QĐND Online - Gần đây, hàng loạt các hội thảo khoa học về vấn đề khai thác đề tài lịch sử trong các sáng tác văn học, nghệ thuật đã được tổ chức. Điều đó cho thấy, việc khai thác chất liệu lịch sử vẫn luôn được các nghệ sĩ quan tâm. Tuy nhiên, không phải nghệ sĩ nào cũng có thể cho ra đời những tác phẩm xuất sắc liên quan đến đề tài này. Bởi vậy, sáng tạo với chất liệu lịch sử vẫn luôn là thách thức đối với nghệ sĩ hoạt động ở bất kỳ loại hình nghệ thuật nào.

Nỗi lòng nghệ sĩ

Ngày 19-12, Hội Mỹ thuật Việt Nam đã tổ chức hội thảo “Sáng tác mỹ thuật về đề tài lịch sử” nhằm tìm hướng sáng tạo cho các nghệ sĩ khi khai thác đề tài lịch sử. Theo họa sĩ Trần Khánh Chương, Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam, trong những năm qua, sáng tác mỹ thuật về đề tài lịch sử đã có nhiều khởi sắc nhưng nhìn chung, so với bề dày lịch sử của đất nước thì những khởi sắc này còn mờ nhạt. Đây cũng chính là thực trạng chung của những người làm nghệ thuật khi khai thác chất liệu lịch sử.

Theo đồng chí Đinh Thế Huynh, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, dân tộc Việt Nam có bề dày lịch sử và bản sắc văn hóa độc đáo. Trải qua hàng nghìn năm lao động cần cù, sáng tạo, đấu tranh kiên cường với thiên tai, chiến đấu anh dũng chống giặc ngoại xâm để xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước, dân tộc ta đã xây đắp nên những truyền thống quý báu, những giá trị cao đẹp, vững bền.

Rõ ràng, lịch sử Việt Nam rất phong phú. Những tưởng rằng, với vốn liếng giàu có của lịch sử ấy, các nghệ sĩ Việt sẽ tha hồ thỏa sức sáng tạo mà không lo “cạn vốn” nhưng thực tế lại cho thấy, hầu hết các nghệ sĩ đều đang loay hoay tìm lối ra cho các tác phẩm nghệ thuật liên quan đến đề tài lịch sử.

Nghệ sĩ đang gặp khó trong việc khai thác đề tài lịch sử. Ảnh minh họa: Internet.

Làm sao để đứng vững giữa dòng chảy lịch sử và phản ánh một cách chân thực, sinh động, có tính nghệ thuật về lịch sử chính là nỗi lòng chung của các nghệ sĩ.

Nhiều cái khó

Rất nhiều hội thảo bàn về việc làm thế nào để khai thác một cách hiệu quả chất liệu lịch sử cho các loại hình văn học, nghệ thuật đã được tổ chức. Tại các hội thảo này, các chuyên gia đã nêu ra nhiều nguyên nhân dẫn đến việc nghệ sĩ “sợ” khai thác đề tài lịch sử.

Lý do khách quan nhất khiến các nghệ sĩ ngại khai thác chất liệu lịch sử chính là vì lịch sử là thứ không thể thay đổi hay sáng tạo theo ý muốn vì như thế sẽ bóp méo lịch sử.

Tại hội thảo khoa học toàn quốc với chủ đề “Sáng tạo văn học, nghệ thuật về đề tài lịch sử”, đồng chí Đinh Thế Huynh nhấn mạnh, đối với các văn nghệ sĩ khi khai thác chất liệu lịch sử phải dứt khoát tránh thái độ bóp méo, xuyên tạc, áp đặt lịch sử, xúc phạm niềm tự hào chân chính của nhân dân ta về lịch sử kiên cường, vinh quang của dân tộc, về những vị anh hùng dân tộc mà công lao và đức độ đã trở thành điều thiêng liêng trong thẳm sâu mỗi trái tim con dân đất Việt… Điều này đã cho thấy việc khai thác lịch sử hoàn toàn không hề dễ như nhiều người vẫn nghĩ. Chất liệu đã có sẵn nhưng nó đòi hỏi người nghệ sĩ phải biết cách khai thác nắm giữ những cái hồn của lịch sử để không khiến những tác phẩm nghệ thuật là những bản sao chép lịch sử mà mang giá trị lịch sử và giá trị nghệ thuật trong đó.

Không những thế, ở mỗi một lĩnh vực nghệ thuật, việc khai thác lịch sử lại có một cái khó riêng. Ví như, trong mỹ thuật, hầu hết các nghệ sĩ đều gặp khó ở khâu thiếu tư liệu lịch sử hay không có họa sĩ chuyên vẽ về đề tài lịch sử. Lịch sử mỹ thuật hiện đại Việt Nam cũng chưa có thể loại tranh lịch sử, chưa có cơ sở đào tạo thể loại này…

Ở lĩnh vực điện ảnh, theo thống kê của Hội Điện ảnh Việt Nam, lịch sử 60 năm của nền Điện ảnh Việt Nam mới chỉ có khoảng 20 bộ phim về đề tài lịch sử. Sự thiếu và yếu này do hàng loạt khó khăn gây ra như: Trường quay, kịch bản, kinh phí…

Rõ ràng, cái khó trong việc khai thác đề tài lịch sử không phải là ít và nếu muốn tạo cho nghệ sĩ niềm hứng khởi khi khai thác đề tài khó này thì đó không phải là chuyện đơn giản.

Tuy nhiên, vốn được xem là nguồn chất liệu không vơi cạn, nguồn cảm hứng vô biên và là cái nôi nuôi dưỡng những kiệt tác nghệ thuật của nhân loại, đề tài lịch sử sẽ luôn là miền đất hứa cho những nghệ sĩ chấp nhận vượt cái khó, sẵn sàng “bơi” vào dòng chảy của lịch sử để tạo dựng những tác phẩm có tầm vóc và ý nghĩa.

THU THỦY