Bền bỉ giữa làng nghề rẽ lối

Thôn Xà Cầu trước đây từng nổi tiếng với nghề sản xuất hương tăm đen. Thế nhưng, sự chuyển mình của nền kinh tế thị trường đã khiến nghề xưa dần mai một. Khoảng 15 năm trở lại đây, phần lớn người dân Xà Cầu chuyển sang thu mua, phân loại và sơ chế phế liệu nhằm mang lại thu nhập ổn định hơn.

“Giờ cả làng chỉ còn 5 hộ còn làm hương”, ông Nguyễn Tiến Thi, Giám đốc Hợp tác xã sản xuất hương Xà Cầu, chia sẻ. Giữa bức tranh ấy, ông vẫn kiên định với con đường sản xuất hương tăm - nghề mà bao thế hệ đi trước dày công gây dựng. Gần 20 năm gắn bó, ông chứng kiến biết bao đổi thay, nhưng chưa một lần nghĩ đến chuyện buông tay. “Người khác bỏ thì kệ, tôi vẫn giữ. Vì đây là nghề của tổ tiên, là niềm tự hào của làng”, ông bày tỏ.

Ông Nguyễn Tiến Thi vẫn miệt mài với nghề truyền thống. 

Trên hành trình giữ nghề, ông Thi chưa bao giờ thấy mình cô đơn hay lạc lõng giữa thời cuộc. “Trái lại, tôi tự hào lắm”, ông khẳng định. Với ông, được tiếp nối nghề của thế hệ đi trước là niềm tự hào. Nghề làm hương từng nuôi sống bao thế hệ người Xà Cầu. Tuy hiện nay, thôn chỉ còn ít hộ bám nghề, và ông vẫn kiên trì gìn giữ. Lợi nhuận có thể không cao, nhưng điều ông nhận lại là sự trân trọng và niềm tự hào được tôn vinh cùng hương quê.

Theo ông, làm hương còn liên quan đến văn hóa tâm linh người Việt. Những nén hương tưởng chừng đơn giản nhưng lại vô cùng công phu. Mỗi công đoạn đều phải cẩn thận, từ chọn nguyên liệu, pha bột đến sấy hương. Trong đó, pha chế bột hương là khâu quan trọng nhất, bí quyết tạo nên mùi hương cổ truyền đặc trưng. “Với tôi, đó là linh hồn của nghề - thứ không thể học trong ngày một ngày hai, mà phải đúc kết qua nhiều năm kinh nghiệm”, ông chia sẻ. Cũng bởi thế, ông luôn tâm niệm phải tiếp tục gìn giữ bản sắc văn hóa quê hương và kiên trì duy trì hợp tác xã, tạo việc làm cho bà con để họ thêm vững tin với nghề. Từ đó, hương Xà Cầu vẫn giữ được hơi thở trong đời sống hôm nay.

Hành trình truyền lửa

Dẫu việc tìm người kế nghiệp còn nhiều khó khăn, ông Nguyễn Tiến Thi vẫn tin rằng sẽ có lớp trẻ quay lại, tiếp nối ngọn lửa nghề. “Giờ nhiều nghề mới, kiếm tiền dễ hơn, nhưng nếu vừa có thu nhập, vừa giữ được bản sắc làng quê thì đó mới là điều đáng quý. Tôi tin rồi cũng sẽ có người tìm về”, ông chia sẻ.

Chứng nhận Nghệ nhân làng nghề, ghi nhận cho những năm miệt mài giữ lửa hương truyền thống của ông Thi. 

Không dừng lại ở việc sản xuất, ông còn nỗ lực làm mới hương đen Xà Cầu với đa dạng mùi thơm, kích thước để phù hợp với nhiều nhóm khách hàng, giúp làng nghề lan tỏa rộng hơn.

Đồng thời, ông Thi mở rộng dạy nghề cho nhiều địa phương như: Ninh Bình, Bắc Ninh, Phú Thọ. Với ông, đó là cách để “ngọn lửa nghề không tắt”, để hương Xà Cầu vươn ra khỏi biên giới làng quê nhỏ bé. “Khi họ về học, tôi trực tiếp hướng dẫn, chia sẻ công thức và hỗ trợ mua máy móc. Ai có tâm học, tôi đều sẵn sàng chỉ dẫn để góp phần giữ nghề chung cho đất nước”, ông bày tỏ.

Ở tuổi xế chiều, điều ông Thi trăn trở nhất không phải là chuyện sinh kế, mà là tìm được người kế nghiệp. Ông mong sẽ có lớp trẻ trong làng đủ yêu nghề để tiếp nhận toàn bộ kinh nghiệm, tiếp tục giữ lửa cho mai sau. Với ông, giữ nghề là giữ lấy văn hóa, giữ căn cốt của người Việt - điều ông tin rằng “rồi cũng sẽ có người tìm về”.

Bài và ảnh: LÊ VI

* Mời bạn đọc vào chuyên mục Văn hóa xem các tin, bài liên quan.