QĐND - Chúng tôi đến thành phố Điện Biên Phủ những ngày cuối tháng 12-2013, đất trời Tây Bắc rạo rực chuẩn bị vào xuân, nắng vàng rót mật lên những nụ đào e ấp báo hiệu một năm mới đang về. Dù còn 5 tháng nữa mới tới ngày kỷ niệm 60 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ nhưng không khí lễ hội rộn ràng đã hiển hiện khắp Điện Biên. Xứ “Mường Trời” đang chuẩn bị chu đáo cho ngày khai hội.

Hẹn gặp nhau bên dòng Nậm Rốm

Chưa biết hẹn cùng ai lòng đã núi/ Mới Pha Đin đã bối rối Điện Biên rồi/ Qua chót vót đỉnh rừng, thăm thẳm suối/ Mây che mùa chiến dịch vẫn còn bay… Những câu thơ của nhà thơ Nguyễn Hữu Quý nói hộ lòng tôi mỗi khi về Điện Biên. Đến Điện Biên, cùng với tham quan di tích lịch sử, tri ân anh hùng liệt sĩ còn được tận hưởng cả một không gian đầy bản sắc văn hóa lâu đời của 21 dân tộc anh em. Miền đất này có một bề dày truyền thống văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc được thể hiện qua kho tàng văn học của các dân tộc với nhiều thể loại, đề tài phản ánh. Những tác phẩm: Chuyện kể bản Mường, Lạng Chượng, Sống trụ xôn xao, Tản chụ xiết xương... từ lâu được nhiều người biết đến, yêu mến và góp phần xứng đáng làm giàu có, phong phú kho tàng văn hóa các dân tộc Việt Nam. Trước khi chia tách thành các tỉnh riêng lẻ, Tây Bắc đã từng là Khu tự trị Thái Mèo với đầy đủ bản sắc các dân tộc miền núi phía Bắc. Trong đó, xứ Mường Thanh (Điện Biên Phủ) được mệnh danh là vựa lúa trù phú nhất qua câu ca Nhất Thanh, nhì Lò, tam Than, tứ Tấc. Đây là vùng đất cư trú lâu đời của đồng bào Thái với những đặc sản văn hóa nhà sàn, múa xòe, ném còn, cơm lam, cá suối, rêu đá, măng đắng, sâu chít… Ai đến Mường Thanh để ngất ngây men rượu, chuếnh choáng vòng xòe, say mê điệu sạp… cùng những cô gái Thái ở Phiêng Lơi, Che Căn, Phiềng Quái… Rồi lại không thể bỏ lỡ đêm ngủ nhà sàn, ngày tắm suối khoáng nóng ở bản U Va, Thanh Luông, Hua Pe… Tháng 3 mùa hoa Ban nở, chúng ta lại ngược núi, ngược đèo đến Tủa Chùa ngắm rừng hoa ban bung trắng ở Tả Xi Láng để hiểu thêm về truyền thuyết “Hoa Ban nở thành người con gái Thái”…

Hoa Ban gắn bó mật thiết với đồng bào Thái Tây Bắc. Ảnh: Trọng Hải

Bản Tả Xi Láng, Tủa Chùa, Điện Biên nằm giữa những cánh rừng ban trắng.

 

Đến Điện Biên, ta lại qua Điện Biên Đông thăm thượng nguồn dòng sông Mã, qua Mường Lay ghé Khu di tích dinh thự Vua Thái Đèo Văn Long, dừng chân ở Tuần Giáo dự lễ hội Lồng Tồng của người Mông để đánh cù, bắn nỏ, đẩy gậy… Phong cảnh Điện Biên bốn mùa đều đẹp. Nhưng ai cũng muốn đến Điện Biên vào mùa xuân, mùa hoa ban, mùa lễ hội để được chiêm ngưỡng những cánh rừng bừng sáng bởi hoa Ban khoe sắc, những nẻo đường rực rỡ sắc màu trang phục thiếu nữ các dân tộc trẩy hội; được chạm tay vào cột mốc số 0 ở ngã ba biên giới A Pa Chải (Mường Nhé), nơi một tiếng gà gáy ba nước nghe thấy (Việt-Lào-Trung), nơi mặt trời lặn sau cùng trên lãnh thổ Việt Nam (cực Tây Tổ quốc)… Rồi ai đến A Pa Chải cũng muốn được ăn tết Hồ Sự Trà và nghe câu chuyện của cộng đồng người Hà Nhì hàng trăm năm kiên cường bảo vệ biên cương đất nước…

Ta nắm tay mình trong hội hoa Ban

Với miền đất Tây Bắc nói chung và Điện Biên nói riêng, hoa Ban thực sự gần gũi và gắn bó máu thịt với con người cả trong cuộc sống thường nhật lẫn đời sống tinh thần.

