Nghề chụp ảnh, kĩ thuật làm ảnh được du nhập vào và phát triển rất sớm ở Việt Nam. Điều đặc biệt là nghề này lại xuất phát và “nở rộ” tại một làng nông nghiệp lúa nước thuần tuý. Đó là làng Lai Xá thuộc xã Kim Chung, huyện Hoài Đức, Hà Nội.

Đình làng Lai Xá thờ An sinh vương Trần Liễu. Ảnh: Internet

Nghề chụp ảnh, kĩ thuật làm ảnh của người dân nơi đây đã có trên một trăm năm. Người khởi xướng nghề là cụ Khánh Ký (tên thật là Nguyễn Đình Khánh), đã được dân làng suy tôn là ông tổ nghề chụp ảnh, làm ảnh ở quê mình.

Theo người dân ở Lai Xá kể lại, cụ Khánh Ký sinh trưởng trong một gia đình nhà nông nghèo khó, cha mẹ mất sớm. Cụ có đôi tay thực khéo léo, giàu óc sáng tạo và trí thông minh lạ thường. Ngày đó, ở nước ta chưa có cửa hiệu chụp ảnh, làm ảnh nào. Nghề làm ảnh lúc đó chỉ là thú chơi của thực dân Pháp đô hộ và một vài trí thức người Việt đi du học ở phương Tây về. Với lòng hiếu học, ham mày mò và trí thông minh lạ kì, chàng thanh niên Nguyễn Đình Khánh sớm học được nghề chụp ảnh, làm ảnh. Đến năm 18 tuổi đã mạnh dạn mở hiệu ảnh đầu tiên ở nước ta tại Hà Nội, có biển hiệu là Khánh Ký. Hiệu ảnh sớm thu hút được đông đảo khách hàng, tiếng tăm lẫy lừng khắp trong Nam ngoài Bắc.

Với lòng yêu nghề, không giấu nghề, Nguyễn Đình Khánh còn truyền cho con cháu và người dân trong làng cùng làm nghề ảnh. Từ một hiệu ảnh gia đình nhỏ bé, hãng ảnh Khánh Ký đã mở ra hàng trăm hiệu ảnh lớn nhỏ rải khắp Hà Nội - Huế - Sài Gòn. Vào năm cuối thế kỉ 19, Lai Xá có đến hai ngàn người  tham gia làm ảnh. Hàng loạt hiệu ảnh lớn ở Hà Nội, ở Sài Gòn đều bắt nguồn từ hiệu ảnh Khánh Ký, do cụ Khánh Ký truyền nghề. Các hiệu ảnh đều mang tên Khánh Ký, Thịnh Ký, Mỹ Lai, Kim Lai, Phúc Lai, Hòa Lai, Thịnh Lai… Không những mở hiệu ảnh khắp nước, một số người ở Lai Xá còn mạnh dạn đi sang Trung Quốc, Lào, Thái Lan, Cam-pu-chia, Pháp, Đức, Mỹ  mở hiệu ảnh cạnh tranh với người nước ngoài.

Những năm gần đây, kĩ thuật chụp ảnh, làm ảnh và công nghệ sản xuất máy ảnh rất phát triển. Từ chụp ảnh phim trắng đen, tiến tới chụp phim  màu, tới ảnh kĩ thuật số, từ các phòng tối nhỏ bé làm ảnh đến những cỗ máy làm ảnh tân tiến ngày nay, người thợ làm ảnh được giải phóng sức lao động thủ công rất nhiều. Ngày trước, mỗi khi in ảnh người thợ phải chui vào phòng tối nhỏ bé và chật chội,  thả cuộn phim vào thuốc tráng phim, rồi in hình từ phim lên giấy ảnh. Chu trình này đầy sự hồi hộp, chờ đợi, phấp phỏng và vui sướng khi nhìn thấy hình ảnh hiện dần lên trên tấm giấy ảnh. Và còn một điều đáng nói nữa là thợ ảnh Lai Xá hình như ai cũng giỏi tô ảnh, chấm ảnh, tô màu cho ảnh.

VŨ TỪ TRANG