Kiêng kỵ ngày Tết theo quan niệm 3 miền 

Tại miền Bắc, nơi người dân vốn coi trọng lễ nghi, những điều kiêng kỵ ngày Tết thường gắn với mong muốn giữ gìn tài lộc. Chị Đinh Thu Thủy (32 tuổi, phường Hoàn Kiếm, TP Hà Nội) chia sẻ: “Gia đình tôi phải hoàn tất các công việc dọn dẹp, vệ sinh trước chiều 30 Tết. Những ngày đầu năm thường kiêng quét nhà vì theo quan niệm cha ông, đó là quét hết tài lộc ra khỏi cửa, khiến cả năm lâm vào cảnh túng thiếu”.

Với miền Trung, những điều kiêng kỵ ngày Tết lại gắn liền với lối ví von hóm hỉnh nhưng hàm chứa nhiều khát vọng. Anh Nguyễn Quốc Bảo (24 tuổi, quê ở xã Nam Đàn, tỉnh Nghệ An) cho biết: “Ẩm thực chính là phương diện thể hiện rõ nhất quan niệm “có kiêng có lành” của người miền Trung. Người xứ Nghệ thường bảo nhau tránh ăn tôm đầu năm vì sợ đặc tính “đi giật lùi” của tôm sẽ vận vào công việc. Thay vào đó, món lươn lại chiếm ưu thế trên mâm cỗ, bởi quan niệm ăn lươn để mọi việc trôi chảy, suôn sẻ như đặc tính của nó. Kiêng kỵ là một cách để tâm lý mọi người thêm vững vàng, phấn chấn khi bước vào năm mới”.

Những điều kiêng kỵ trong mâm ngũ quả Tết của người miền Nam gửi gắm ước mong về một năm mới đủ đầy, yên vui. 

Còn với lối suy nghĩ phóng khoáng, cởi mở của người miền Nam, những điều kiêng kỵ ngày Tết không quá quan trọng. Song, một số gia đình vẫn thực hành kiêng kỵ với mong muốn giữ yên vui, no đủ. Chị Nguyễn Lan Anh (28 tuổi, TP Hồ Chí Minh) cho biết, gia đình chị đặc biệt chú trọng đến mâm ngũ quả “cầu vừa đủ xài” (gồm các loại quả: Mãng cầu, dừa, sung, đu đủ, xoài). “Những điều này chúng tôi không học qua sách vở, chỉ là thấy ba mẹ làm rồi thấm dần, như một thói quen để tự nhắc nhở mình phải chuẩn bị chu đáo cho Tết”, chị Lan Anh chia sẻ.

Sự tích cực là giá trị cốt lõi

Trong xã hội hiện đại, không ít người cảm thấy phiền toái khi phải ghi nhớ và thực hành những điều kiêng kỵ ngày Tết. Đôi khi, quá nhiều “điều nên” và “điều tránh” có thể tạo nên sự lo sợ, áp lực hoặc biến tướng thành mê tín dị đoan.

Lý giải về giá trị cốt lõi đằng sau những điều kiêng kỵ ngày Tết, PGS, TS Võ Quang Trọng, nguyên Giám đốc Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam cho rằng: “Chúng ta cần phân định rõ ràng giữa phong tục kiêng kỵ và sự mê tín. Kiêng kỵ ngày Tết là cách để con người rèn luyện đạo đức, giữ hòa khí và tạo tâm lý tích cực cho năm mới. Còn mê tín là niềm tin mù quáng, xuất phát từ sự lo sợ, thiếu hiểu biết và hoàn toàn không có cơ sở khoa học”.

PGS, TS Võ Quang Trọng, nguyên Giám đốc Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam. 

PGS, TS Võ Quang Trọng nhấn mạnh, việc giữ hay bỏ những điều kiêng kỵ ngày Tết cần có sự chọn lọc và linh hoạt để phù hợp với nhịp sống thời đại. “Nếu chẳng may làm đổ vỡ đồ đạc hay quét nhà vào mùng Một Tết, chúng ta không nên phán xét nặng nề hay coi đó là điều không tốt. Điều quan trọng nhất của ngày Tết là niềm vui và sự thoải mái cho bản thân và những người xung quanh. Đừng chỉ vì một vài hành động nhỏ mà mất đi cả bầu không khí vui vẻ, ấm cúng của Tết”, ông cho biết.

Chuyên gia cũng cho rằng, kiêng kỵ ngày Tết là phong tục văn hóa lâu đời, có sức sống mãnh liệt vì chạm đến những tầng suy nghĩ tâm linh sâu nhất của người Việt. Đó không nên được hiểu là những luật lệ buộc phải tuân theo một cách máy móc, mà là những lời nhắc nhở nhẹ nhàng để chúng ta hướng thiện, đón một năm mới với tinh thần tích cực. Thay vì sợ hãi những rủi ro, hãy tập trung vào những giá trị tích cực mà kiêng kỵ mang lại: Sự cẩn trọng trong hành động, sự ngọt ngào trong lời nói và sự chuẩn bị chu đáo cho tương lai.