Du khách được chiêm ngưỡng các tác phẩm nghệ thuật từ những hạt gạo nếp thơm và nghe những câu chuyện về tình yêu với nghề của dân làng.

Xôi Phú Thượng từ lâu đã nổi tiếng bởi vị dẻo thơm rất riêng, bởi bí quyết đồ hai lần được truyền qua nhiều thế hệ. Chiều hôm trước, nếp được ngâm kỹ, đãi sạch rồi đồ lần thứ nhất. Đến chừng 3, 4 giờ sáng, khi phố phường còn ngái ngủ, ánh đèn trong những ngôi nhà của làng nghề đã bừng lên. Lửa lại đỏ, hơi nước lại nghi ngút, mẻ xôi được đồ lần hai cho tròn vị. Khoảng 5, 6 giờ sáng, những thúng xôi đầy đặn theo chân người bán tỏa đi khắp phố phường Hà Nội, mang theo hương nếp mới đánh thức một ngày.

 Người dân Phú Thượng với Lễ hội xôi năm 2026.

Nhịp sống ấy đã trở thành thói quen của bao gia đình nơi đây. Chị Nguyễn Thị Hồng, hội viên Chi hội 1, Hội Làng nghề truyền thống xôi Phú Thượng, chia sẻ rằng, để có mẻ xôi ngon, ngoài việc chọn gạo nếp loại 1, từng hạt còn phải được làm sạch kỹ lưỡng. Chị tự tay làm ruốc, chăm chút từng công đoạn để chiều lòng cả những thực khách khó tính nhất. Gần 20 năm trước, khi Phú Thượng từ làng lên phố, ruộng đồng dần nhường chỗ cho nhà cửa, nhiều gia đình không khỏi lo lắng.

“Vợ chồng tôi có 3 con nhỏ, rời ruộng mà chưa biết bấu víu vào đâu. Rồi lại quay về với nghề nấu xôi truyền thống của làng. Gánh xôi nhỏ ngày ấy đã giúp chúng tôi vượt qua những ngày chật vật nhất”, chị Hồng nhớ lại.

Có lẽ vì thế, lễ hội xôi hằng năm không chỉ để tôn vinh nghề mà còn là dịp người dân nhớ về công ơn tiên tổ, những người đã khai sinh và giữ lửa cho nghề. Đó cũng là nơi gặp gỡ đầu xuân, nơi những người con Phú Thượng cùng nhau chia sẻ kinh nghiệm, động viên nhau làm ăn, chung tay xây dựng phường ngày một khởi sắc.

Năm nay, lễ hội diễn ra trong mưa xuân lất phất, không gian tổ chức có phần khiêm tốn, nhưng không khí thì vẫn rộn ràng. Bên cạnh các hoạt động văn nghệ, trò chơi dân gian, tâm điểm của ngày hội vẫn là những hoạt động với xôi. Xôi và chè nơi đây không chỉ đánh thức vị giác bằng hương nếp thơm nồng mà còn mê hoặc thị giác bởi những màu sắc, hình khối, hoa văn được tạo tác công phu. Tất cả đều là sản phẩm từ tự nhiên, thân thiện và an toàn. Dưới bàn tay khéo léo của nghệ nhân, xôi trở thành những tác phẩm nghệ thuật mềm mại, sắc nét.

Sôi nổi nhất phải kể đến Hội thi nấu xôi, truyền thống quý báu kết nối các thế hệ của làng nghề. Qua từng năm tháng, những người con Phú Thượng gửi vào mâm xôi không chỉ sự sáng tạo mà còn là niềm kiêu hãnh với tinh hoa của cha ông.

Phần thi phụ mang tên “Tiếng rao từ năm cửa ô” càng khiến không khí thêm náo nhiệt. Những tiếng rao xôi mộc mạc, thân thương từng vang vọng khắp năm cửa ô Hà Nội nay được tái hiện sống động. Mỗi tràng pháo tay cổ vũ của khán giả trở thành thước đo cho sự truyền cảm hứng của các đội thi, như thể cả một miền ký ức được đánh thức.

Bà Nguyễn Thị Tuyến, Phó chủ tịch Hội Làng nghề truyền thống xôi Phú Thượng cho biết: Trong thời đại công nghệ số, nhiều hội viên đã quảng bá, dạy nghề trên các nền tảng trực tuyến, mở rộng thị trường và kết nối với khách hàng khắp nơi. Nhưng lễ hội vẫn là điểm tựa tinh thần, là nơi người Phú Thượng luôn hướng về. Dù nấu ở bất cứ đâu, họ vẫn nhắc nhau giữ gìn uy tín, bảo đảm an toàn, vệ sinh thực phẩm, để hương xôi làng nghề mãi thơm bền trong lòng người thưởng thức.