Đẹp và sang trọng

QĐND - Kỷ niệm 65 năm ngày truyền thống (9-9-1945/9-9-2010) và đón nhận danh hiệu đơn vị anh hùng LLVT lần thứ 2, trong nhiều hoạt động văn hóa văn nghệ sôi nổi và ý nghĩa, tại Bảo tàng Binh chủng, Bộ đội Thông tin liên lạc vừa khai mạc triển lãm mỹ thuật. Đây là một phòng tranh đẹp và sang trọng, giới thiệu một số ký họa của chiến sĩ thông tin trong cuộc kháng chiến chống Mỹ mà Bảo tàng sưu tầm và lưu giữ cùng nhiều tác phẩm vẽ về bộ đội thông tin của các họa sĩ chuyên nghiệp từng là chiến sĩ và trưởng thành từ môi trường văn hóa này.

Tác phẩm "Thông tin nhân dân mặt trận Thừa Thiên-Huế", sơn dầu, Đặng Trường Lưu

Còn nhớ những ngày chiến tranh ác liệt, giữa Thủ đô Hà Nội, tại nhà triển lãm mỹ thuật của thành phố, bộ đội thông tin đã có một phòng tranh mở đầu cho phong trào "Bộ đội vẽ và vẽ về bộ đội" trong binh chủng và toàn quân. Triển lãm đã vinh dự được Bác Hồ cùng các vị lãnh đạo Đảng, Nhà nước đến xem và khen ngợi. Trong suốt cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, nhiều chiến sĩ thông tin ở hầu khắp các đơn vị vô tuyến, hữu tuyến, quân bưu và các nhà máy, do lòng ham mê nghệ thuật tạo hình, muốn góp phần cải thiện và nâng cao đời sống tinh thần của mình và đồng đội, họ đã tranh thủ vẽ, cho dù chỉ với những ký họa đơn giản bằng bút chì, bút sắt, mực nho và thuốc nước. Nhiều anh em đã bắt đầu và trưởng thành từ những lớp hướng dẫn nghiệp vụ ngắn hạn 3 tháng, 6 tháng, có khi chỉ 1 tháng do điều kiện khó khăn của nhiệm vụ thông tin. Người lớp trước hướng dẫn người lớp sau trong sự chỉ bảo ân cần của các họa sĩ bậc thầy, cũng là những người trưởng thành từ chiến sĩ như Văn Đa, Phạm Thanh Tâm, Huy Toàn, Quang Thọ... Những chiến sĩ vẽ từ những tháng năm gian khổ ấy đã trở thành họa sĩ có tên tuổi và tác phẩm của họ đang được lưu giữ ở các bảo tàng, và hơn thế, trong lòng bộ đội và công chúng yêu nghệ thuật. Đó là Nguyễn Cương, Phạm Ngọc Liệu, Đặng Trường Lưu, Hoàng Mạnh Sâm, Công Chuẩn, Lê Thân, Phạm Bình Định, Đình Hưởng, Đào Trung Hoa, Trọng Mười, Bùi Tiến Lực, Ngọc Chuyên... Phần lớn các họa sĩ đã trở thành hội viên Hội Mỹ Thuật Việt Nam.

Triển lãm mỹ thuật của bộ đội thông tin lần này, dù chưa thể giới thiệu đầy đủ những tác phẩm và tác giả, nhưng những gì hiện diện xứng đáng là tiêu biểu. Người xem thực sự cảm động trước thực tế đời sống của bộ đội thông tin liên lạc từ mấy chục năm trước qua những ký họa còn nguyên hơi thở cuộc chiến đấu thầm lặng và kiên cường. "Tổ cơ công trên đồi Không Tên" là ký họa màu bột của Lê Ngọc Bàng, hồn nhiên trong diễn tả và táo bạo trong phối màu. "Ở một trạm quân bưu" màu bột của Lê Bá Côn, thấp thoáng những tố chất của một bố cục lớn. "Ra cáp vào chạp" bột màu đen trắng của Hoàng Quang Tích hóm hỉnh như một nụ cười. "Thông tin vượt cầu treo Quảng Trị" của Lê Thân khắc họa sự quyết tâm vượt khó của người chiến sĩ thông tin dây trần. Người xem dừng lại trước bức tranh bột màu của Nguyễn Thị Chải, vẽ các cô gái thông tin quân bưu cùng chiếc xe đạp đầy túi công văn lên đường làm nhiệm vụ, sự hồn nhiên trong trẻo của các cô gái sáng lên trong màu xanh ngút ngát của thiên nhiên nói cùng ta bao điều tâm cảm. Tranh khắc gỗ "Bảo dưỡng máy nổ" của Thế Dân, "Máy khoan tự động", ký họa của Văn Nhã... hơn một lần khẳng định tính đa dạng của đề tài, cũng nói lên sự bám sát nghiệp vụ của chính các họa sĩ-chiến sĩ thông tin này.

