Lễ hội phết Hiền Quan năm 2026: Phết không bay lên - trách nhiệm thuộc về ai?

Năm thứ 8 liên tiếp hội làng mất vui

Ngay từ sáng sớm 1-3 (tức 13 tháng Giêng), đông đảo dân làng, con em địa phương làm ăn xa và du khách đã tề tựu tại xã Hiền Quan. Họ ới nhau đến đầu giờ chiều ra đền xem tế lễ và cùng tham gia hội đánh phết với tâm lý “cả năm mới có một lần”. Có người ở xa Tết không về được cũng đành lùi lại đến hội phết về thăm gia đình và vui với láng giềng; cũng có nhiều bạn trẻ lên kế hoạch cùng nhau về quê để vui hội. "Vui ra phết", câu nói quen thuộc trong dân gian cũng từ lễ hội này mà ra.

Ông Tiên chỉ (chủ tế) thực hiện nghi thức tế lễ.

Các cụ trong làng trong nghi thức lễ thánh.

Hiền Quan là vùng đất địa linh nhân kiệt gắn với truyền thống dựng nước và giữ nước ngàn năm nay của dân tộc, trong đó đánh phết không chỉ là một trò chơi mà còn thể hiện tinh thần thượng võ, tri ân tiền nhân. Theo các cụ trong làng, Lễ hội phết Hiền Quan nhằm tưởng nhớ hai vị thành hoàng là Thiều Hoa Công chúa - một nữ tướng dưới thời Hai Bà Trưng có công đánh giặc và Mộc Trang Đại vương thời nhà Đinh có công dẹp loạn 12 sứ quân.

Tương truyền, để rèn luyện quân sĩ, Thiều Hoa Công chúa sáng lập ra việc đẽo gốc tre thành hình tròn (quả to gọi là phết, nhỏ hơn gọi là quả chúi), chia quân ra để đánh phết. Theo đó, hai bên (thanh niên, trai tráng trong làng) sẽ thi tài, tìm cách giành và đưa quả phết (hoặc chúi) ra khỏi phạm vi quy định để giành phần thắng.

Quả phết có đường kính khoảng 6-7cm. Quả chúi có đường kính khoảng 4-5cm. Trước đây khi tổ chức đánh phết, đám thanh niên giành nhau để đem được quả phết về nhà với kỳ vọng một năm may mắn.

Trong ngày chính hội, 3 quả phết và 3 quả chúi được tế lễ.

Sau nghi thức tế lễ, kéo quân trang nghiêm, điều mà dân làng và du khách chờ đợi là đánh phết. Hàng trăm trai tráng mình trần kéo xuống bãi bồi sông Thao chuẩn bị cho màn đánh phết, trên triền đê hàng nghìn người dân và du khách háo hức… nhưng đánh phết lại không diễn ra. Sau hơn 1 tiếng đồng hồ chờ đợi, các thanh niên trở lại cổng đền để “đòi phết” khiến khung cảnh diễn ra náo động.

Anh Nguyễn Văn Hồng (29 tuổi, quê ở xã Hiền Quan) chia sẻ: “Bao năm nay các cụ tổ chức có sao đâu. Lễ hội phết mà không đánh phết thì mất vui thật. Năm nay là năm thứ 8 liên tiếp phần hội đánh phết không được tổ chức. Với nhiều người dân, không đánh phết thì hội mất vui”.

Không bảo đảm an toàn hay sợ trách nhiệm?

Nhiều người bảo nhau rằng, vì sao chiều 28-2 (tức 12 tháng Giêng) được đánh phết mà hôm chính hội 13 tháng Giêng thì không? Trả lời băn khoăn này, đồng chí Nguyễn Văn Thuận, Phó chủ tịch UBND xã Hiền Quan, Trưởng ban tổ chức Lễ hội phết Hiền Quan năm 2026 cho biết: “Đó không phải là đánh phết mà là tiễn phết. Nếu đánh phết chuẩn thì phải rước phết ra hố phết, dùng gậy tre (nghèo/gậy phết) uốn cong để ngoắc, dồn và đánh quả phết từ sân vào hố ở phần sân đối phương hoặc sân nhà. Hôm qua các cụ tổ chức tiễn phết, chứ không phải đánh phết. Nghi thức ở đây thờ cúng xong phải tiễn phết ra khỏi đền. Sáng nay ban tổ chức đã đề nghị các cụ làm lễ xong không tiễn phết vào lúc còn sớm, lựa thời gian thích hợp nhất là tiễn phết”.

Nghi thức kéo quân là một trong những nét đặc sắc của lễ hội.

