Một khung tranh bằng gỗ rỗng ở giữa thu hút tầm nhìn, tạo lập khung cảnh cho một bức tranh của tự nhiên trong ý tưởng “Bức tranh của tự nhiên”-một ý tưởng có tính khả thi cao của tác giả Trương Nam Thuận.

Tháng 12-2008, Hội đồng Anh và báo Thể thao Văn hóa đồng tổ chức cuộc thi mang tên gọi “Đánh thức Không gian” nhằm khuyến khích người dân thành phố góp ý kiến về những con phố, công viên và các không gian công cộng trong thành phố nơi họ thấy cần được cải thiện hoặc chuyển đổi. Chỉ trong ba tháng phát động, Ban tổ chức đã nhận được gần 500 ý tưởng tham dự.

Từ ý tưởng về một cuộc thi...

Năm 2007, thế giới đã vượt qua một con số thống kê đáng nhớ: Lần đầu tiên, hơn nửa dân số thế giới hiện đang sinh sống ở đô thị. Tại khu vực Đông Á, trung bình hằng tháng có tới hơn 2 triệu người dân đổ về các thành phố. Đây sẽ là thế kỷ của thành phố và nghệ thuật sẽ đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc định hình chất lượng sống đô thị.

Từ thực tế này, Vương quốc Anh đã quyết định thực hiện chương trình hợp tác nghệ thuật “Thành phố sáng tạo” trong ba năm 2008-2010 với mục đích phát triển khái niệm “thành phố sáng tạo là nơi trí tưởng tượng và cảm xúc sáng tạo được duy trì, là nơi mở rộng cánh cửa cho sự khác biệt về văn hóa, sự đa dạng của cư dân, là nơi cam kết chất lượng sống được bảo đảm và nơi tạo cơ hội để học hỏi, chia sẻ”. Chương trình gồm các dự án: Chuyển đổi không gian công cộng; Những thành phố hoàn chỉnh; Người tạo hình đô thị và Ngành công nghiệp sáng tạo, trong đó Dự án “Chuyển đổi không gian công cộng” được thực hiện nhằm đưa nghệ thuật vào không gian công cộng tại các thành phố ở khu vực Đông Á gồm: Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Ma-lai-xi-xa, Xin-ga-po, Ô-xtrây-li-a, Thái Lan và Việt Nam. Vương quốc Anh sẽ hợp tác với các nước đem lại những bất ngờ thú vị trong không gian công cộng.

Ông Kít-thơ Đa-vít, Giám đốc Hội đồng Anh, cho biết: "Tại các thành phố của Anh, những không gian công cộng xấu xí cũng còn nhiều lắm. Tuy vậy, với việc thay đổi chính sách, cân nhắc sử dụng tài chính cho không gian đô thị cùng sự nhận thức và tham gia của công chúng vào quá trình cải tạo không gian, đến nay, nhiều không gian sống đã được chuyển đổi tốt hơn bằng các hình thức nghệ thuật khác nhau. Chúng tôi tin Việt Nam cũng có nhiều cơ hội để làm như vậy".

…Đến những kết quả thú vị

Khi dự án này được tiến hành tại Việt Nam với cuộc thi “Đánh thức không gian”, Ban tổ chức đã không khỏi bất ngờ với gần 500 ý tưởng tham gia chỉ trong chưa đầy ba tháng phát động. Đáng chú ý hơn, các ý tưởng này cho thấy một điều lý thú là có những thứ ta gặp hằng ngày cũ kỹ, buồn tẻ nay bỗng bừng sống dậy khi được thổi hồn từ những ý tưởng lãng mạn, bay bổng với màu sắc, hình ảnh, âm thanh hoàn toàn khác. Có nhiều ý tưởng còn đánh thức cả những giá trị văn hóa, lịch sử của các công trình như cầu Long Biên, Nhà hát Lớn Thành phố Hồ Chí Minh... Đặc biệt, các ý tưởng tham dự cuộc thi được đánh giá có tính khả thi khá cao.

Gần 500 ý tưởng tham gia cuộc thi được Ban tổ chức chia làm 9 nhóm ý tưởng; Nhóm trang trí cho các công trình công cộng mới trong các đô thị; Nhóm cải thiện cảnh quan đường phố; Nhóm cải thiện không gian công cộng thành địa điểm sinh hoạt cộng đồng; Nhóm các ý tưởng đánh thức không gian lãng mạn nhất, xì-tin nhất; Nhóm ý tưởng mang đậm tính nhân văn; Nhóm ý tưởng gắn với các vấn đề thời sự; Nhóm ý tưởng cải thiện trật tự và tiện ích đô thị; Nhóm ý tưởng sử dụng các thành tựu khoa học kỹ thuật mới thân thiện với môi trường và Nhóm các ý tưởng quy hoạch kiến trúc. Ý tưởng “Cầu Long Biên – Ngày và đêm” của nhóm tác giả Lại Thành Tín, Lê Anh Quyến, Đặng Ngọc Tú đã được trao giải Nhất với số phiếu tuyệt đối. Các bạn trẻ này đã “quyết định” đánh thức cầu Long Biên về đêm bằng cách dùng đèn chiếu cao áp và hệ gương cầu tái tạo các nhịp cầu đã mất, hoặc dùng dây căng mà đèn bóng bọc nhựa để chăng lên thành các nhịp cầu, tạo lại dáng cầu nguyên vẹn như lúc mới được xây dựng với các nhịp nhấp nhô, nhìn từ trên cao xuống hoặc từ xa tới cầu như một con rồng đang uốn lượn trên dòng sông.

Hi vọng, từ cuộc thi “Đánh thức không gian” này, nhiều ý tưởng sẽ được chọn lựa đưa vào thực hiện như những điển hình về việc dùng nghệ thuật cải thiện không gian công cộng ở các đô thị của Việt Nam.

Bài và ảnh: HUYỀN THANH