Tác phẩm "những cô gái thông tin", sơn mài của Nguyễn Cương

Phần lớn còn lại của phòng tranh là những tác phẩm của các tác giả quen thuộc trong binh chủng, toàn quân và toàn quốc. Phạm Ngọc Liệu với bức gò đồng "Bác Hồ cầm ống nói" được tạo hình hóa từ bức ảnh nổi tiếng của nhà nhiếp ảnh Đinh Đăng Định chụp cảnh Bác Hồ đang làm việc ở Việt Bắc. Tác phẩm sơn khắc cỡ lớn "Trạm giao liên Trường Sơn" với nhiều chi tiết công phu và tâm huyết. Họa sĩ Đặng Trường Lưu góp hai tác phẩm sơn dầu "Tây Nguyên tháng ba năm ấy" và "Thông tin nhân dân ở mặt trận Thừa Thiên" phản ánh một góc nhìn khác của cuộc chiến. Tác phẩm được vẽ bằng ngôn ngữ vừa ước lệ vừa hiện thực, một hiện thực của tâm tưởng. Họa sĩ Nguyễn Cương có tác phẩm sơn mài gồm 5 tấm "Những cô gái thông tin" lấy bối cảnh của một trạm cơ vụ cửa ngõ chiến trường và những cô gái thông tin đang làm nhiệm vụ, hình tượng những bàn tay cắm phích tiếp chuyển liên lạc, những sợi dây chằng chịt như đan quyện vào nhau tạo nên một bố cục hiện đại. Đây là tác phẩm sơn mài tiêu biểu cho một phong cách sáng tạo đã định hình. Còn phải kể đến Hoàng Mạnh Sâm với hai tác phẩm gò đồng "Mắt thần" và "Vòng tay thông tin". Đoàn Thân với "Trực thông tin ở A61", Hoàng Anh với "Tín hiệu xanh", Bùi Tiến Lực với "Tổ đài chiến dịch" và Ngọc Chuyên với "Nối dây"... khẳng định một cách nhìn mới, một cách phản ánh mới về người chiến sĩ thông tin qua việc tìm hình tượng có tính điển hình, tiến dần đến cô đọng và khái quát.

Còn nhiều tác phẩm và tác giả chưa được nói đến trong triển lãm này nhưng thực sự phòng tranh đã gây ấn tượng mạnh với người xem là cán bộ và chiến sĩ thông tin hôm nay, bởi sự phong phú của nội dung phản ánh, sự đa dạng của phong cách, sự tìm tòi của bố cục, của hình và màu... Cao hơn tất cả là sự chuyển tải những tâm tư tình cảm của người lính thông tin qua các thời kỳ đổi thay của đất nước. Đây là sự ghi nhận của lãnh đạo binh chủng trước những đóng góp vô tư, chân thành và văn hóa của các thế hệ họa sĩ-chiến sĩ. Cũng có thể qua triển lãm này các cơ quan chức năng thuộc binh chủng cần rút ra những kinh nghiệm quý báu từ việc phát hiện, khích lệ và bồi dưỡng những tài năng còn tiềm ẩn trong các đơn vị cơ sở, tiếp nối, phát huy những nét đẹp có tính truyền thống văn hóa. Thật tâm đắc khi tiến sĩ sử học Nguyễn Văn Khoan-nguyên là một cán bộ tuyên huấn thông tin nói rằng: "Chúng ta tự hào có một truyền thống văn hóa thông tin, truyền thống ấy như một dòng suối, bền bỉ và hào hùng, đang đêm ngày chảy ra sông lớn"...

Đặng Trường Lưu