Lắng nghe “Lời của tre” qua ngôn ngữ xiếc

Hấp dẫn công chúng bằng những màn biểu diễn lôi cuốn

Tiếng nhạc vang lên, khán giả hướng mắt về phía sân khấu Rạp Xiếc Trung ương (Hà Nội). Trên nền âm thanh của lời ru ầu ơ thân thương, những lũy tre xanh và đồng lúa chín dần hiện ra, gợi không gian làng quê Bắc Bộ. Ánh sáng làm nổi bật những thân tre mộc mạc, trong khi các nghệ sĩ xuất hiện với những động tác mềm mại, hòa vào nhịp điệu dân gian. Từ khung cảnh yên bình, rất đỗi thân thương ấy, vở xiếc “Lời của tre” mở ra câu chuyện về loài cây đã gắn bó với đời sống người Việt qua nhiều thế hệ.

Cảnh trong vở xiếc “Lời của tre”.

Vở diễn kể về cuộc đời cây tre qua ba chương, khi cây tre đâm chồi tại không gian làng quê thân thuộc, đến khi trưởng thành biết yêu thương cũng như đối diện với những thử thách. Hình tượng cây tre được nhân cách hóa thành những nhân vật có tính cách, cảm xúc và những trải nghiệm gần gũi với con người. Có lúc, tre hiện lên tinh nghịch, vui tươi qua những động tác hóm hỉnh. Khi khác, hình tượng cây tre trở nên mềm mại, giàu chất trữ tình trong những màn biểu diễn gắn với tình yêu đôi lứa.

Không khí khán phòng trở nên náo nhiệt hơn khi nhân vật chàng trai tre và cô gái tre bước vào những màn leo cột, đu xoay và nhào lộn khiến khán giả không thể rời mắt. Các nghệ sĩ di chuyển trên những thân tre dựng đứng, phối hợp nhịp nhàng trong từng động tác. Khán giả dõi theo từng chuyển động, có lúc nín thở trước những pha biểu diễn trên cao. Khi màn diễn kết thúc, tiếng vỗ tay và reo hò vang lên khắp khán phòng, giải tỏa bầu không khí hồi hộp mà những pha biểu diễn trên cao tạo ra.

Khán giả thích thú khi xem vở xiếc.

Âm nhạc cũng góp phần dẫn dắt cảm xúc người xem. Những âm thanh từ nhạc cụ truyền thống và tiếng phách tre tạo nên sắc thái gần gũi. Trên nền âm nhạc ấy, các màn xiếc góp phần đẩy nhịp độ biểu diễn và tạo điểm nhấn cho câu chuyện. Nhờ đó, câu chuyện không bị ngắt quãng giữa các tiết mục mà phát triển thành một hành trình có mở đầu, diễn biến và những điểm nhấn rõ ràng.

Buổi diễn thu hút đông đảo khán giả ở nhiều độ tuổi. Bà Nguyễn Thị Hương (sinh năm 1965, ở phường Cửa Nam, Hà Nội) chia sẻ: “Tôi thích cách các nghệ sĩ đưa những chất liệu quen thuộc như hình ảnh cây tre, tiếng sáo, lời ru lên sân khấu bằng các màn xiếc đẹp mắt. Theo tôi, cách thể hiện này giúp khán giả nhiều thế hệ thêm gần gũi với vẻ đẹp truyền thống”.

Khán giả chụp hình lưu niệm với các diễn viên.

Bạn Nguyễn Hồng Đăng (sinh năm 2000, ở phường Ba Đình, Hà Nội) chia sẻ: “Tôi cảm nhận được sự khéo léo, sức bền và tinh thần phối hợp của các nghệ sĩ khi xem vở xiếc. Đồng thời, tôi cũng ấn tượng khi các tiết mục được kết nối thành một câu chuyện xuyên suốt, tạo nên sân khấu xiếc mới mẻ, cuốn hút”.

