Người chỉ huy mặt trận với văn học và nhà văn

Có lần, tôi mang tạp chí “Văn nghệ Quân giải phóng” Trung Trung Bộ mới in xong sang biếu Tư lệnh Quân khu. Vừa lướt xem đầu đề các bài anh Hai Mạnh(bí danh củađồng chí Chu Huy Mân)nói:

- Hồi trước làm Tư lệnh kiêm chính ủy, mình thường trực tiếp đọc trước các bài viết của Nguyên Ngọc, Nguyễn Chí Trung và Lê Văn Ba, còn các bài khác giao cho các anh lãnh đạo Cục chính trị Quân khu duyệt. Bấy giờ, mình và anh Trình (Đại tướng Đoàn Khuê, khi ấy là Phó chính ủy Quân khu, trực tiếp giúp đồng chí Võ Chí Công-Năm Công, Bí thư Khu ủy kiêm Chính ủy Quân khu 5, chỉ đạo công tác Đảng-công tác chính trị trong toàn quân khu) thống nhất giao cho Lãnh đạo Cục chính trị Quân khu duyệt bài của Nguyên Ngọc, Nguyễn Chí Trung, các bài khác do Nguyên Ngọc, Nguyễn Chí Trung duyệt và chịu trách nhiệm trước Quân khu. Vì điều kiện in ấn ở chiến trường có hạn, vì yêu cầu nghiêm ngặt của công tác Đảng-công tác chính trị, tạp chí chỉ đăng hoặc trích đăng những bài văn, bài thơ mà các đồng chí chính trị viên đơn vị có thể đọc cho cán bộ, chiến sĩ nghe trước khi xuất quân! Còn những tác phẩm khác sẽ sử dụng sau. Tác giả cứ giữ bản quyền, bản gốc!

Quán triệt tinh thần ấy, ngoài phần trích đăng tiểu thuyết “Đất Quảng” (của Nguyễn Trung Thành tức Nguyên Ngọc) dài kỳ, truyện ngắn, bút ký, tùy bút, ký sự… “Tạp chí Văn nghệ Quân giải phóng” thường xuyên đăng kịp thời các bài “ghi chép”, “ghi nhanh” của phóng viên mặt trận gửi về hoặc điện về. Ngoài việc đăng trên tạp chí ra định kỳ (hai tháng một số), tạp chí còn ấn hành các tập gương chiến đấu có tính văn học như “Thép của chúng ta” (gương chiến đấu của cán bộ, chiến sĩ Sư đoàn 2), “Sóng Trà Bồng” (gương chiến đấu của Trung đoàn đặc công tấn công chi khu quân lị Trà Bồng), “Ngọn lửa” (gương chiến đấu của Sư đoàn 3 và của Mặt trận 4 Quảng Nam-Đà Nẵng trong chiến dịch mùa khô năm 1972), v.v..

Những “ghi chép”, “ghi nhanh” đăng trên tạp chí “Văn nghệ Quân đội giải phóng” và các tập gương chiến đấu do Văn nghệ Quân giải phóng miền Trung Trung Bộ ấn hành được cán bộ, chiến sĩ ba thứ quân trên địa bàn Quân khu 5 rất hoan nghênh. Nhiều bài tường thuật chiến đấu, ký sự mặt trận, gương chiến đấu điện ra miền Bắc được in kịp thời trên báo “Quân đội nhân dân”, phát trên Đài Phát thanh Giải phóng và Đài Tiếng nói Việt Nam.

Nhiều người đánh giá những bài “ghi chép”, “ghi nhanh” nóng hổi không khí trận mạc ấy chẳng khác nào những quả thủ pháo, lựu đạn, dao găm… trong những trận đánh gần “nắm thắt lưng địch mà đánh” của bộ đội.

Các nhà văn, nhà thơ công tác ở Ban Tuyên huấn Khu ủy và các tỉnh như: Dương Hương Ly, Thanh Quế, Đặng Minh Phương, Nguyễn Đình An, Cao Duy Thảo, Lâm Quang Ngọc, Nguyễn Khắc Phục, Ngô Thế Oanh, Nguyễn Bá Thâm, v.v.. thường xuyên gửi bài cho chúng tôi cũng vui vẻ tán thành nguyên tắc dùng bài như anh Hai Mạnh căn dặn.

Lần nào ra Bắc báo cáo tình hình trở về chiến trường, anh Hai Mạnh cũng có quà tặng cho cánh Văn học và Tòa soạn báo, nào là báo “Văn nghệ”, báo “Quân đội nhân dân” , thuốc lá Điện Biên, chè Thanh Hương, chè Hồng đào v.v..

