Giữ hồn xưa, mở đường tương lai

Từ sự hồi sinh của cảnh quan, những đổi thay trong cách quản lý đến tầm nhìn liên kết và hội nhập quốc tế, di sản không chỉ được “đánh thức” về diện mạo mà còn được trao thêm một sứ mệnh mới: Giữ hồn xưa trong nhịp phát triển của tương lai.

Hồn Trúc Lâm mở lối

Điều dễ nhận thấy nhất ở các khu di sản sau khi được vinh danh là sự đổi thay về diện mạo. Không chỉ ở những con số tăng trưởng, mà trước hết là sự hồi sinh của cảnh quan, của không gian văn hóa từng in đậm trong ký ức cộng đồng.

Về Hải Phòng bây giờ, chúng tôi thấy dòng suối Côn Sơn, vốn có thời gian dài khô cạn, lòng suối trơ đá đã đủ thác ghềnh, tạo nên cảnh sơn thủy hữu tình. Ban Quản lý di tích đã tiến hành cải tạo, nạo vét bùn cát, trồng cây xanh, phục hồi thảm thực vật dọc hai bên bờ. Theo nhiều bậc cao niên, diện mạo suối hôm nay gần như tái hiện hình ảnh cách đây nửa thế kỷ. Đồng chí Nguyễn Minh Hùng, Phó chủ tịch UBND TP Hải Phòng khẳng định quyết tâm khôi phục “linh hồn của Côn Sơn”, để du khách có thể cảm nhận được không gian từng được Nguyễn Trãi ví như “tiếng đàn cầm”. Việc phục hồi dòng suối không chỉ là chỉnh trang cảnh quan mà còn trả lại chiều sâu văn hóa cho vùng đất.

Biểu diễn nghệ thuật tại khai hội Xuân Yên Tử 2026.

Không dừng ở suối Côn Sơn, toàn bộ Khu di tích Côn Sơn-Kiếp Bạc đã được chỉnh trang đồng bộ: Mở rộng, nâng cấp hạ tầng giao thông, cải thiện cơ sở vật chất... Nhiều du khách trở lại đều ngỡ ngàng trước sự thay đổi của đường sá, cảnh quan. Đáng chú ý, trong dự án bảo tồn, tu bổ di tích Kiếp Bạc có cả phương án phục hồi một phần Phủ đệ của Hưng Đạo Đại Vương. Các tư liệu khoa học cũng đang được số hóa, làm cơ sở xây dựng mô hình công nghệ trình chiếu trong tour tham quan, giúp di tích không chỉ được “nhìn thấy” mà còn được “hiểu sâu”. Đồng chí Lê Duy Mạnh, Phó trưởng ban Quản lý Di tích Côn Sơn-Kiếp Bạc cho biết: “Từ khi được UNESCO công nhận là di sản thế giới, lượng khách về các di tích tăng rõ rệt. Chỉ từ tháng 8 âm lịch đến cuối năm 2025 đã đón hơn 50.000 lượt khách. Hải Phòng đồng thời nâng cấp 3 tour du lịch, hướng tới tổ chức tour đêm, đẩy mạnh kỹ thuật số... nhằm khai thác hiệu quả giá trị nổi bật của di sản, tăng trải nghiệm cho du khách”.

