Mỗi mùa hè, một hành trình khám phá

Những mùa hè ngập tràn tiếng cười

Một buổi sáng đầu hè, khu vực dành cho thiếu nhi của Trung tâm Văn hóa và Thư viện Hà Nội (phường Cửa Nam) trở nên rộn ràng hơn thường lệ. Giữa không gian yên tĩnh của những giá sách, tiếng cười nói trong trẻo của các em nhỏ vang lên đầy sức sống. Góc truyện tranh lịch sử, sách khoa học hay những cuốn sách kỹ năng sống liên tục có những đôi bàn tay nhỏ lật giở từng trang. Thi thoảng, niềm vui hiện lên trên gương mặt các em khi bắt gặp một người bạn cùng yêu thích cuốn sách mình đang đọc.

Ngồi lặng lẽ bên cạnh con trai đang chăm chú đọc sách, chị Nguyễn Thu Hà (phường Cửa Nam), chia sẻ: "Tôi muốn con có một mùa hè đúng nghĩa của tuổi thơ. Thay vì dành quá nhiều thời gian cho điện thoại, máy tính bảng, tôi đưa con đến thư viện để đọc sách và tham gia các hoạt động trải nghiệm".

Các em nhỏ khám phá, vui chơi tại Vườn Quốc gia Ba Vì (Hà Nội). Ảnh: HẰNG NGUYỄN

Cũng trong những ngày hè rực nắng, Cung Thiếu nhi Hà Nội cơ sở 2 (phường Cầu Giấy) luôn rộn rã âm thanh của một tuổi thơ đầy năng lượng. Trong phòng tập taekwondo, những cú đá dứt khoát được thực hiện với tất cả sự quyết tâm. Trên sân bóng rổ, những bước chạy hối hả nối tiếp theo từng pha bóng. Còn tại lớp cờ vua, những gương mặt nhỏ tuổi chăm chú trước bàn cờ, kiên nhẫn tìm ra nước đi hợp lý. Không gian nghệ thuật và kỹ năng sống cũng được thắp sáng qua các lớp thanh nhạc, MC nhí hay biểu diễn sân khấu.

Nếu thư viện và cung thiếu nhi là nơi khơi mở tri thức, bồi dưỡng năng khiếu thì những năm gần đây, nhiều mô hình giáo dục ngoài trời đã góp phần làm phong phú thêm bức tranh hoạt động hè dành cho thiếu nhi Thủ đô. Tiêu biểu là Thuận Thiên Naturalis-đơn vị phối hợp với các vườn quốc gia và khu bảo tồn thiên nhiên tổ chức các chương trình trải nghiệm trong môi trường tự nhiên theo đúng quy định. Từ năm 2025 đến nay, đơn vị đã triển khai hơn 50 chương trình với hàng nghìn lượt học sinh tham gia.

Các hoạt động được thiết kế linh hoạt, từ trải nghiệm trong ngày đến chương trình 2 ngày 1 đêm. Riêng dịp hè, đơn vị tổ chức "Trại hè thiên nhiên" theo mô hình nhóm nhỏ khoảng 15 học sinh mỗi trại nhằm bảo đảm chất lượng trải nghiệm và tăng tính cá nhân hóa cho từng em. Ở đó, thiên nhiên không còn là khái niệm trên những trang sách, mà trở thành lớp học rộng mở với những thân cây xù xì, giọt sương sớm còn đọng trên lá, tiếng côn trùng rả rích trong đêm hay dòng nước trong veo len qua khe đá. Mỗi trải nghiệm đều góp phần giúp trẻ cảm nhận cuộc sống bằng nhiều giác quan và bồi đắp tình yêu thiên nhiên.

Đằng sau những tiếng cười và niềm vui khám phá của các em nhỏ là sự chuẩn bị công phu của các đơn vị tổ chức nhằm bảo đảm an toàn, từ việc khảo sát địa điểm, lựa chọn đối tác lưu trú, ăn uống, vận chuyển đến đào tạo kỹ năng sơ cấp cứu cho nhân sự theo hướng dẫn chuyên môn. Với các hoạt động đặc thù như trekking hay trải nghiệm trong rừng, đội ngũ y tế địa phương, kiểm lâm và các lực lượng chuyên môn luôn đồng hành, sẵn sàng xử lý các tình huống phát sinh.

Bà Nguyễn Thị Ngọc Hoàn, Tổng giám đốc Thuận Thiên Naturalis cho biết: "Điều đơn vị hướng tới không đơn thuần là một chuyến đi vui vẻ mà là những hành trình trưởng thành. Chúng tôi mong các em được chạy nhảy, cười đùa, khám phá và được sống trọn vẹn với thiên nhiên. Niềm vui ấy luôn được đặt trong một cấu trúc học tập có định hướng".

Để mỗi mùa hè đều là một hành trình trưởng thành

Những mô hình trên cho thấy nỗ lực trong việc tạo dựng môi trường vui chơi, học tập và rèn luyện lành mạnh cho trẻ em Thủ đô. Tuy nhiên, để mỗi mùa hè thực sự trở thành hành trình phát triển toàn diện, vẫn còn nhiều khoảng trống cần tiếp tục được lấp đầy.

Là Thủ đô nghìn năm văn hiến, Hà Nội sở hữu hệ thống bảo tàng, di tích lịch sử, làng nghề truyền thống và các thiết chế văn hóa phong phú. Tuy nhiên, nhiều giá trị quý vẫn chưa được chuyển hóa thành những sản phẩm trải nghiệm hấp dẫn, phù hợp với tâm lý, lứa tuổi của trẻ em. Theo bà Nhữ Thị Ngần, Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Đầu tư Du lịch Hà Nội, nhiều bảo tàng và di tích vẫn còn thiếu các hoạt động tương tác dành cho thiếu nhi. Không ít chương trình được tổ chức riêng lẻ, thiếu sự liên kết để hình thành những hành trình khám phá xuyên suốt.

Vì vậy, nhiều em chỉ "đến một lần cho biết" thay vì mong muốn quay trở lại. Trong khi đó, sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ cũng đặt ra nhiều thách thức mới. Điện thoại thông minh, mạng xã hội và không gian số đang chiếm ngày càng nhiều thời gian của trẻ em, khiến không ít em hạn chế cơ hội rèn luyện kỹ năng giao tiếp, kỹ năng tự phục vụ và khả năng thích ứng với các tình huống thực tế.

Cùng quan điểm trên, đồng chí Nguyễn Thị Mai Thoa, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho rằng trẻ em hiện nay đang đối mặt với nhiều nguy cơ cả trong đời sống thực lẫn trên không gian mạng. Không gian vui chơi còn hạn chế, trong khi những rủi ro như đuối nước, tai nạn giao thông, bạo lực trên không gian mạng hay các nội dung độc hại vẫn hiện hữu, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của gia đình, nhà trường và toàn xã hội.

Bảo vệ trẻ em không chỉ là che chở các em trước những hiểm nguy mà còn là tạo dựng nhiều hơn những không gian an toàn để các em được vui chơi, vận động, trải nghiệm và trưởng thành. Khi những mùa hè được lấp đầy bằng các hoạt động văn hóa, giáo dục, thể thao và trải nghiệm bổ ích, mỗi em nhỏ sẽ có thêm những ký ức đẹp, những bài học đầu đời và những bước trưởng thành vững chắc. Đó cũng là nền tảng để bồi dưỡng những công dân có tri thức, nhân ái, trách nhiệm và bản lĩnh trong tương lai.