QĐND Online - Đã lâu rồi, tôi chưa về quê, nơi mà đi đến đâu cũng có hình bóng mẹ, có dấu tuổi thơ tôi trong âm điệu du dương lời ru của mẹ. Dường như vẫn còn đây ánh mắt dõi mong con về và nụ cười để lộ hàm răng hạt na đen nhánh của mẹ.

Gần mười năm rồi, hình bóng mẹ luôn trở về trong ký ức tôi, bởi vì trong cái đêm mùa xuân năm thứ hai của thế kỷ mới, mẹ tôi đã trôi cùng ánh trăng, ánh trăng hôm ấy như pha màu đỏ, đưa mẹ tôi về nơi xa xôi lắm. Đêm đầu năm còn lạnh, trời không nhiều mây, trăng càng sáng. Tôi đã thức trắng cả đêm trăng hôm ấy...

Căn nhà nhỏ mẹ tôi từng ở được dựng lên bên bụi tre rậm rạp. Ở đó còn có cây bưởi, tuy không sai quả nhưng ăn rất ngon. Mỗi độ thu về, trong hương bưởi thơm nồng nàn khắp xóm, dưới bóng mát bờ tre, tôi và mấy đứa em gái con chú họ đã dựng lên những ngôi nhà lợp lá chuối thấp lè tè, chơi trò mua bán hàng với những đồng tiền lá mít…

Bụi tre, cây bưởi lần lượt bị chặt đi. Đó là sau khi anh trai tôi lấy vợ. ba, mẹ tôi đã nhường lại ngôi nhà cho anh tôi và ra dựng ngôi nhà nhỏ trên chỗ gốc cây bưởi, bụi tre này. Ngôi nhà nhỏ dựng lên, để đỡ buồn, mẹ tôi cất mấy phong kẹo lạc, kẹo dồi, đậu phộng, mấy bao thuốc lá, gói thuốc lào, can rượu, tất nhiên là cả những mớ rau mùi, rau húng, quả quất, quả chanh mà mẹ tôi trồng được từ vườn nhà, bầy ra trước cửa để bán. Khi ấy tôi đã là bộ đội, mỗi lần về thăm mẹ, tôi thường hay đùa: "Mẹ lại chơi trò chơi giống bọn con ngày nhỏ hồi xưa ở cái góc vườn này"... Mẹ mắng yêu tôi: "Cha bố anh, tôi đã sắp vào tuổi cổ lai hy rồi mà anh lại bảo tôi chơi trò của bọn trẻ ranh à?". Nếu là con gái, chắc tôi đã sà vào lòng mẹ. Ngày ấy, tôi đã tự hỏi, bao giờ mẹ tôi mới hết vất vả, lo toan để được sung sướng? Khi tôi trả phép, mẹ dúi vào tay tôi hơn chục nghìn đồng bảo để uống nước dọc đường. Mẹ bảo nếu mẹ có sẽ cho con nhiều hơn. Tôi không biết nói gì, nhìn mẹ và quay bước thật nhanh, vì tôi sợ nhìn thấy mẹ khóc...