Khai thác chất liệu dân gian trên sân khấu xiếc

Vở xiếc “Lời của tre” do Nghệ sĩ Nhân dân Tống Toàn Thắng sáng tác và đạo diễn, với sự tham gia của gần 40 nghệ sĩ, diễn viên và nhạc công. Tác phẩm được xây dựng theo hình thức xiếc tổng hợp, kết hợp kỹ thuật biểu diễn với âm nhạc, múa và nghệ thuật trình diễn. Thay vì tập hợp các tiết mục xiếc riêng lẻ, ê-kíp đặt những kỹ thuật biểu diễn trong mạch câu chuyện về cây tre, qua đó tạo sự liên kết giữa các cảnh diễn.

Nghệ sĩ Nhân dân Tống Toàn Thắng bày tỏ, qua câu chuyện về cây tre, vở diễn khắc họa những cung bậc cảm xúc trong cuộc sống, từ niềm vui, tình yêu đến những thử thách mà con người phải đối mặt; đồng thời gợi nhắc những giá trị truyền thống tốt đẹp của Việt Nam.

Vở xiếc diễn ra tốt đẹp tại Liên hoan Sân khấu Hà Nội mở rộng năm 2026.

Các kỹ thuật như thăng bằng, đu dây da đôi, xiếc tung hứng bằng chân, tạo hình,… được sử dụng xuyên suốt chương trình. Mỗi kỹ thuật đòi hỏi nghệ sĩ có sức bền, khả năng giữ thăng bằng và phối hợp chính xác với bạn diễn. Các nghệ sĩ phải làm chủ chuyển động cơ thể, đồng thời kiểm soát điểm tựa và nhịp phối hợp để hoàn thành những động tác khó.

Vở xiếc mang đến cho khán giả những màn biểu diễn đòi hỏi kỹ thuật cao.

Phần tạo hình sân khấu được họa sĩ, Nghệ sĩ Nhân dân Nguyễn Đạt Tăng đảm nhiệm. Thiết kế hướng đến sự linh hoạt, đáp ứng yêu cầu thay đổi không gian theo từng cảnh và thuận tiện cho việc lưu diễn. Kết hợp với ánh sáng được sắp xếp có chủ đích đã mở ra không gian sân khấu có chiều sâu, khiến khán giả như lạc vào “thủ phủ” tre bao la mộc mạc, đầy sức sống. Biên đạo múa Đỗ Thúy Hiền kết hợp chất liệu múa dân gian với chuyển động đương đại, tạo sự đồng điệu giữa hình thể nghệ sĩ và đạo cụ tre. Nhờ cách tổ chức sân khấu và chuyển động uyển chuyển của các diễn viên đã tạo nên những màn trình diễn vừa giàu tính tạo hình, vừa phát huy hiệu quả ngôn ngữ xiếc.

Âm nhạc do nhạc sĩ Nguyễn Tiến Thành và nhạc sĩ Đỗ Huy Hùng thực hiện. Các giai điệu mang âm hưởng dân gian được phối hợp với những nhạc cụ như đàn bầu, sáo trúc, đàn T'rưng và phách tre. Chất liệu âm thanh này tạo màu sắc riêng cho chương trình, đồng thời giúp chuyển tiếp giữa các cảnh diễn.

Với cách tổ chức đồng bộ giữa biểu diễn, âm nhạc, múa và thiết kế, vở xiếc “Lời của tre” cho thấy khả năng khai thác chất liệu văn hóa truyền thống trong một hình thức sân khấu giàu tính vận động. Điểm đáng chú ý của tác phẩm không chỉ nằm ở độ khó của các màn xiếc mà còn ở cách ê-kíp sử dụng kỹ thuật để phục vụ câu chuyện. Từ một hình ảnh quen thuộc trong đời sống, cây tre trở thành chất liệu xuyên suốt để các nghệ sĩ tạo dựng không gian, nhân vật và nhịp điệu biểu diễn, đem đến cho khán giả một cách tiếp cận mới với biểu tượng văn hóa Việt Nam.