Theo đồng chí Nguyễn Văn Thuận, chính quyền địa phương đã rất chủ động phương án tổ chức Lễ hội phết có phần lễ và phần hội nhưng không được các cấp thông qua. “UBND xã Hiền Quan đã có kế hoạch xin ý kiến Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Phú Thọ, rồi xin phép Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch nhưng kế hoạch tổ chức hội phết đặc biệt là đánh phết không được thông qua vì lý do không bảo đảm được an ninh cho du khách. Bởi vậy, UBND xã Hiền Quan đã chỉ đạo Tiểu ban quản lý đền Hiền Quan là tổ chức lễ hội năm nay chủ yếu là phần lễ và các hoạt động văn hóa dân gian khác và không tổ chức đánh phết”.

Ông Tiên chỉ dặn dò nhân dân và du khách vui lễ hội an toàn.

Trai làng vui mừng vì tưởng sẽ được đánh phết.

Lời giải thích đó tất nhiên không làm hài lòng nhân dân và du khách. Bởi đối với họ, đánh phết đã tồn tại cả ngàn năm nay mà chưa bao giờ để xảy ra chuyện gì ngoài ý muốn. Nhiều người dân cho rằng, dư luận có cái nhìn chưa chính xác về đánh phết khi cho rằng đây là lễ hội bạo lực, phản cảm nhưng sự thật không phải vậy và mong rằng lễ hội cần được nhìn nhận công tâm để trả lại hình ảnh, hội phết cho dân làng.

Cũng có ý kiến cho rằng, lễ hội là của nhân dân nên cần để nhân dân tổ chức, bao năm nay vẫn thế và bây giờ, sau này cũng cần thế. Nếu cứ áp dụng tư duy “không quản được thì cấm”, hay kiểu không tổ chức vì sợ trách nhiệm thì đánh phết sẽ khó có thể lấy lại hình ảnh, giá trị như xưa. Và khi Lễ hội phết Hiền Quan năm 2026 tiếp tục không có đánh phết, trách nhiệm thuộc về ai?

Trước băn khoăn chính quyền xã Hiền Quan có thực sự muốn tổ chức đánh phết không? Đồng chí Nguyễn Văn Thuận cho rằng, đã có những đề xuất lên cấp trên, đồng thời tiến hành học tập ở các địa phương khác để trong thời gian tới tổ chức đánh phết trở lại. “Theo truyền thống trước kia các cụ chủ yếu cho đánh phết tập trung, các du khách cũng được tham dự. Để bảo đảm an toàn, chúng tôi đang xin ý kiến vào mùa lễ hội tới sẽ tổ chức hoạt động đánh phết chỉ dành riêng cho con em Hiền Quan, đồng thời cũng lên kế hoạch chuẩn bị sân bãi bảo đảm. Chính quyền, nhân dân và du khách cùng chung tay, hiến kế để duy trì tổ chức hội đánh phết truyền thống của dân tộc”.

Đông đảo thanh niên kéo xuống bãi bồi chờ màn đánh phết.

Không được đánh phết, họ kéo vào đền để đòi phết.

Chưa biết công tác tham mưu, học tập kinh nghiệm sẽ tiến hành ra sao, lễ hội năm tới có đánh phết không? Chỉ biết rằng hàng nghìn người đến Lễ hội phết Hiền Quan năm 2026 trong sự háo hức, rồi trở về trong sự thất vọng, day dứt.

Theo GS, TS Nguyễn Chí Bền, Ủy viên Hội đồng Di sản văn hóa phi vật thể (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), chúng ta cần nhìn nhận Lễ hội phết Hiền Quan không chỉ là một di sản tiêu biểu của Phú Thọ mà còn của cả đất nước. Tiếc rằng thời gian qua, dư luận nhìn nhận đánh phết là lễ hội nhạy cảm, không bảo đảm được an toàn văn minh nên rất ngại cho việc tổ chức. Vấn đề cần đặt ra lúc này là làm sao phục hồi, phục dựng để giữ gìn di sản, tinh thần thượng võ đã được hun đúc qua hàng ngàn năm qua.

“Các cơ quan quản lý, chính quyền và cộng đồng nhân dân cần phải ngồi lại để cam kết làm sao tổ chức hội đánh phết bảo đảm an toàn, tránh hành vi phản cảm tranh cướp tới mức phá lễ hội. Cần tăng cường giáo dục di sản, bồi dưỡng lòng yêu nước, xem việc cướp phết là tiếp nối truyền thống nét đẹp của dân tộc chứ không phải cướp bằng mọi giá mang lộc về nhà, để lại hình ảnh phản cảm”, GS, TS Nguyễn Chí Bền nhấn mạnh.