. Thế rồi vài ngày sau, bỗng anh kiện tướng bóng chuyền bị đau bụng dữ dội phải cấp cứu, bác sĩ xác định dạ dày anh bị loét bờ cong nhỏ, thể bệnh “câm” nên trước đó không có biểu hiện. Rồi bà Phương Lan còn gọi bệnh cho một số người nữa, đều trúng cả. Nhà nghiên cứu gọi đó là hiện tượng “thấu thị”, nhìn xuyên vật cản.
- Có phải gần đây, bà Phương Lan có thêm khả năng mới: Đoán được ý nghĩ người khác? Tôi hỏi.
Bà giúp việc gật đầu. Rồi bà hạ giọng:
- Các cậu biết điều này để bụng nghe. Thời trẻ, giáo sư Nghị và bà Phương Lan thương nhau, không rõ vì chuyện chi mà không thành đôi lứa. Vậy nên hồi đầu, giáo sư chọn bà là cộng tác viên thì bà vợ tùm lum tùm la, nhứt định không chịu, đến trước khi đổ bệnh vẫn còn hậm hực, bất mãn về chuyện này. Giờ mời hai cậu vô gác xem chân dung bà Phương Lan.
Căn buồng rộng chừng hai chục mét vuông, quanh tường treo gần kín tranh. Bà giúp việc chỉ tay vào bức chân dung khổ lớn ở giữa, nói là giáo sư Nghị đã vẽ ngay sau ngày bà Phương Lan mất.
Đó là người đàn bà mặt trái xoan đẹp một cách đoan trang, nhưng điên dại trong đôi mắt đen sâu thẳm, đang nhìn xoáy về phía trước. Toàn tranh gam màu xanh ngọc huyền ảo hơi lạnh, mảng sáng tối được cố tình nhấn nhá gây ấn tượng thị giác về các cung bậc tình cảm của nhân vật, khi dữ dội, khi lặng lẽ, cam chịu; mái tóc bà chải ngược, đôi mày cong mảnh như vầng trăng khuyết, sống mũi thẳng thanh tú và đôi môi sắp bật lên lời…
*
* *
Sau ngày đến nhà giáo sư Nghị, tôi và Sang phải xa nhau, tôi trở về trường để chuẩn bị các thủ tục tốt nghiệp. Bỗng một hôm nghe đài báo loan tin gây sửng sốt trên công luận: Xảy ra vụ giết người cướp của ngay tại nhà giáo sư Nghị!
Báo tường thuật vụ việc: “Hồi 6 giờ kém 20 phút, ngày.., ba tên cướp đã đột nhập nhà riêng giáo sư Nghị khi ông vừa đi tập về. Chúng chọn thời điểm này bởi ngoài đường còn vắng, đúng lúc nhà khoa học mở cửa định vào phòng tắm, chúng dí dao vào cổ ông dọa: Nếu không nộp 10 cây vàng thì sẽ cho chầu Diêm Vương! Giáo sư bảo: Tôi chẳng có một lai nào, nói gì đến một cây. Không tin các cậu cứ soát, có gì đáng giá thì lấy, chỉ nhớ đừng làm lộn giấy tờ, sách vở của tôi. Bọn cướp yêu cầu ông không được la lối và để chúng trói vào đi-văng. Hai tên lục lọi, một tên canh giáo sư. Sau vài phút chúng chưng hửng. Bất ngờ, bà giúp việc từ cửa buồng ngoài đi vào, thấy giáo sư bị trói liền hét lên lao tới, bất đồ tên đứng canh đá mạnh vào bụng bà làm bà ngất xỉu. Giáo sư phẫn nộ giằng dây trói ra, bị mấy tên đánh túi bụi, rồi nhét nắm giẻ vào mồm. Bà giúp việc đang thoi thóp chợt nhỏm dậy, tên đầu đảng dùng cái bàn là ở cạnh đấy đập vào đầu bà. Bà gục hẳn. Đúng lúc đó, một người từ ngoài cửa nhảy vào. Anh tên Sang, là con út của Đại tá chỉ huy trưởng Bộ tư lệnh thành phố. Sang mới 17 tuổi, có việc gì đó lúc ấy đến nhà giáo sư. Anh lao tới tên cướp và đạp nó ngã bắn vào tường, đoạn hô to: Cướp!Cướp! Bà con ơi! Hai tên kia cùng xông vào. Anh bị một tên dùng bàn là đánh trúng cánh tay, sượt lên đầu. Khoảng mấy phút sau, dân phố và cảnh sát kịp ập vào…”.
Tôi vội đến bệnh viện tỉnh thăm Sang. Đến phòng chờ, đúng lúc vợ chồng ông Đại tá đi ra. Ông bà cho biết, sức khỏe hai người đang tốt lên, tuy giáo sư Nghị hồi phục chậm. Tôi vào thấy Sang băng đầu và tay, đang nằm tiếp nước. Cậu định ngồi dậy, tôi bảo cứ nằm yên đấy.