Mỗi lần về thăm mẹ, tôi thường đi dưới giàn trầu không lá xanh rì. Những ngày hè nóng nực, tôi thường hay đứng dưới giàn trầu, hít hà hương vị nồng nồng, cay cay. Mẹ tôi nghiện trầu, cau, nên mẹ tự trồng lấy trầu để ăn. Giàn trầu mẹ trồng xum xuê lá, nhưng gốc trầu gân guốc, vỏ nhăn nheo. Nhìn trầu, tôi lại thêm nhớ dáng hình của mẹ. Hồi còn nhỏ, chẳng hiểu sao có một mùa đông, cây trầu nhà tôi trụi sạch không còn chiếc lá nào. Mẹ đưa cho tôi hai đồng năm xu tròn có lỗ ở giữa, bảo tôi lên nhà bà Tầu ở gần chợ Tổng mua trầu cho mẹ. Cầm hai đồng tiền xu mẹ đưa, tôi vụt ra cổng, bước đi chân sáo. Ra đến đường cái bờ sông, gặp bọn thằng Hóa đang đánh đáo, chúng rủ tôi vào cùng chơi. Mân mê hai đồng tiền xu trên tay để mua trầu cho mẹ, tôi định không chơi. Nhưng rồi bọn thằng Hóa gạ gẫm vừa ngọt ngào, vừa chạm lòng tự ái của tôi, thế là tôi quên bẵng việc mua trầu cho mẹ. Mỗi ván chơi đáo là một xu, chẳng mấy chốc hai đồng năm xu của tôi chui gọn vào trong túi quần bọn thằng Hóa. Hết tiền, tôi đành đến nhà bà Tầu nói khó là để tôi mua chịu trầu cho mẹ. Bà Tầu nhất định không cho, bảo phải có tiền. Trời bắt đầu sẩm tối. Mùa đông nhanh tối, lại rét, khiến tôi càng run hơn vì sợ mẹ mắng. Tôi đánh liều lẻn qua rào ra sau nhà bà Trầu, người cùng xóm, hái trộm năm lá. Cuộc trộm của tôi trót lọt, về nhà mẹ không nói gì vì mẹ không hề biết.

Hôm sau mới tờ mờ sáng, cả xóm tôi bị đánh thức bởi tiếng chửi của bà Trầu. Mà bà ấy chửi hay lắm, có bài, có vần điệu hẳn hoi. Dường như cả xóm đã quen với tiếng chửi của bà. Mất gà, bà chửi. Mất mấy quả chay hay là chục quả táo, bà cũng chửi. Nhưng buổi sáng này bà chửi không phải vì mất hoa quả mà vì nhà bà mất trộm mấy lá trầu. Trong xóm nhiều người cùng tuổi mẹ tôi cũng ăn trầu cả, nhưng bà cứ hướng vào nhà tôi mà chửi. Tôi sợ mẹ nên không dám nói ra, còn mẹ tôi thì cam chịu, tự nói với mình: "Hôm qua xin cái lá thì không cho, nay chắc nghi ngờ mình đây?".

Từ ấy, tôi dành nhiều thời gian hơn cho việc chăm sóc cây trầu cho mẹ. Tôi lấy đất mùn bón gốc, tưới nước cho trầu, mong những chiếc lá sớm mọc trở lại. Mẹ tôi bảo, chắc mấy tháng trước con hái trầu ban đêm không xin "hồn cây" nên trầu giận. Từ ấy mẹ tôi dặn, con hái trầu buổi tối nhớ đọc chú nhé. Khi tôi trở thành sĩ quan quân đội, về thăm mẹ vẫn thấy giàn trầu xanh lá. Mẹ tôi giục tôi cưới vợ vì độ này trầu còn sai lá. Đêm ngủ trời hè, mẹ lo giắt màn rồi nghiêng đèn soi muỗi cho tôi. Tôi nghe rõ hơi thở nhẹ nhàng của mẹ. Nhìn qua cửa sổ trong ánh trăng mờ, những lá trầu như những bàn tay đung đưa, vẫy vẫy.

Mùa đông năm mẹ tôi bay theo ánh trăng, giàn trầu bỗng dưng khô héo. Anh tôi năm ấy cải tạo lại ngôi nhà mà ba, mẹ tôi để lại cho, cũng phá luôn giàn trầu. Anh bảo, bây giờ nhà mình còn ai ăn trầu nữa đâu. Để đó chỉ thêm bận vì hàng xóm cứ lải nhải đến xin lá... Riêng tôi, mỗi lần về thăm mẹ, nhìn di ảnh thấy đôi môi mẹ vẫn đỏ bởi trầu, tôi lại lặng lẽ ra chợ chọn những lá trầu đẹp nhất mang về dâng lên mẹ...

Nguyễn Đình Xuân