Hơn 15 năm trước, anh Khuất Văn Thắng (phường Ngọc Hà, TP Hà Nội) có dịp đến tham quan làng cổ Đường Lâm. Thế rồi, anh đã bị nơi này giữ chân không chỉ bởi những ngôi nhà được xây bằng đá ong hay kiến trúc cổ, mà còn vì văn hóa, cộng đồng và những con người đã gắn bó với ngôi làng qua nhiều thế hệ. Từ sự đồng cảm ấy, anh quyết định ở lại, lựa chọn đồng hành với làng cổ Đường Lâm trên hành trình gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa.

Với mong muốn đưa di sản đến gần hơn với đời sống, năm 2023, anh Khuất Văn Thắng xây dựng tại làng cổ Đường Lâm tổ hợp Đoài-mô hình kết hợp giữa bảo tồn văn hóa và phát triển du lịch cộng đồng. Tổ hợp gồm các không gian: Đoài Tour & Homestay-tổ chức các chương trình tham quan, lưu trú trải nghiệm; Đoài Creative-không gian sáng tạo nghệ thuật với các hoạt động trải nghiệm từ chất liệu truyền thống như ngói cổ, mộc bản, giấy dó, đất sét... Đoài Studio-nơi thiết kế, tư vấn và giới thiệu văn hóa xứ Đoài; Đoài Community-không gian dành cho giao lưu nghệ sĩ, lưu trú sáng tác, triển lãm và trình diễn nghệ thuật.

 

 

Các em thiếu nhi trải nghiệm văn hóa truyền thống tại tổ hợp Đoài. Ảnh: MINH ANH

Theo anh Khuất Văn Thắng, CNVH không phải câu chuyện chỉ diễn ra ở các đô thị lớn hay được tạo nên bởi những công trình quy mô. Những sản phẩm văn hóa có thể được hình thành ngay từ mỗi khu dân cư, mỗi cộng đồng, nơi chính người dân là chủ thể sáng tạo và lưu giữ các giá trị văn hóa của vùng đất mình đang sống. Tổ hợp Đoài là nơi những người trẻ yêu nghệ thuật có cơ hội gặp gỡ, sáng tạo; trẻ em trong làng có thêm không gian sinh hoạt vào cuối tuần; đồng thời cũng là điểm đến để du khách tiếp cận, tìm hiểu và cảm nhận những câu chuyện văn hóa của vùng đất xứ Đoài. Anh Thắng chia sẻ: “Di sản chỉ thực sự có sức sống khi vẫn tiếp tục phát triển, đón nhận những công trình mới, những cư dân mới nhưng vẫn giữ được bản sắc, tôn trọng thiên nhiên, văn hóa và trách nhiệm với vùng đất mình đang sinh sống. Khi cộng đồng cùng gìn giữ những giá trị ấy, di sản sẽ không chỉ được bảo tồn mà còn tiếp tục được bồi đắp qua từng thế hệ”.

Khó khăn lớn nhất trong quá trình anh thực hiện các tổ hợp là thay đổi nhận thức của cộng đồng. Khi mỗi người dân hiểu rằng di sản là tài sản chung của quốc gia và cũng là tài sản của chính ngôi làng mình, họ sẽ chủ động gìn giữ và phát huy những giá trị đó. Sau nhiều năm gắn bó với Đường Lâm, điều khiến anh Khuất Văn Thắng trân trọng nhất không phải là những công trình đã hoàn thành hay số lượng du khách tìm đến, mà là được sống trong chính cộng đồng ấy, cùng người dân tạo dựng một môi trường văn minh, nơi mỗi người đều có trách nhiệm gìn giữ và để lại những giá trị tốt đẹp cho vùng đất mình lựa chọn gắn bó. Đó cũng chính là cách để di sản trở thành nguồn lực phát triển, tạo nên những sản phẩm CNVH mang bản sắc Hà Nội, được nuôi dưỡng từ cộng đồng và tiếp tục lan tỏa bằng chính sức sống của cộng đồng.