Quảng Ninh xác định năm 2026 là năm du lịch Yên Tử. Các hoạt động được tổ chức quy mô lớn hơn, lượng khách tại các điểm đến trong quần thể di sản tăng từ 70% đến hơn 100%. Riêng Yên Tử có ngày ghi nhận lượng khách kỷ lục trong ngày, tăng đến 200%. Tại Legacy Yên Tử, bên cạnh hành hương chiêm bái, du khách có thể tham gia yoga, thiền, thưởng thức ẩm thực thực dưỡng, trải nghiệm làm nón, mặc cổ phục... Khoảng 30 hoạt động được tổ chức xuyên suốt từ sáng đến tối, tạo nên hệ sinh thái văn hóa đa tầng. Khoe với chúng tôi về một đám cưới được tổ chức tại Yên Tử mà chú rể là người nước ngoài và cô dâu là người Việt Nam, ông Lê Trọng Thanh, Phó giám đốc Công ty Cổ phần Phát triển Tùng Lâm (Yên Tử) cho biết: “Khi nhìn hình ảnh những người bạn nước ngoài xúng xính trong tà áo dài tại Legacy Yên Tử, chúng tôi rất vui và tự hào. Khi Yên Tử trở thành di sản thế giới, các sản phẩm, giá trị văn hóa càng được lan tỏa và có cơ hội kết nối với các di sản khác. Chúng tôi thống kê được đã có du khách từ 35 quốc gia, vùng lãnh thổ nghỉ dưỡng tại Legacy Yên Tử và Làng Nương. Mục tiêu của chúng tôi đặt ra trong năm 2026 là cùng với thu hút du khách các nước truyền thống như Hàn Quốc, Nhật Bản... là thị trường khách Hồi giáo và khách Âu Mỹ, những người rất yêu quý các giá trị di sản và văn hóa bản địa”.

Không chỉ cảnh quan, theo ông Phùng Phú Thương, Giám đốc hành chính nhân sự, Công ty Cổ phần Du lịch và văn hóa Ngọa Vân Yên Tử, danh hiệu của UNESCO đã góp phần làm thay đổi trong văn hóa nội bộ của Công ty để phục vụ du khách. Từ việc chào hỏi du khách tới các dịch vụ phục vụ du khách, mỗi nhân viên đều phải hiểu rõ về văn hóa, lịch sử, di sản.

Tầm vóc mới, trách nhiệm mới

Khi trình lên UNESCO, Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử-Vĩnh Nghiêm-Côn Sơn, Kiếp Bạc là hồ sơ đầu tiên của Việt Nam được xây dựng theo hình thức di sản chuỗi. Các điểm di tích trải rộng trên không gian liên tỉnh, qua đồi núi, sông suối đa dạng, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa Quảng Ninh, Hải Phòng và Bắc Ninh. Mô hình liên kết này không chỉ bảo đảm yêu cầu, chuẩn mực quốc tế của UNESCO mà còn thể hiện tầm nhìn chung trong gìn giữ và phát huy giá trị di sản.

Ở chiều sâu tư tưởng, quần thể gắn với Phật giáo Trúc Lâm do Trần Nhân Tông sáng lập. Thượng tọa Thích Đạo Hiển, Ủy viên Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Phó trưởng ban kiêm Chánh thư ký Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Quảng Ninh, cho biết: “Tư tưởng “Cư trần lạc đạo” và tinh thần “Tam hòa” (hòa giải, hòa hợp, hòa bình) đề cao sự hóa giải xung đột trong nội tâm, sự dung hòa giữa đạo và đời, giữa các tôn giáo, cùng khát vọng kiến tạo thái bình lâu dài. Những giá trị ấy vẫn mang ý nghĩa thời đại trong xây dựng xã hội an lành hôm nay”.

Trên nền tảng đó, 3 địa phương thống nhất xây dựng tour liên tỉnh theo hành trình Phật giáo Trúc Lâm. Đồng chí Nguyễn Minh Hùng cho biết Hải Phòng đang triển khai các đề án phát triển thể dục, thể thao và du lịch, tăng cường phối hợp văn hóa với thương mại, dịch vụ. Ở góc độ doanh nghiệp, ông Lê Trọng Thanh thông tin đơn vị đang phối hợp xây dựng các tour di sản kết nối Yên Tử với Vĩnh Nghiêm (Bắc Ninh) và Côn Sơn-Kiếp Bạc, hướng tới hành trình trải nghiệm trọn vẹn cho du khách.

Ông Mai Vũ Tuấn, Trưởng ban Quản lý Di sản thế giới Vịnh Hạ Long-Yên Tử cho biết: “Khi trở thành di sản thế giới, niềm tự hào đi cùng trách nhiệm lớn hơn, đó là tham gia vào “cuộc chơi” toàn cầu. Công tác quản lý đòi hỏi tầm nhìn và tư duy quốc tế. Việc bảo tồn, khai thác, phát huy di sản vì thế không chỉ trong phạm vi quốc gia mà chúng ta phải cùng giải quyết những vấn đề chung của thế giới”.