Truyền thuyết của người Thái kể rằng, ngày xưa vùng Tây Bắc có một cô gái tên Ban, xinh đẹp, nết na và có giọng hát mê đắm lòng người. Nhiều trai mường ngấp nghé nhưng trái tim nàng đã trao gửi cho chàng Khum, giỏi săn bắn và làm nương. Nhưng cha Ban chê Khum nghèo nên đã gả cô cho con trai tạo mường - vừa gù vừa lười. Thấy cha cùng nhà tạo mường bàn chuyện cưới hỏi, nàng Ban chạy tìm người yêu cầu cứu. Đúng lúc chàng Khum đi vắng. Tuyệt vọng, nàng Ban bèn buộc chiếc khăn piêu của mình vào cầu thang nhà Khum rồi vượt núi, vượt đèo tìm chàng. Đến khi kiệt sức, nàng gục xuống núi, nơi đó sau này mọc lên một loài cây ra hoa trắng muốt vào mùa xuân. Dân mường gọi là hoa Ban và coi đó là loài hoa tượng trưng cho tình yêu chung thủy. Còn chàng Khum trở về thấy nàng đã bỏ đi, bèn theo tìm. Cuối cùng, chàng cũng kiệt sức mà chết, hóa thành con chim sống lẻ loi. Cứ đến mùa xuân, khi hoa Ban nở, chim lại cất tiếng gọi bạn tình da diết… Với đồng bào nơi đây, hoa Ban, tượng trưng cho tình yêu thủy chung, sức sống trường tồn. Chỉ có cây Ban sống được nơi đất cằn, rễ Ban cắm sâu trên đất Mẹ từ ngàn xưa. Quà tặng loài cây này mang đến cho đời là những bông hoa thanh khiết, lặng lẽ, tự nhiên trở thành biểu tượng văn hóa của quê hương Điện Biên.

Mùa xuân 2014, tỉnh Điện Biên sẽ khởi động các hoạt động tổ chức kỷ niệm cấp quốc gia 60 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ. Trong đó, Lễ hội “Hoa Ban khoe sắc” sẽ khai mạc đêm 13-3-2014 (kỷ niệm ngày mở màn Chiến dịch Điện Biên Phủ). Theo bà Phùng Thị Ngọc Phượng, Giám đốc Công ty CP Quảng cáo, Thương mại và Xây dựng Anh Sơn, đơn vị chủ trì tổ chức lễ hội: “Lễ hội "Hoa Ban khoe sắc" giới thiệu, tôn vinh những nét tinh hoa văn hóa, nghệ thuật độc đáo, đặc sắc nhất của văn hóa quê hương Điện Biên nói riêng, vùng đất Tây Bắc nói chung. Đồng thời khơi dậy lòng tự hào, tinh thần yêu nước, động viên, khuyến khích các thế hệ người Điện Biên và Tây Bắc hôm nay phấn đấu góp phần xây dựng quê hương đẹp giàu hơn. Và cũng để từ đây, hoa Ban chính thức trở thành thương hiệu riêng của du lịch Điện Biên".

Liên tục trong các ngày 14 và 15-3 sẽ là các hoạt động trong khuôn khổ Tuần Văn hóa du lịch Điện Biên 2014. Lễ bế mạc gắn liền với lễ hội diễu hành văn hóa đường phố đặc sắc, tràn ngập các sắc màu văn hóa, lễ hội của các dân tộc anh em đang sinh sống tại Điện Biên, nhằm giới thiệu văn hóa, tiềm năng du lịch của Điện Biên và các tỉnh Tây Bắc mở rộng. Ngoài đoàn chính của tỉnh Điện Biên sẽ có khối diễu hành bằng xe hoa của các tỉnh Tây Bắc với chủ đề: Tiếng cồng gọi bạn Hòa Bình; Viên ngọc nguyên sơ, miền du lịch sinh thái Sơn La; Phú Thọ - miền quê hương cổ tích; Yên Bái - miền quê yêu dấu của tôi; Lào Cai - tình ca trên cao nguyên trắng Bắc Hà; Lai Châu - nơi địa đầu Tổ quốc…

Ai đến Điện Biên rồi, khi về lòng hẳn lại bồi hồi, thương nhớ.

HOÀNG TRƯỜNG GIANG