Gỡ khó cho kịch sân khấu quần chúng

Kịch sân khấu quần chúng vẫn cho thấy ưu điểm của việc bám sát, tiếp cận nhanh với đời sống bộ đội, nhân dân, góp phần giáo dục truyền thống cách mạng, tinh thần uống nước nhớ nguồn, tôn vinh giá trị văn hóa Việt Nam, ca ngợi vẻ đẹp và sự phát triển mạnh mẽ của đất nước… Trại sáng tác kịch bản sân khấu quần chúng toàn quân năm 2017 do Tổng cục Chính trị vừa tổ chức (từ ngày 10 đến 26-5) tại Ninh Bình là một hoạt động thiết thực.

Kịch sân khấu quần chúng, khó đủ đường

Kịch bản sân khấu quần chúng tưởng chừng là “chuyện nhỏ” nhưng tìm hiểu mới thấy đây thực sự là mối lo, sự trăn trở thường trực của đội ngũ cán bộ văn hóa cơ sở. Tác giả chuyên nghiệp không mấy mặn mà. “Nguồn” kịch bản sân khấu quần chúng thường do những hạt nhân văn hóa, văn nghệ của các cơ quan, đơn vị cơ sở sáng tác. Tuy nhiên thực tế, phần nhiều các cây bút không chuyên này lại thiếu kỹ năng biên kịch, dàn dựng... Trong khi, để đạt hiệu quả tuyên truyền, kịch bản cho sân khấu quần chúng vẫn đòi hỏi những yếu tố cơ bản như: Bố cục, kết cấu chặt chẽ, cân đối, có cốt truyện kịch, có sự kiện, diễn biến các tuyến kịch và diễn biến tâm lý nhân vật lô-gích, có phát triển, có cao trào, có bước ngoặt và được giải quyết thỏa đáng… Những đòi hỏi này có phần "quá sức" đối với phần đông tác giả không chuyên. Bên cạnh đó, Đại úy QNCN Trần Quý Hải (Bộ chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Hà Tĩnh) chia sẻ, “Một năm, đơn vị chúng tôi tổ chức khoảng 30 buổi tuyên truyền trên hai tuyến bờ biển và chuyện một người sắm “nhiều vai”, vừa là bộ đội nhưng lại vừa là diễn viên, ca sĩ, vừa sáng tác kịch bản lại vừa phụ trách chỉnh âm thanh, ánh sáng… là bình thường. Trong khi trình độ dân trí bây giờ khá cao, mình làm thế nào để nói người ta nghe, diễn tả để người xem chấp nhận là cả vấn đề không dễ”.

Trại sáng tác kịch bản sân khấu quần chúng toàn quân năm 2017 dành cho đối tượng là cán bộ, chiến sĩ đến từ các đơn vị, quân khu, quân đoàn, quân binh chủng, học viện nhà trường trong toàn quân, về lý luận, sáng tác kịch bản... Theo Đại tá, Nghệ sĩ ưu tú Lê Minh Tuấn, Trưởng phòng Văn hóa văn nghệ (Cục Tuyên huấn, Tổng cục Chính trị) thì mục đích của trại sáng tác là bồi dưỡng những kiến thức cơ bản về sáng tác kịch bản sân khấu và phương pháp tổ chức dàn dựng tác phẩm kịch ngắn; nhằm góp phần nâng cao đời sống văn hóa tinh thần cho bộ đội; chuẩn bị tốt cho Liên hoan Nghệ thuật quần chúng lực lượng vũ trang và học sinh, sinh viên lần thứ IX, năm 2019….