- Đến giờ, thầy vẫn chưa hiểu tại sao em lại có mặt đúng lúc bọn cướp đang hành hung giáo sư? Tôi hỏi.
- Một sự ngẫu nhiên mà như trời định ấy, thầy ạ-Sang kể-Từ hôm đi với thầy đến nhà giáo sư, em bỗng nảy ra một ý định cũng bắt chước giáo sư tập chạy buổi sáng, tua chạy từ nhà em vòng qua nhà giáo sư khoảng 4 cây số. Mấy hôm đầu chưa quen, mệt muốn đứt hơi, nhưng em tự nhủ, thần tượng của mình tuổi tác cao vậy mà sáng nào cũng chạy, đoạn đường có vậy nhằm nhò gì với sức trẻ của mình. Lần nào qua cổng nhà giáo sư cũng thấy đóng kín. Lần này bỗng thấy mở hé. Linh cảm về một chuyện chẳng lành làm em dừng bước. Nghe có tiếng kêu, tiếng lục đục trong nhà vọng ra, thế là em ẩy mạnh cánh cổng chạy vào…
Mấy ngày sau Sang xuất viện. Giáo sư Nghị phải nằm viện thêm một tuần nữa. Hôm nay, Sang báo là giáo sư muốn có cả tôi cùng ra nghĩa trang thành phố viếng mộ bà giúp việc. Ngôi mộ đất mới, vòng hoa đặt trên chưa héo hết. Khi tuần hương gần tàn, giáo sư Nghị bỗng ngồi xuống vạt cỏ bên mộ, vẻ mặt trở nên khắc khổ. Tôi và Sang lẳng lặng ngồi bên. Bất ngờ có giọt nước mắt ứa ra sau cặp kính của ông. Và chúng tôi được nghe câu chuyện về ngày cuối cùng của bà giúp việc.
- Trước ngày bà ấy mất không lâu-Giáo sư Nghị nhỏ nhẹ kể-một buổi tối, bà đến trước bàn làm việc của tôi ngập ngừng như muốn nói điều gì, tôi bảo bà ra sa lông nói chuyện. Từ ngày về, bà chưa từng ngồi đối diện với tôi. Bà kể lại câu chuyện thời con gái, yêu một người đàn ông cùng xóm, bị hắn lừa có mang và hắn cao chạy xa bay. Cha mẹ bà mất sớm, bà ở với dì ruột và bà sinh con trong hoàn cảnh bị họ hàng hắt hủi, phải bỏ quê đi lang thang. Đứa trẻ ra đời không đủ sữa nuôi đã chết yểu. Lần ấy, tại bến phà sông Hậu, bà tình cờ gặp lại kẻ bội tình, hắn đã giàu có. Bà nhận ra hắn ngay bởi vết sẹo trên trán, hồi đi học hắn bị ngã, bà xé vạt áo, nhai cây thuốc bên đường dịt vào băng cho hắn. Hôm gặp lại, hắn lúng túng, rồi dúi một tệp tiền vào tay bà. Bà bỏ cái nón mê xuống đất, tiến sát, quẳng tệp tiền vào mặt hắn. Không chỉ vậy, bà còn giang tay tát vào mặt hắn. Sự việc diễn ra nhanh quá, gã không kịp trở tay, sau, bà bị bọn đi cùng đánh và lôi vào đồn nộp cho công an vì tội “vô cớ hành hung”. Bà được thả, đúng lúc tôi đi làm việc qua đấy, rồi bà nhận lời về ở với gia đình tôi. Kể xong câu chuyện, mặt bà tái nhợt. Rồi bà nhìn thẳng vào tôi, giọng nghẹn ngào: “Giờ tui cảm thấy cái chết đến rất gần rồi.” Tôi thực sự bất ngờ trước câu nói gở ấy, chỉ biết an ủi rằng cô mới 49 tuổi, sức khỏe tốt có gì đáng lo đâu. Bỗng bà gục mặt xuống bàn, khóc nức nở. Tôi đi pha cốc nước chanh đá đưa bà uống. Bà nhấp từng ngụm nước nhìn tôi, bỗng đổi cách xưng hô: “Em nhiều khi mơ ước điều ni anh Nghị ạ. Trẻ lại như thời con gái ấy. Thì em sẽ hiến dâng cho anh tất cả. Anh là người đàn ông tốt nhứt trên đời…”.
Bầu trời phía Tây thành phố đỏ rực, lấp lánh trong ánh hoàng hôn. Chúng tôi lặng im nhìn về nơi ấy, tưởng như thấy hình bóng bà đang ẩn hiện cùng khoảng sáng cuối cùng trong ngày. Những nếp nhăn trên vầng trán rộng của giáo sư Nghị giãn dần ra, khuôn mặt ông hồng hào trở lại. Sang bỗng nói nhỏ:
- Chiều rồi, ta về nhà thôi bác.
Cậu đỡ giáo sư đứng lên. Tôi hiểu rằng, từ nay, trong cuộc đời còn lại của giáo sư không thể thiếu chàng trai thông minh, quả cảm này.
Truyện ngắn của PHẠM QUANG ĐẨU