Lần theo âm thanh đanh và sáng của chiếc hộp nhạc đang phát khúc “Tiến quân ca”, khách tham quan bước vào không gian trưng bày với 102 bản nhạc gốc cùng nhiều tư liệu, hiện vật giá trị về tân nhạc Việt Nam giai đoạn 1934-1954. Sự kiện nằm trong khuôn khổ Festival Thăng Long-Hà Nội lần thứ II năm 2026, do Bảo tàng Hà Nội phối hợp cùng Trung tâm Điều phối các hoạt động sáng tạo Hà Nội tổ chức. Tại đây, mỗi bản nhạc là những câu hát, giai điệu của thành phố, kể câu chuyện về tình yêu, đất nước và con người.

 Các bạn trẻ tham quan trưng bày. 

Tân nhạc (hay còn biết tới là nhạc cải cách, nhạc tân thời, nhạc tiền chiến) bắt đầu xuất hiện tại Việt Nam từ giữa thập niên 1930, dựa trên nền tảng lý thuyết và nhạc cụ phương Tây. Trong dòng chảy ấy, Hà Nội đã sớm được biết đến như một “nàng thơ” của tân nhạc, gắn liền với những bài ca chứa đựng trang sử vàng son, bức tranh thiên nhiên và nhịp sống con người Thủ đô.

Tại trưng bày, ta được gặp lại Thủ đô hào hoa và anh hùng trong bài hát “Người Hà Nội”, một sáng tác của Nguyễn Đình Thi. Bản trường ca này ra đời năm 1947, trong bối cảnh chiến lũy mọc lên khắp các con phố. Dù vậy, tác phẩm mở đầu bằng nét nhạc thắm thiết, nên thơ và lạc quan: “Đây Hồ Gươm, Hồng Hà, Hồ Tây”. Ba phần của bài hát là sự đan xen của những giai điệu rộn ràng, nhanh gọn và những nốt trầm bay bổng, thoáng đãng, đậm chất phong nhã, lãng mạn mà bi tráng của người Hà thành. Qua đó, người nghe cảm nhận được quá khứ linh thiêng, truyền thống hào hùng, nhịp sống sinh động cùng bức tranh chiến đấu và tương lai chiến thắng của Thủ đô Hà Nội. Không chỉ cất lên từ giữa lòng thành phố, Hà Nội trong tân nhạc còn vọng về tha thiết từ tiếng lòng người phương xa. Một trong số đó là tác phẩm “Nhắn về Hà Nội” do nhạc sĩ Văn An sáng tác năm 1955 mang theo nỗi nhớ cảnh sắc, con người Thủ đô và khát vọng về ngày đất nước hòa bình, thống nhất. Gần một thế kỷ trôi qua với bao thăng trầm của lịch sử, những ca khúc như “Người Hà Nội”, “Nhắn về Hà Nội”, “Ảo ảnh chiều thu”... vẫn thường vang lên trong các chương trình nghệ thuật và nhiều dịp khác nhau, cho thấy sự lắng đọng cùng sức sống bền bỉ của nền tân nhạc Hà Nội giai đoạn 1934-1954. 

Anh Nguyễn Văn Chiến, chuyên viên truyền thông Trung tâm Điều phối các hoạt động sáng tạo Hà Nội, thành viên ban tổ chức trưng bày, cho biết: “Thông qua các tư liệu, hiện vật và bản nhạc tiêu biểu, chúng tôi mong muốn công chúng hình dung về một Hà Nội vừa thanh lịch, hào hoa, vừa chuyển mình mạnh mẽ trong giai đoạn hình thành nền tân nhạc Việt Nam”. Với những bạn trẻ như Hà Sỹ Nguyên (22 tuổi, TP Hà Nội), trưng bày mang đến sự thích thú khi lần đầu họ được tận mắt nhìn thấy những bản nhạc gốc, hiện vật gắn liền với đời sống âm nhạc Thủ đô gần một thế kỷ trước. Hà Sỹ Nguyên chia sẻ: “Trưng bày là một điểm hẹn để người trẻ chúng tôi đến gần hơn với di sản, thêm trân trọng những giá trị văn hóa mà thế hệ đi trước đã vun đắp, đồng thời tiếp tục gìn giữ, lan tỏa và sáng tạo những giá trị ấy trong đời sống”.

Những bản nhạc gốc đã ngả màu, Hà Nội cũng nhiều đổi thay, song khát vọng vươn tới cái đẹp cùng tinh thần nhân văn từ những ca khúc tân nhạc Hà Nội vẫn mang đến cho ta những rung cảm mãnh liệt. Những bản nhạc đẹp thuộc hai thập niên tân nhạc 1934-1954 đã trở thành di sản. Mỗi khi những thanh âm một thời ấy cất lên, tình yêu với Hà Nội, với những tháng ngày xưa cũ lại đong đầy trong trái tim mỗi người.