Nơi tạo nguồn kịch bản cho toàn quân

Bình thường tếu táo, trêu đùa nhau nhưng đến phút chia tay lại bịn rịn không rời. Chứng kiến cảnh đó của các học viên trại sáng tác mới thấy tình cảm họ dành cho nhau ấm áp đến thế nào trong hơn chục ngày cùng san sẻ vui buồn, cùng tranh luận sôi nổi trong sáng tác kịch bản cho quần chúng. Bên cạnh giúp cho người chưa từng biết về nghề biết cách dàn dựng, sáng tác, tổ chức tác phẩm, theo Đại úy QNCN Trần Quý Hải thì trại sáng tác cũng là dịp để tất cả anh chị em làm công tác văn hóa văn nghệ ở cơ sở giao lưu học hỏi giữa các vùng miền. Với bản thân tôi, đây là cơ hội tốt để hiểu hơn về các vùng miền khác nhau, hiểu thêm về xây dựng nhân vật, xây dựng điển hình…. Đồng tình với chia sẻ đó, Thiếu tá QNCN Nguyễn Ngọc Phượng ( Lữ đoàn 168, Quân khu 2) cho rằng, trong quá trình tham gia trại sáng tác,  các học viên có cơ hội học hỏi lẫn nhau. Tại đây các anh được trao đổi thực tế, những kinh nghiệm, tình huống từ chính những người đang làm phong trào tại cơ sở. Thậm chí, có những người tuy chưa có nhiều kinh nghiệm sáng tác nhưng ý tưởng của họ lại khiến chính giáo viên là những người sáng tác chuyên nghiệp cũng phải ngạc nhiên… Điều quan trọng nữa là sau trại sáng tác, học viên cũng có những kết nối trong toàn quân để phục vụ công tác chuyên môn sau này…

40 học viên nhưng kết thúc chương trình, ban tổ chức “thu hoạch” tới 45 tác phẩm kịch bản với nhiều tác phẩm đạt chất lượng tương đối tốt. Kịch phẩm “Phía sau tay lái” của Trung úy QNCN Lương Tuấn Anh (Sư đoàn 312, Quân đoàn 1) là câu chuyện trong gia đình giữa bố mẹ với hai người con về tuân thủ Luật Giao thông đường bộ. Những nút thắt, mở, những tình tiết cao trào, điểm nhấn của kịch là tình huống dễ tìm trong cuộc sống hằng ngày của bất kỳ ai khiến người xem giật mình suy nghĩ. Vai diễn “người mẹ” của đồng chí Đặng Lệ Thúy, Đại úy QNCN Bộ CHQS tỉnh Nam Định khiến chính các anh em học viên phải xuýt xoa, rơi lệ. Tác phẩm đã chạm tới trái tim của người xem bởi triết lý rất đời: Hãy chấp hành pháp luật khi tham gia giao thông, “phía sau tay lái chính là cuộc sống”… Thiếu tướng Nguyễn Phương Diện, Ủy viên Hội đồng Lý luận phê bình văn học, nghệ thuật Trung ương, Phó cục trưởng Cục Tuyên huấn, Tổng cục Chính trị, Trưởng ban tổ chức trại sáng tác cho rằng, văn nghệ quần chúng nói chung, kịch sân khấu quần chúng nói riêng là hoạt động thường xuyên, do chính quần chúng sáng tạo ra và phục vụ quần chúng nên sức lay động rất tốt. Các đồng chí tham gia trại sáng tác đều là những người kiêm nhiệm, hầu hết chưa được học về lý luận cũng như những kỹ năng viết kịch như thế nào. Nhưng các tác phẩm thu được chính là tiếng nói từ cơ sở, là hơi thở của cuộc sống sinh hoạt, học tập, công tác, huấn luyện SSCĐ ở đơn vị nên gần gũi với bộ đội, nhân dân…

Có thể khẳng định: Lực lượng vũ trang và chiến tranh cách mạng luôn là đề tài gợi mở, hấp dẫn luôn thu hút sự chú ý của bộ đội cũng như quần chúng nhân dân. Bên cạnh đó, trong thời bình, các đơn vị quân đội tập trung vào huấn luyện, SSCĐ, xây dựng đơn vị, tham gia vào các chương trình mục tiêu quốc gia, tham gia lao động làm kinh tế, và nhiều nhiệm vụ phi truyền thống như đối ngoại quốc phòng, gìn giữ hòa bình thế giới... Đều là những đề tài hay, hấp dẫn nhưng khó tiếp cận nên ngay cả các tác giả chuyên nghiệp cũng chưa có điều kiện khai thác hết. Nếu các tác giả dù không chuyên mà xông xáo, chịu khó đọc biết khai thác các chi tiết nhỏ cũng có cơ hội tạo được kịch bản hay.

Hy vọng khi trở về đơn vị các đồng chí đã tham gia trại sáng tác sẽ có nhiều tác phẩm phản ánh mọi mặt của đời sống, phục vụ bộ đội và nhân dân…".

Bài và ảnh: MINH NHÃ