Có lần đọc xong mấy tập “Chiến tranh và hòa bình”, Tư lệnh Quân khu tặng lại toàn bộ cho Ban văn học (nơi biên tập xuất bản tạp chí “Văn nghệ Quân giải phóng” Trung Trung Bộ). Trong lúc trò chuyện cởi mở, anh Hai Mạnh bỗng nói:

- Nhà văn cũng làm nên lịch sử chứ! Nhờ có L.Tônxtôi mà tướng Cutudốp mới được người đời hiểu sâu và đánh giá đúng!

Ngừng một lát, Tư lệnh nói tiếp, như tâm tình:

- Mình phổ biến Nghị quyết Hội nghị Trung ương XV cho Nguyên Ngọc. Nhưng đọc tùy bút “Đường chúng ta đi”, Nguyên Ngọc lại phát động tư tưởng tình cảm cho mình thấm nhuần thêm Nghị quyết của Trung ương về con đường Cách mạng miền Nam…

Sau khi tham gia chiến dịch Đường 9-Nam Lào (30/1-23/3/1971) và trận đánh Đắc Tô-Tân Cảnh (24-4-1972), Sư đoàn 2 bộ binh Quân khu 5 được điều động trở lại chiến trường đồng bằng Quảng Nam-Quảng Ngãi. Đồng chí Chu Huy Mân, Tư lệnh Quân khu 5 chỉ thị cho các cơ quan Quân khu tạo điều kiện mọi mặt cho cán bộ, chiến sĩ Sư đoàn 2 trở lại đồng bằng miền Trung với khí thế như “hổ về rừng”.

Ban văn học đã giao cho Vũ Phong Tạo sưu tầm các bài viết về những trận đánh hay, những dũng sĩ đánh giỏi của Sư đoàn 2 đã đăng trên tạp chí “Văn nghệ Quân giải phóng” và báo “Quân giải phóng” Quân khu 5, biên tập, in thành sách “Thép của chúng ta”, phát đến tiểu đội của Sư đoàn 2 càng sớm càng tốt. Sách in xong, biên tập viên Vũ Phong Tạo mang sách sang biếu Tư lệnh và cơ quan Bộ Tư lệnh Quân khu. Sau khi hỏi han về công việc in ấn phát hành cho cơ sở, anh Hai Mạnh nói:

- Lấy xe con của mình đưa sách đến Sư đoàn 2 cho nhanh.

Thấy tôi do dự, Thủ trưởng Hai Mạnh nói vui:

- Ngại hả? Thôi, chuẩn bị làm kế hoạch chuyển sách đi. Nhà văn có biết mình có ba điều tự hào gì không? So với các tướng khác, mình tự hào về ba điểm: Một là đọc sách báo không phải đeo kính, hai là bụng còn nhỏ, ba là đi bộ còn khỏe còn nhanh.

Thế là, sách “Thép của chúng ta” gặp may, được vận chuyển bằng xe con của Tư lệnh Quân khu, mau chóng đến tay cán bộ, chiến sĩ Sư đoàn 2, góp phần vào chiến thắng mùa khô 1972 tại đồng bằng Quảng Ngãi, Quảng Nam.

Sau Hiệp định Pa-ri 1973 về Việt Nam, ra miền Bắc công tác trở lại chiến trường, Tư lệnh Chu Huy Mân mang về cho cơ quan Quân khu một cái trống đại, và rất nhiều bóng chuyền, bóng bàn. Lệnh phát quang mặt bằng sân vườn doanh trại, giữ nguyên tán cây cao bóng cả để che mát và ngụy trang doanh trại, làm nhiều sân bóng chuyền, đóng nhiều bàn bóng bàn… Trong buổi đồng diễn thể dục và thi đấu thể thao đầu tiên ở căn cứ cách mạng Nước Oa, nơi đặt bản doanh của Khu ủy và Bộ Tư lệnh Quân khu 5, Tư lệnh Chu Huy Mân gióng hồi trống mở màn và thúc trống cầm chịch cho tiết mục thi kéo co giữa thanh niên hai cơ quan Bộ Tham mưu và Cục chính trị Quân khu.

Phong trào rèn luyện sức khỏe, làm đẹp doanh trại, trồng cây lưu niệm, chống ảo tưởng hòa bình, trụ bám chiến trường, khẩn trương xây dựng lực lượng mạnh, sẵn sàng chiến đấu cao… được phát động trong toàn Quân khu.

Tư lệnh Chu Huy Mân đích thân trồng và chăm sóc một cây cam lấy giống từ khu vườn của Bác Hồ, trồng tại cửa Phòng giao ban của Bộ Tư lệnh Quân khu. Những lứa quả đầu tiên đã được đưa đến các quân y viện, tặng cho anh chị em thương binh.

Hiện nay, đến tham quan Khu di tích cách mạng Nước Oa, ở huyện Bắc Trà Mi, tỉnh Quảng Nam, du khách được tận mắt chiêm ngưỡng những cây cam tượng trưng cho ý chí chiến đấu của quân và dân khu 5 “Trung dũng kiên cường, đi đầu diệt Mỹ”.

VŨ PHONG TẠO