Sinh ra trong một gia đình có truyền thống làm sơn mài, Nguyễn Thị Hồi lớn lên cùng mùi sơn, tiếng mài và những xưởng nghề quen thuộc của quê hương. Năm 16 tuổi, cô gái Nguyễn Thị Hồi bén duyên với nghề và một năm sau liền đăng ký vào học và làm nghề tại Hợp tác xã Sơn mài Bình Minh. Từ những công việc như vẽ, khảm trai, tạo hình vỏ trai, cô gái Nguyễn Thị Hồi dần tích lũy kinh nghiệm, rèn giũa tay nghề.

Năm 1991, Hợp tác xã Sơn mài Bình Minh giải thể. Bà Hồi được chia ruộng rồi trở về làm nông như nhiều người thợ khác trong làng. Dẫu vậy, tình yêu dành cho sơn mài trong bà chưa bao giờ nguội tắt. Nhờ có sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, bà quyết tâm trở lại với công việc sơn mài. Bà xin làm công nhân thời vụ tại các xưởng sơn mài để vừa kiếm thêm thu nhập trang trải cuộc sống, vừa học hỏi, tích lũy kinh nghiệm và dành dụm vốn mở xưởng.

 Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Thị Hồi thực hiện tác phẩm sơn mài. Ảnh: VŨ HẬU

Sau nhiều năm bền bỉ, đến năm 2003, bà mở cơ sở sản xuất của riêng mình, bắt đầu hành trình gây dựng sự nghiệp bằng chính nghề truyền thống mà bà luôn đau đáu gìn giữ. NNƯT Nguyễn Thị Hồi nhớ lại: “Thời đó chưa có điều kiện quảng bá hay tiếp cận thị trường như bây giờ, vợ chồng tôi mang từng sản phẩm lên phố cổ Hà Nội giới thiệu cho các cửa hàng. May mắn sản phẩm của chúng tôi được mọi người đón nhận”. Từ những chuyến đi ấy, cơ sở sản xuất của bà từng bước phát triển, các dòng sản phẩm cũng ngày càng đa dạng để đáp ứng nhu cầu của thị trường.

Hơn nửa thế kỷ làm nghề, NNƯT Nguyễn Thị Hồi vẫn giữ sự cẩn trọng trong từng công đoạn. Mỗi tác phẩm sơn mài bà làm ra phải trải qua khoảng 20 công đoạn, thời gian thực hiện có thể mất nhiều tháng, thậm chí cả năm mới hoàn thiện. “Người thợ phải tỉ mỉ trong từng khâu, từ xử lý cốt gỗ, sơn mài nhiều lớp đến trang trí bạc hay vỏ trứng. Mỗi công đoạn đều đòi hỏi kỹ thuật và sự kiên nhẫn”, NNƯT Nguyễn Thị Hồi chia sẻ.

Chính sự nghiêm cẩn ấy đã tạo nên dấu ấn riêng trong từng tác phẩm mang tên Nguyễn Thị Hồi. Trên nền sơn mài truyền thống, những hình ảnh quen thuộc như làng quê, hoa sen, con trâu hiện lên mộc mạc nhưng giàu sức gợi, vừa mang vẻ đẹp của đời sống Việt, vừa chứa đựng chiều sâu văn hóa, góp phần lan tỏa hình ảnh quê hương, đất nước.

Những nỗ lực và đóng góp bền bỉ của bà Nguyễn Thị Hồi đã được Chủ tịch nước trao tặng danh hiệu NNƯT vào năm 2020. Hiện là Chủ tịch Hội Sơn mài Hạ Thái, bà luôn trăn trở với việc gìn giữ nghề truyền thống. Với bà, bảo tồn không đồng nghĩa với việc giữ nguyên những gì đã có. Chính vì vậy, bà cùng những người thợ trong làng chủ động đổi mới mẫu mã, nắm bắt xu hướng thiết kế để sản phẩm phù hợp hơn với thị trường. Bên cạnh việc điều hành cơ sở sản xuất, bà còn sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm cho những người trẻ yêu nghề, với mong muốn ngọn lửa làng nghề sẽ tiếp tục được gìn giữ qua nhiều thế hệ.