Trong những dấu tích còn lại, Văn chỉ miếu làng Hà Nữu mang một vị trí đặc biệt. Theo lời kể của các cụ cao niên trong làng, Văn chỉ miếu được khởi lập năm 1691, do cụ Lê Đình Minh, hiệu Minh Pháp, giữ chức Đổng lý Pháp ty trấn Thanh Hóa, cùng ngài Tổng phủ Tĩnh Gia chủ sự. Công trình có sự chung tay đóng góp của đông đảo người dân, từ các bậc chức sắc đến trai tráng trong làng. Đến ngày Xuân phân 20-3-1697, nhằm ngày 28-2 năm Đinh Sửu, Văn chỉ miếu được khánh thành. Văn chỉ miếu không chỉ là nơi thờ tự Nho học, mà còn là biểu tượng của tinh thần tôn sư trọng đạo, khát vọng học hành của cộng đồng. Qua bao biến cố lịch sử, công trình bị hư hỏng, mai một, nhưng ký ức về một không gian tôn vinh đạo học vẫn được các thế hệ người Hà Nữu gìn giữ.

Văn chỉ Miếu của làng Hà Nữu - nơi thường xuyên tổ chức hoạt động khuyến học, khuyến tài của các dòng họ và địa phương.

Điều đáng quý là người dân không để niềm tự hào ấy chỉ tồn tại trong hoài niệm. Với tâm nguyện tri ân tiền nhân, tôn vinh các bậc tiên hiền, khoa bảng, các thế hệ con cháu đã chung tay phục dựng, tôn tạo Văn chỉ miếu ngay trên nền đất cũ. Ông Lê Ngọc Lũy, người khởi xướng, vận động phục dựng công trình, từng chia sẻ rằng việc làm ấy không chỉ nhằm gìn giữ nơi thờ tự, mà còn để giáo dục truyền thống, khơi dậy đạo lý uống nước nhớ nguồn và tinh thần yêu cái chữ cho con cháu sau này.

Từ Văn chỉ miếu, mạch nguồn hiếu học của Hà Nữu hiện lên qua những tên tuổi được lưu lại trong lịch sử địa phương. Lịch sử Đảng bộ xã Quảng Khê (cũ) xuất bản năm 2014 ghi nhận những người con học hành đỗ đạt, có đóng góp cho xã hội như Nguyễn Sỹ Vạn (Nguyễn Hãn), Lê Xuân Bình, Vũ Xuân Nghi, Lê Đình Khiêm, Nguyễn Chí Thanh... Truyền thống ấy tiếp tục được bồi đắp sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, khi việc học chữ, mở mang dân trí trở thành khát vọng và nhiệm vụ quan trọng của quê hương.

Ngày nay, tinh thần ấy không chỉ được nhắc lại bằng những câu chuyện về người xưa. Văn chỉ miếu đã trở thành địa điểm tổ chức các hoạt động khuyến học, khuyến tài, vinh danh học sinh có thành tích xuất sắc, động viên những tân sinh viên bước vào giảng đường đại học. Tại đây, những vòng nguyệt quế, những phần thưởng được trao trong không gian trang nghiêm của Văn chỉ miếu mang ý nghĩa vượt lên trên sự khen thưởng thông thường. Đó là sự tiếp nối giữa đạo học của tiền nhân với khát vọng lập thân, lập nghiệp của thế hệ trẻ hôm nay.

 Giếng Chùa - Di tích lịch sử văn hóa đã gắn bó với người dân nơi đây từ thế kỷ XV.

Nếu Văn chỉ miếu lưu giữ mạch nguồn đạo học thì Giếng Chùa lại là một chứng nhân lặng lẽ của thời gian. Theo tư liệu đã được ghi nhận, giếng có từ thế kỷ XV, tồn tại qua nhiều thế hệ người làng. Giếng Chùa như một địa chỉ gợi nhớ lịch sử Hà Nữu. Một giếng nước không đồ sộ, nguy nga, nhưng sự tồn tại qua bao đời chứa đựng ký ức về đời sống cộng đồng, về một không gian làng quê từng gắn bó mật thiết với nguồn nước, sinh hoạt và tín ngưỡng của người dân.

Trong ký ức ấy còn có ngôi nhà ông Nguyễn Đức Thuần, nhà thờ tướng quân Lê Đình Khiêm - Di tích lịch sử cách mạng cấp tỉnh tại thôn Thạch Phương. Những câu chuyện về người chiến sĩ cách mạng, về một thời đấu tranh gian khổ và khát vọng mở mang dân trí đã góp thêm chiều sâu cho văn hóa Hà Nữu. Đặc biệt, hình ảnh ông Lê Xuân Phượng, người làng quen gọi là ông Bản Châm, một người từng hoạt động cách mạng bị giặc bắt tù đày. Cách mạng Tháng Tám thành công, ông đã góp sức vào công việc diệt giặc dốt, dạy chữ, làm thuốc cứu người, sau ngày trở về đã để lại một lát cắt nhân văn về con người quê hương. Qua những phận người bình dị ấy, văn hóa không còn là khái niệm trừu tượng, mà hiện lên trong lòng yêu nước, sự học, lòng nhân ái và khát vọng sống có ích.

Nhìn rộng ra, xã Quảng Chính đang có những cách làm mới để đưa không gian văn hóa truyền thống trở lại gần hơn với đời sống cộng đồng. Năm 2026, mô hình kết hợp đình làng với nhà văn hóa thôn được triển khai tại hai thôn Xuân Đa và Đại Phú, hình thành điểm sinh hoạt văn hóa, hội họp và gắn kết nhân dân. Đây là hướng làm đáng chú ý: Di sản không chỉ được gìn giữ như một công trình để tham quan, mà còn trở thành không gian sống, nơi các thế hệ gặp gỡ, chia sẻ và cùng vun đắp tình làng nghĩa xóm.

 Nhà ông Nguyễn Đức Thuần tại thôn Thạch Phương, xã Quảng Chính - Di tích lịch sử cấp tỉnh.

Tuy nhiên, từ câu chuyện Hà Nữu cũng cần nhìn nhận rằng phục dựng một di tích mới chỉ là bước đầu của hành trình bảo tồn. Điều quan trọng hơn là phải có hồ sơ tư liệu đầy đủ, kiểm kê hiện trạng, bảo vệ yếu tố gốc, xác định rõ trách nhiệm quản lý và chăm sóc lâu dài. Với Giếng Chùa, cần tiếp tục quan tâm khảo sát, bảo vệ và phát huy giá trị, tránh để một dấu tích quý chỉ còn được nhắc đến trong ký ức. Với Văn chỉ miếu, cần duy trì  các hoạt động khuyến học, giáo dục truyền thống, đồng thời tăng cường sự tham gia của nhà trường, dòng họ và thế hệ trẻ. Đặc biệt, những câu chuyện do các bậc cao niên lưu giữ cần được ghi chép, tư liệu hóa kịp thời trước khi thời gian làm phai mờ ký ức.

Ngày 24-11-2026, Ngày Văn hóa Việt Nam đầu tiên được tổ chức theo Nghị quyết số 28/2026/QH16 của Quốc hội, mang ý nghĩa nhắc nhở mỗi cấp, mỗi ngành và mỗi người dân về trách nhiệm đối với văn hóa dân tộc. Văn hóa không phải phần trang trí bên ngoài của sự phát triển, mà là nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh và động lực để quê hương vươn lên. Một vùng quê đáng sống không chỉ cần đường sá khang trang, kinh tế phát triển, mà còn cần những con người biết trân trọng lịch sử, giữ gìn đạo lý và có trách nhiệm với cộng đồng.