Trấn phía Đông – điểm tựa tâm linh của kinh kỳ

Đền Bạch Mã (số 76 Hàng Buồm, phường Hoàn Kiếm, Hà Nội) là ngôi đền đứng trong "Thăng Long tứ trấn". Thờ thần Long Đỗ – vị Thành hoàng bản thổ của Hà Nội, ngôi đền gắn liền với huyền tích con ngựa trắng hiện ra chỉ lối cho vua Lý Thái Tổ xây thành Thăng Long vào năm 1010.

Giữa nhịp sống hối hả của "Hà Nội 36 phố phường", ngôi đền như một nốt lặng thành kính, nhắc nhở hậu thế về nguồn cội và bản sắc của mảnh đất ngàn năm văn hiến. 

Những ngày giáp Tết, đền Bạch Mã tấp nập người dân và du khách tới dâng hương lễ tạ cuối năm. Dẫn nhóm bạn trẻ tham quan khu di tích, ông Nguyễn Hải Đường, Thủ từ đền Bạch Mã đã tỉ mỉ kể lại huyền tích "Ngựa trắng" xây thành Thăng Long.

Tương truyền, khi đức vua dời đô từ Hoa Lư về thành Đại La, ngài đã nhiều lần cho đắp thành nhưng thành cứ xây xong lại đổ, không cách nào đứng vững. Nhà vua vô cùng lo lắng, bèn đích thân đến đền cầu đảo. Một sáng nọ, đức vua bỗng thấy từ trong đền có một con ngựa trắng (Bạch Mã) hiện ra. Con ngựa đi đến đâu để lại vết chân đến đó, rồi chạy thẳng vào đền và biến mất.

Vua Lý Thái Tổ hiểu rằng đây là ý trời phù trợ, liền truyền lệnh cho quân sĩ cứ theo đúng dấu chân ngựa mà đắp thành. Quả nhiên, thành xây đến đâu vững chãi đến đó, không sụt lở nữa. Để tri ơn, nhà vua đã sắc phong cho thần Long Đỗ là "Quốc đô Định bang Thành hoàng Đại vương" và đặt tên ngôi đền là Bạch Mã.

 Đền Bạch Mã hơn 10 thế kỷ vẫn giữ được vẻ bề thế với kiến trúc độc đáo.

Trải qua hơn mười thế kỷ và nhiều lần trùng tu, đền Bạch Mã vẫn giữ được vẻ bề thế với cấu trúc hình chữ Công, hệ thống khung gỗ lim với những hàng cột lớn và bộ vì kèo mang đậm phong cách kiến trúc thời Lê, Nguyễn. Chiếc kiệu thờ cổ được chạm khắc tinh xảo, thể hiện bàn tay tài hoa của các nghệ nhân đất Kinh Kỳ.

Đặc biệt là bức tượng ngựa trắng đứng uy nghiêm phía sau nghi môn, nhắc nhở chúng ta về huyền tích linh thiêng năm xưa.

Những ngày giáp Tết, đền Bạch Mã - Di tích quốc gia đặc biệt tấp nập người dân và du khách tới dâng hương lễ tạ. 

Di sản trong dòng chảy hiện đại

Trong nỗ lực phát huy giá trị di tích, không thể không nhắc đến vai trò của những người ngày đêm chăm sóc hương khói cho đền nhiều thập kỷ qua. Ông Nguyễn Hải Đường, người đã có nhiều năm gắn bó với ngôi đền, luôn đau đáu với việc làm sao để di sản không chỉ "sống" trong sử sách mà còn phải sống trong lòng nhân dân và du khách.

Chia sẻ về giá trị và cách phát huy di tích, ông Nguyễn Hải Đường cho biết: "Đền Bạch Mã không chỉ là một ngôi đền, đó là linh hồn của Thăng Long xưa. Mỗi viên gạch, mỗi bức hoành phi câu đối ở đây đều mang trong mình một câu chuyện về bản lĩnh dân tộc. Trách nhiệm của chúng tôi không chỉ là giữ gìn di tích sạch đẹp, mà là làm sao để mỗi du khách khi bước qua ngưỡng cửa này đều cảm nhận được sự linh thiêng và niềm tự hào về lịch sử Thủ đô".

 Ông Nguyễn Hải Đường hướng dẫn các bạn trẻ tham quan khu di tích.

Ông Đường nhấn mạnh, việc phát huy giá trị di tích phải đi đôi với giáo dục truyền thống. Theo ông, những năm gần đây, đền đã trở thành điểm đến giáo dục ngoại khóa cho nhiều thế hệ học sinh, sinh viên: "Tôi rất mừng khi thấy các cháu nhỏ tò mò hỏi về huyền tích ngựa trắng hay vị thần Long Đỗ. Đó là cách di sản tiếp nối mạch nguồn. Chúng tôi luôn sẵn lòng kể lại những câu chuyện ấy, để lớp trẻ hiểu rằng, Hà Nội hôm nay vươn mình mạnh mẽ chính nhờ những nền móng văn hóa vững chãi từ ngàn năm trước".

Ngày nay, đền Bạch Mã không chỉ là một di tích lịch sử mà còn là niềm tự hào của người dân Thủ đô, là điểm nhấn trong tuyến du lịch Phố cổ Hà Nội. Như lời ông Nguyễn Hải Đường: "Đền chính là long mạch của Thăng Long. Đến đây, quý khách không chỉ để chiêm bái, mà còn để chạm tay vào một phần xương thịt của lịch sử, cảm nhận được sức mạnh tâm linh đã che chở cho Thăng Long suốt mười thế kỷ qua”.

 Chiếc kiệu quý tại đền Bạch Mã là kiệu thờ bát cống (8 người khiêng) được chế tác từ gỗ sơn son thếp vàng, chạm khắc tinh xảo các họa tiết Long, Ly, Quy, Phượng

và hoa lá. Đây là hiện vật quý hiếm, mang đậm phong cách nghệ thuật thời Lê Trung Hưng, dùng để rước ngai thần chủ Long Đỗ - Bạch Mã trong các lễ hội truyền thống. 

Tuy nhiên, ông Nguyễn Hải Đường cũng trăn trở về việc bảo vệ không gian di tích trước sức ép của đô thị hóa. Ông mong muốn các cơ quan chức năng và cộng đồng cư dân quanh phố Hàng Buồm cùng chung tay bảo vệ cảnh quan, giữ gìn sự tôn nghiêm để đền Bạch Mã mãi là biểu tượng của tinh thần tự cường và sự chân tình của con người đất Kinh Kỳ.